کوه نمک و دریاچه طغرود قم

استان قم علیرغم وسعت کم، از نظر جاذبه های طبیعی و زمین گردشگری یکی از استان های غنی به شمار می رود. دریاچه نمک، دریاچه حوض سلطان، چین خوردگی های باختر شهر قم، کوه های جنوب استان از جمله زیبایی های ژئوتوریسم این استان به شمار می آیند.

یکی از جاذبه های کم نظیر این استان، گنبد نمکی کوه نمک و دریاچه طغرود در درون آن است. گنبد نمکی کوه نمک قم که در مسیر جاده قم به جعفریه در باختر شهر قم قرار دارد با رنگی سرخ از دوردست ها نمایان است.

 

 

 

گنبد نمکی کوه نمک

گنبد نمکی کوه نمک که سالها به عنوان معدن نمک شهر قم مورد استفاده قرار می گرفته است، امروزه میزبان مشتاقان به طبیعت و جنجکاوی های ماجراجویانه آنهاست. بر خلاف تیلیغات گسترده یی که با عنوان “تنها گنبد نمکی متقارن جهان” برای این گنبد می شود، این گنبد نمکی دارای شکلی قلوه یی می باشد که طول آن در راستای شمال – جنوب حدود ۵/۳ کیلومتر و عرض آن در راستای خاوری – باختری به ۳ کیلومتر می رسد. بلندترین بخش این کوه نمک در شمال خاوری این کوه ۱۲۳۵ متر از سطح دریای آزاد و به طور میانگین ۳۰۰ متر از زمین های هموار اطرافش بلندتر است.

 

 

به خاطر شرایط خاص اقلیمی این کوه، هیچگونه گیاهی بر روی آن رشد نکرده است و حتی دشت های اطراف نیز که از آبراهه های جاری از این کوه، متاثر شده اند به جز علف های مقاوم در برابر شوری، گیاه دیگری ندارند.

 

 

آبراهه های جاری از این گنبد نمکی دائمی نیستند و در فصول پر بارش، آب حاصل از بارش باران بر روی کوه را به پایین و دشت های اطراف منتقل می کنند. این آبراهه ها در مسیر خود نمک موجود در گنبد را در خود حل کرده و پس از اشباع شدن بخشی از آن را به صورت اشکال زیبای گلکلمی در مسیر خود متبلور می کنند اما بخشی از نمک محلول را با خود به دشت های اطراف می برند. در نتیجه خود گنبد نمکی و زمین های اطراف به بدبوم هایی تبدیل شده اند که قابلیت استفاده چندانی ندارند.

 

 

 

از دیگر اثرات بارش باران و انحلال نمک، ایجاد حفره های کوچک و بزرگ بسیار بر روی سطح گنبد نمکی (فروچاله) است. این حفره ها عموماً با یکدیگر در ارتباط اند و پس از بارش باران میزبان آبراهه ها می باشند. وجود کارن ها (شیارهای انحلالی)، شکستگی ها و گسل ها، سنگ های برونزد یافته و بلورهای نمک، از دیگر جلوه های زمین شناختی این گنبد نمکی می باشد.

 

 

زمین شناسی

در ایران مرکزی حدود ۵۴ گنبد نمکی وجود دارد که در فروافتادگی‎های زمین‎ساختی کویربزرگ، اردکان، خاور تهران (گرمسار)، قم و میانه برونـــزد دارند. بیشتر این فروافتادگی‎ها، حوضه‎های بین قاره‎ای  هستند که به احتمال از ائوسن پایانی (حدود ۴۰ میلیون سال قبل) تاکنون توسط رسوبات آواری تبخیری پر شده‎اند.

زمین شناسان شرکت ملی نفت اعتقاد دارند که گنبد نمکی کوه نمک قم، از نمک های بخش قاعده یی سازند قرمز زیرین نشات گرفته است در حالی که برخی سازند قرمز بالایی را منشا نمک ها به حساب می آورند. این گنبد مجموعه‌ای از مارن، شیل و ماسه سنگ سازند قرمز بالایی (URF) به سن میوسن (حدود ۲۰ میلیون سال قبل) را قطع کرده و به سطح زمین راه یافته است. در این گنبد نمکی قطعات بزرگ سنگهای آندزیتی و همچنین بقایایی از گچ نیز در بین رسوبات مشاهده می شود. زمین شناسان معتقد اند این کوه، بر روی یک گسل پی سنگی با راستای شمال خاوری – جنوب باختری قرار گرفته و توده های نمک دقیقا از طریق همین گسل به سطح زمین راه یافته اند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد چگونگی تشکیل گنبدهای نمکی “گنبد نمکی” را مطالعه فرمایید.

دریاچه طغرود

اما بی شک زیباترین و چشم نواز ترین جلوه زمین شناختی این گنبد نمکی، دریاچه طغرود است که بخش جنوب خاوری گنبد قرار دارد. مساحت این دریاچه ۶ هزار متر مربع است که در مواقع پر باران پر از آب می شود و در مواقع خشک سالی کاملاً خشک شده و سطح آن از لایه یی از نمک سفید رنگ پوشیده می شود. تنها بخش مرکزی آن گودالی عمیق وجود دارد که بر اساس شنیده ها عمق آن تا ۶۰ متر نیز می رسد. این گودال که مساحتی در حدود ۱۲۴ متر مربع دارد، همیشه پر از آب شور است.

 

 

آب این دریاچه از بارش باران و آبراهه هایی که از جای جای کوه نمک به آن می ریزند تامین می گردد. گودال بیضی شکلی که میزبان این دریاچه شده است در واقع یک ساختار حاصل از انحلال نمک است که در اثر ریزش بلوک های سنگی اطراف گسترش یافته است. هم اکنون در بخش باختری دریاچه که دیواره های بلندی وجود دارند، در اثر گسترش شکستگی ها و باز شدن آنها، بلوک های بسیار بزرگ سنگی در حال جدا شدن از پیکره کوه و افتادن به درون دریاچه هستند. جنس سنگ ها بیشتر از نوع ماسه سنگ قرمز، بلوک های آندزیتی و توده های نمک و رس می باشند.

 

 

 

 

دسترسی به گنبد نمکی و دریاچه

در باختر شهر قم و از محل کنارگذر به سمت جعفریه باید ۹ کیلومتر مسیر آسفالته را پیمود و قبل از دامشهر وارد مسیری خاکی به سمت کوه نمک شد. پس از طی ۷ کیلومتر مسیر خاکی مناسب، به پای کوه نمک می رسیم. این جاده خاکی تا بلندترین بخش کوه نمک و دکل مخابراتی روی آن ادامه دارد اما دریاچه در همان ابتدای مسیر قرار گرفته است.

 

 

برای مشاهده ی تصاویر بیشتر از گنبد نمکی کوه نمک و دریاچه طغرود به بخش “زمین نگار” مراجعه نمایید.

 

نکاتی برای سفر به طغرود

  • در هر فصلی از سال می توانید به این اثر ژئوتوریسمی زیبا سفر کنید. در فصول پر باران دریاچه را پر آب و در فصول خشک دریاچه را پوشیده از نمک می بینید که هر کدام جذابیت های زمین گردشگری خاص خود را دارند. اما در فصول گرم در ساعاتی به بازدید بروید که از گرمای هوا کاسته شده باشد.
  • امکان بازدید از دریاچه برای همگان از کودک تا سنین بالا محیاست اما لازم است با توجه با گودال ها و شکستگی ها و ناهمواری های موجود بر روی گنبد توجه زیادی را معطوف کودکان کنید.
  • با توجه که اینکه بازدید از این گنبد زیبا و دریاچه ی منحصر به فرد آن چند ساعت به طول خواهد انجامید، با خود آب آشامیدنی و تنقلات سبک انرژی زا به همراه داشته باشید.
  • به هیچ وجه سنگ ها و بلورهای نمک موجود را با خود نبرید تا به زیبایی طبیعت لطمه وارد نشود. این یکی از اصول اولیه گشت و گذار در طبیعت است.
  • کفش مناسب، کرم ضد آفتاب، کلاه و سایر ملزومات یک کوهنوردی سبک را با خود داشته باشید.
  • دوربین عکاسی شما می تواند خاطرات خوبی را از این سفر برای شما ثبت کند.
  • در فصولی از سال مگس ها و حشرات موذی می توانند مشکل ساز باشند. می توانید با خود اسپری به همراه داشته باشید تا لااقل در درون اتومبیل از شر آنها آسوده گردید.
  • بدون تور و راهنمای تور نیز می توانید به این جاذبه زمین گردشگری سفر کنید و خطر شما را تهدید نمی کند.
  • با توجه به گودال عمیق موجود در مرکز دریاچه، حتی الامکان از ورود به دریاچه خودداری نمایید.
  • اگر زمان دارید می توانید تا بام کوه نمک را طی کرده و مناظر اطراف را تماشا نمایید.

 

کلمات کلیدی:

زمین شناسی , زمین گردشگری,  ژئوتوریسم,  گنبد نمکی , دیاپیر,  کوه نمک قم,  دریاچه طغرود,  فروچاله,  سازند قرمز

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید