نوشته‌ها

سازند امیران در لرستان

سازند آواری امیران شامل حدود ۸۷۱ متر شیل، سیلت سنگ، ماسه سنگ و مقداری سنگ آهک و کنگلومرای فیلیش گونه است، به همین دلیل گاهی با نام “فیلیش های امیران” از آن یاد می شود. در حوالی خرم آباد، بخش پایینی فیلیش های امیران کنگلومرایی است که به آن “بخش کنگلومرای خرم آباد” نام داده اند (مطیعی، ۱۳۷۲).

ZG-AmiranFm-Lorestan-04

سازند امیران فقط در شمال خاوری استان لرستان برونزد دارد. به همین دلیل برش الگوی آن در تاقدیس امیران، در کنار راه اندیمشک – خرم آباد (نزدیک روستای معمولان) اندازه گیری شده است. مرز پایینی امیران با مارن های خاکستری رنگ سازند گورپی همشیب و تدریجی است. مرز بالایی آن ممکن است به سنگ آهک های سازند تله زنگ و یا کنگلومرای سازند کشکان برسد. امیران به طور جانبی به سازند های گورپی و پابده تبدیل می شود. سن سازند امیران کرتاسه بالا – پالئوسن تعیین شده است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-05

در تصویرها بخشی از سازند امیران شامل تناوبی از شیل های تیره، سیلتستون و لایه های ماسه سنگی دیده می شود. این عکس ها در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال و پس از خروج از تونل اثر ۳ گرفته شده است. سازند امیران در این منطقه در یال شمالی تاقدیس ریت بر روی سازند گورپی و در زیر سازند آهکی تله زنگ برونزد یافته است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-03

در تصویر بالا مرز بالایی سازند فیلیشی امیران با سازند آهکی تله زنگ در محل خروجی تونل اثر ۳ (در زمان احداث) در آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود.

ZG-AmiranFm-Lorestan-map

ZG-FoldAmiranFm-Lorestan-Sat

کلمات کلیدی: Amiran formation , formation , Iran , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Sandstone , shale , zamingasht , امیران , ایران , تله زنگ , خرم آباد , زاگرس , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , شیل , عکس زمین شناسی , گورپی , لرستان , ماسه سنگ

منابع:

  • کتاب زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی
  • نقشه زمین شناسی خرم آباد انتشارات شرکت ملی نفت ایران

ریگ بزرگ

ریگ بزرگ در محدوده ای در شرق استان کرمان، شمال غربی استان سیستان و بلوچستان و جنوب استان خراسان جنوبی قرار دارد. نقطه تلاقی ۳ استان ذکر شده در ناحیه ای در نزدیکی شمال ریگ یلان قرار دارد. ریگزار شکلی شبیه به مستطیل دارد و گستره ای شمالی – جنوبی دارد. فاصله شمال تا جنوب ریگزار در حدود ۱۵۰ کیلومتر و فاصله شرقی غربی آن در حدود ۷۰ کیلومتر است. خط الراس تپه ها جهتی جنوب غربی- شمال شرقی دارند که در نواحی شمالی تر، این شیب بیشتر به سمت شمال و در نواحی شرقی جهتی غربی شرقی به خود می گیرند. این ریگزار از غرب به چاله مرکزی لوت، از شمال به ده سلم از شرق به نصرت آباد، ارتفاعات اسپی و اوخوران و از جنوب و جنوب غربی به لوت زنگی احمد و کال شور لوت محدود می گردد و تا بلوچ آب ادامه می یابد. ارتفاع کف دشت از سطح آبهای آزاد در نواحی حاشیه غربی ریگ یلان، در حدود ۵۵۰ متر و در نواحی شرقی در حدود ۸۳۰ متر است. شیب نواحی غربی به سمت غرب تا مرکز چاله لوت کاهش می یابد. در نواحی حاشیه شرقی ریگ یلان، این شیب به سمت شرق افزایش می یابد. رطوبت هوای منطقه در زمستان در حدود ۳۰ درصد و در تابستان تا حدود ۱۰ درصد کاهش می یابد. ارتفاع تپه ها از شمال تا مرکز افزایش می یابد و از مرکز به سمت جنوب مجددا با کاهش همراه است. در قسمت جنوبی ریگ یلان، تپه ها با تغییر جهت به سمت جنوب غربی و نهایتاً غرب به کلوتهای غربی لوت پیوند می خورند. این منطقه در تقسیم بندی لوت، در حوزه لوت جنوبی یا لوت زنگی احمد قرار می گیرد.

کلمات کلیدی: lut desert , rig , sand , sand dune , zamingasht , استان کرمان , بزرگ ریگ , تپه ماسه ای , دشت لوت , زمین گشت , ماسه , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

چین خوردگی لایه های آهکی سازند گورپی

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

در تصویر، لایه های آهکی چین خورده در محور یک تاقدیس در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود. این لایه های منظم با میانلایه هایی از مارن همراه اند. در پسزمینه تصویر، سازند های پابده و آسماری دیده می شوند.

کلمات کلیدی: folding , Geology , Geotourism , Iran , khorramabad , Limestone٬zagros , zamingasht , چین خوردگی , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , سنگ آهک , لایه های منظم

غار نمکدان قشم

غار نمکدان قشم که با طول ۶۵۰۰ متر بزرگترین غار نمکی شناخته شده ی دنیا به حساب می آید در باختر جزیره قشم و در گنبد نمکی نمکدان واقع شده است. در این گنبد نمکی سه دهانه اصلی غار به نام های N1 و N2 و N3 وجود دارد که تنها دهانه N1 برای بازدید عموم آزاد است. در اثر انحلال نمک راهروها و مجاری زیر زمینی توسط آب های زیرزمینی ایجاد گردیده و با شکستن و سقوط بلوک های سنگی فضای این مجاری گسترش یافته است و تالار ها و دخمه های بزرگتری نیز ایجاد گردیده است. همچنین در اثر انحلال و رسوبگذاری لایه های نمک سطوح غار با بلورهای گل کلمی و چکیده ها و چکنده های نمکی پوشیده شده است.

عکس ارائه شده دهانه ی شماره یک غار نمکدان را در گنبد نمکی نمکدان به تصویر کشیده است. این دهانه تا عمق ۲۵۰ متری قابل پیمایش است که در انتها به یک تالار بزرگ می رسد. لایه های رنگین و بلورهای گل کلمی نمک از جاذبه های این دهانه اند. در سمت چپ تصویر یک دهانه فرعی نیز دیده می شود که عمق چندانی ندارد.

کلیدواژه: Iran Geology , Iran Geotourism , Namakdan Cave , Qeshm Island٬World largest salt cave , zamingasht , چکنده , چکیده , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سری هرمز , طولانی ترین غار نمکی , غار , غار نمکدان , قشم , گل کلمی , گنبد نمکی

سفر به جزیره هرمز

بازدید از جزیره ی هرمز، زیبایی ها و شگفتی های آن همواره یکی از آرزوهای هر ماجرا جوی طالب طبیعت می تواند باشد. محیطی زیبا و آرام همراه با جاذبه های فراوان تاریخی و طبیعی و البته مردمی مهربان و خونگرم. به دلیل قرار گرفتن این جزیره در خلیج فارس و عرض های جغرافیایی نزدیکتر به استوا، بهتر است برای همراه شدن لذت از هوا و دمای مناسب با سایر لذت هایی که در این سفر می برید، در زمستان به این جزیره ی زیبا سفر کنید.

برای سفر به جزیره باید خود را به بندرعباس یا جزیره قشم برسانید. این کار را می توانید به کمک هواپیما، قطار و یا اتومبیل شخصی انجام دهید. از بندر شهید حقانی بندرعباس تا جزیره هرمز، بسته به سرعت شناوری که شما را تا جزیره می رساند، ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت را باید با کشتی، یا اتوبوس دریایی طی کنید. در طول روز کشتی ها معمولاً چند بار از بندرعباس به سمت جزیره ی هرمز رفته و بر می گردند. اما از جزیره ی قشم تنها یک رفت و برگشت به جزیره ی هرمز انجام می پذیرد و در صورت از دست دادن آن تا فردا باید صبوری کنید.

ZG-Hormoz-01

اتوبوس های دریایی مسافران را از بندر شهید حقانی در شهر بندرعباس به جزایر خلیج فارس می برند.

با رسیدن به جزیره هرمز، سفر شگفت انگیز شما آغاز خواهد شد. با ترک اسکه مردم محلی به استقبال شما خواهند آمد و برای گرداندن شما در جزیره با شما وارد مذاکره خواهند شد. اتومبیل و موتورهای کابین دار برای کرایه کردن آماده است که راننده های آنها با مبلغی به صورت ساعتی شما را دورتادور جزیره خواهند گرداند و نقاط دیدنی آن را به شما نشان خواهند داد. البته موتور سیکلت بدون راننده هم در صورت تمایل در اختیار شما قرار می گیرد، اما اگر جای نقاط دیدنی جزیره را بلند نیستید و مسیریاب (GPS) به همراه ندارید، آن را به شما پیشنهاد نمی کنیم. پیشنهاد ما به شما موتورهای کابین دار است. چون علاوه به دید بهتر جزیره در هنگام حرکت، لذت موتور سواری و استفاده از هوای جزیره هم نصیب شما خواهد شد.

اطلاعات عمومی جزیره:

اما قبل از آغاز سفر بهتر است کمی در مورد جزیره و مشخصات عمومی و طبیعی آن بدانیم. جزیره هرمز یکی از ۲۱ جزیره مسکونی ایرانی خلیج فارس است. این جزیره در تنگه هرمز و ۱۹ کیلومتری جنوب خاور بندرعباس و ۱۸ کیلومتری شمال خاور جزیره قشم قرار دارد. این جزیره با مساحت ۴۰ کیلومتر مربع و محیطی ۲۷ کیلومتری ، به شکل بیضی از آب سر برآورده است. بلندترین نقطه ی جزیره در مرکز آن بیش از ۱۷۰ متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارد. جاده ی کرانه به طول ۲۵ کیلومتر دور تا دور جزیره کشیده شده است که بیشتر آن آسفالت شده است اما در بخش هایی در جنوب جزیره خاکی است. جاده های فرعی نیز برای دسترسی به مرکز جزیره و معادن آن وجود دارند که همگی خاکی اند. شهر هرمز در شمال جزیره، تنها بخش مسکونی جزیره است که تقریباً ۵/۱ کیلومتر از مساحت جزیره را اشغال کرده است. در حال حاضر تقریباً ۸۰۰۰ نفر در جزیره هرمز ساکن هستند.

ZG-HormozStrait

سابقه سکونت در جزیره:

سابقه ی سکونت مردم در این جزیره نیز جالب است. “هرمز” در واقع نام بندری معتبر در مصب رود میناب با خلیج فارس بوده است. شهر میناب کنونی بر روی خرابه‌های این بندر ساخته شده است. هرمز قدیم در اوایل عهد مغول تجارت پر رونقی داشته است. با هجوم مغولان در حدود سال ۷۰۰ هجری، مردم شهر هرمز ابتدا به جزیره قشم و سپس به جزیره هرمز که در آن زمان زرون (معرب آن جرون که بعدها نام بندری در محل بندرعباس کنونی شد و به تلفظ پرتغالی بندر گمبرون خوانده شد) نام داشت، کوچ نمودند و شهری در آن بنا کردند و نام آنرا به یاد شهر قدیم خود هرمز گزاردند. به تدریج و طی قرون بعد این شهر نام خود را به همه جزیره داد و بندر جرون (گمبرون بعدی) نام خود را از آن وام گرفت. عظمت شهر و جزیره هرمز به قدری شد که دو قرن بعد و تا زمانی که توسط پرتغالی‌ها اشغال شد، مرکز ولایات خلیج فارس از جمله بحرین بوده است. شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری شمسی(۱۶۲۲ میلادی) جزیره هرمز و سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس را از اشغال پرتغالی‌ها خارج ساخت و شهرهای هرمز و گمبرون را  تخریب نمود و بندر عباس فعلی را بر خرابه‌های گمبرون استوار کرد. هرمز امروز به هیچ عنوان رونق گذشته را ندارد.

زمین شناسی جزیره هرمز:

بیشتر مساحت جزیره هرمز را گنبد نمکی تشکیل داده است (حدود ۶۹ درصد مساحت جزیره). گنبد نمکی یکی از پدیده‌های زمین‌شناختی است که به لایه‌های بزرگ نمک زیرزمینی که به طرف سطح زمین حرکت کرده‌اند و شکل گنبدمانندی گرفته‌اند گفته می‌شود.

گنبدهای نمکی ساختمان‌های زمین‌شناسی گنبدی شکلی هستند که هسته مرکزی آن‌ها از نمک تشکیل شده است. هنگامی که نمک تحت تأثیر لرزش ناگهانی مانند زلزله قرار می‌گیرد، مانند یک ماده قابل ارتجاع  عمل می‌کند که یا خرد می‌شود، یا به حالت تغییر شکل برگشت‌پذیر عکس‌العمل نشان می‌دهد. اما هنگامی که توده نمک تحت تأثیر فشار مداوم قرار گیرد مانند یک مایع غلیظ عمل می‌کند. در این حالت لایه نمکی در یک نقطه جمع شده و با شکافتن لایه های بالایی به سمت بالا حرکت می کند. در نتیجه همراه با خود بخش هایی از سنگ های روی خود را تا سطح زمین بالا می آورد. شرایطی مانند نقطه ذوب، انجماد، چگالی، تغییرات فشار و درجه حرارت در شکل‌گیری نمک‌ها مؤثر می‌باشند. اغلب گنبدهای نمکی در نواحی گرمسیر تشکیل می‌شوند.

اکثر گنبدهای نمکی ایران در استان‌های فارس، هرمزگان، سمنان و قم دیده می‌شوند. برخی از جزیره‌های ایرانی در خلیج فارس، مانند جزیره هرمز، گنبدهای نمکی هستند. پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران یکنواخـت نیسـت و در دو گستره پراکنده اند. یکی گستره بندرعباس- سروسـتان کـه ۱۰۱ گنبـد و دیـاپیر را شـا مل مـی شـود و دیگـری گسـتره جنـوب کازرون که تنها ۱۴ گنبد و دیاپیر را در خود جـای داده اسـت .

مجموع این گنبدها تحت عنوان سری هرمز معرفـی مـی شـود و سن تشکیل لایه های آن به پالئوزوئیک پیشین (۵۷۰ تا ۵۰۰ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است. سری هرمز به چهار واحد تقسیم شده است:

واحد۱: واحد نمکی با میانلایه های نازکی از توف، مارن، آهک های تیغه ای، اکسیدها و سولفورهای آهن (پیریت)

واحد۲: تناوبی از مارن های سفید تا زرد کمرنـگ، انیـدریت (کـه غالباً به ژیپس تبدیل شده است)، توف، ایگنمبریـت، آهک هـای نازک لایه سیاه رنگ و سنگ آهن

واحد۳: آهک های سیاهرنگ جلبکی. ضخامت این واحد گاهی تا حـدود ۵۰ متر می رسد.

واحد۴: واحد آواری – ولکانیکی: ماسـه سنگ های قرمز خاکستری و سبزرنگ بــا میانلایه هایی از توفیت های سبز رنگ

اما سنگ های ماگمایی سازند هرمز به دو گونه مشخص دیده می شود. یا به صورت سنگ های خروجـی تـوف و گـدازه در تناوب با سنگ های رسوبی سازند هرمز و یا به صـورت سـنگ های نفوذی که سن آنها از واحد ۴ جوانتر است. دسته اول بیشـتر اسیدی تا متوسـط از نـوع ریولیـت داسـیت و احیانـاً تراکیـت هستند که گرایش قلیایی دارند.

دسـته دوم را بیشـتر دیابـاز و گرانوفیر تشکیل می دهند که پـی درپـی سـازند هرمـز را قطـع کرده اند. دیاباز به صـورت دایـک بـوده و دارای امتـداد شـرقی – غربی به طول تقریبی ۲ کیلـومتر مـی باشـد کـه در بخش هایی توسط گسل های راستگرد به طول ۱۰ تا ۱۵ متر به صـورت افقی جابه جا شده اند. گرانوفیر غالبـاً از نـوع کـوارتز پـورفیری اسـت کـه گـاه بافـت درشت تری پیدا کرده و به توده گرانیتوئیدی تبدیل مـی گـردد. اندازه گیری سنی که بر روی گرانوفیرهای جزیره هرمـز انجـام شده است، سن ۳±۲۲۷ میلیون سال را نشـان مـی دهـد که مربوط به اواخر پرمین- اوایل تریاس است.

علاوه بر گنبد نمکی و سری هرمز، سازند میشان (میوسن) شامل تناوبی از مارن و سنگ آهک و رسوبات آبرفتی به سن کواترنر دیگر بخش های جزیره هرمز را تشکیل داده اند.

نقشه زمین شناسی جزیره

نقشه زمین شناسی جزیره

گشت و گذار در جزیره:

حال با تکمیل اطلاعات عمومی و علمی بهتر و مفیدتر می توانیم در جزیره بگردیم. اگر از اسکله، جاده ی کناره را در پیش بگیریم و جزیره را به صورت خلاف عقربه های ساعت دور بزنیم، ارتفاعات و گنبد نمکی همواره در سمت چپ و ساحل دریا هماره در سمت راست ما خودنمایی خواهند کرد. در این بخش و سواحل باختری جاده از روی رسوبات مارنی و سنگ آهکی سازند میشان عبور می کند. در ساحل باختری جزیره سواحل ماسه ای و پهنه های جزر و مدی خودنمایی می کنند. لایه های سنگی سازند میشان مشرف بر این سواحل ماسه ای بخش هایی مرتفع را ساخته اند. به دلیل تفاوت فرسایش پذیری مارن ها و سنگ آهک ها، افق های مارنی فرسوده شده و بلوک های سنگ آهکی به پایین افتاده اند. در سمت دیگر جاده افق های مارنی به صورت تپه ماهوری در آمده و آب حاصل از بارش باران به صورت دریاچه ای در میان هزاردره ی آنها شکل گرفته اند.

ZG-Hormoz-04

سواحل ماسه ای

آبراهه هایی که از ارتفاعات گنبد نمکی به سمت پایین جریان یافته اند، با انحلال نمک در ارتفاعات، آنها را با خود به پایین آورده و در کفه های صاف و هموار رسوب داده اند و دشت نمکی را ایجاد نموده اند. به سمت جنوب باختری جزیره، جاده وارد محدوده ی گنبد نمکی می شود و اولین جاذبه ای که خودنمایی می کند “غار سکوت” است. این غار کوچک در اثر انحلال و ریزش لایه های نمکی ایجاد شده و سقف و کف آن پوشیده از بلورهای سفید نمکین به صورت گل کلمی است. عمق و طول غار چندان دانسته نیست اما زیبایی های خاص و منحصر به فرد خود را دارد.

ZG-Hormoz-05

نهشته های مارنی و آهکی سازند میشان و گنبد نمکی قرمز رنگ جزیره هرمز

دشت نمکی حاصل از رسوب املاح نمکی که توسط آبراهه ها از گنبد نمکی به دشت آورده شده و رسوب کرده اند.

دشت نمکی حاصل از رسوب املاح نمکی که توسط آبراهه ها از گنبد نمکی به دشت آورده شده و رسوب کرده اند.

 

غار سکوت

غار سکوت

در ادامه دره ی رنگین کمان، تابلویی از زیبایی های منحصر به فرد جزیره را به رخ شما می کشد. درون دره که شدید می توانید بیش از ۱۰ رنگ را در لایه های سنگی و خاکی این نقطه از جزیره به تماشا بنشینید. رنگ های سفید، خاکستری، سبز، زرد، نارنجی و انواع قرمز در این دره در کنار یکدیگر منظره ای بدیع را ساخته اند که می توانند دقایق طولانی شما را به تماشا و عکاسی از خود مشغول کنند.

دره رنگین کمان

دره رنگین کمان

در سواحل جنوب خاوری و در کنار دریا مجدداً سازند میشان با لایه های مارن و ماسه سنگی خودنمایی می کنند. این ساحل خلیج مفنغ خوانده می شود. با قرارگیری لایه های سنگی در کنار ساحل کرانه های سنگی ساحلی یا دریابارها زیبایی خاصی را به ساحل می دهند.

ZG-Hormoz-09

در ادامه ی جاده ی کرانه لایه های نمکی خالص و سفید رنگی به صورت ارتفاعاتی در سمت راست جاده خودنمایی می کنند که به “کوه برفی” مشهورند. این لایه ها دارای دره ها و شکستگی های فراوان بوده و رنگ سفید آنها نشانه ی خلوص بالای لایه های نمکین آن است.

کوه برفی

کوه برفی

در ادامه در ساحل جنوبی “دره مجسمه” خودنمایی می کند. این دره در محل جاده کرانه دره ای باز است اما هر چه به سمت ساحل بروی دره تنگ تر و پر پیچ و خم تر می شود. خود نمایی لایه های ماسه سنگی و کنگلومرایی و فرسایش آنها ریختار خاصی به ستیغ های سنگی داده است. در نتیجه هر کس با دیدن آنها پیکره ای را به ذهن متبادر می کند که وجه تسمیه ی نام دره است.

فرسایش سنگ ها آنها را به شکل پیکره هایی در آورده است که اشکال مختلفی را به ذهن متبادر می کنند.

فرسایش سنگ ها آنها را به شکل پیکره هایی در آورده است که اشکال مختلفی را به ذهن متبادر می کنند.

فاصله ی ۶۰۰ متری انتهای دره تا جاده که باید پیاده طی شود، شاید عده ای را از حرکت در پیچ و خم های انتهایی دره منصرف کند اما حقیقتاً اگر بدانند که یکی از زیباترین مناظر طبیعی دنیا را تا لحظاتی دیگر خواهند دید با هیجان تا انتهای مسیر می روند. دره در انتها به پرتگاهی می رسد که از ساحل دریا تقریباً۵۰ متر بلندتر است. زیبایی دریا و ساحل ماسه ای و لایه های پر شیب رسوبی بخصوص در هنگام غروب آفتاب منظره به یاد ماندنی را برای شما می سازند بخصوص خلوتی و سکوت و آرامش حکمفرما در محل نیز لذت از این منظره را صد چندان می کند. در هنگام بارش باران، آب در مسیر این دره جریان یافته و در انتها با رسیدن به پرتگاه انتهایی به صورت آبشار به ساحل دریا می ریزد. علت ایجاد این پرتگاه، شیب تند لایه های رسوبی سازند میشان است که در ساحل جنوب باختری برونزد یافته اند.

ZG-Hormoz-15

در انتهای دره ی مجسمه منظره ای بسیار زیبا خودنمایی می کند.

دره سکوت” یکی دیگر از مناظر دیدنی جزیره هرمز است. این دره در بخش های درونی تر جزیره با برونزد لایه های نمکی زیبا و چشم نواز همراه با آبراهه های فرش شده با بلوهای نمک شما را به وجد خواهد آورد. سکوت و آرامش حکمفرما در این دره در زمان هایی که بازدید کننده کمی در منطقه حضور داشته باشد می تواند فضایی آرام را درمیان لایه های نمکی برای شما محیا کند. گشت و گذار در میان لایه های نمک و ثبت تصاویر دلخواه می تواند بر لذت شما بیفزاید.

دره سکوت

دره سکوت

لایه های نمکی همراه با خاک های سرخ جلوه ی خاصی به دره سکوت بخشیده اند.

لایه های نمکی همراه با خاک های سرخ جلوه ی خاصی به دره سکوت بخشیده اند.

در ادامه، در جنوبی ترین ساحل جزیره “معدن خاک سرخ” معروف جزیره هرمز خودنمایی می کند. محل ارتباط آب دریا در ساحل این معدن گلگون و قرمز رنگ است و حل شدن این خاک در آب دریا تا چندین متر آب دریا را به رنگ قرمز در آورده و زیبایی خاصی به ساحل داده است. گل اُخرای سرخ رنگ که اکسید آهن خالص است در زبان مردم محلی “گلک” نامیده می شود و آنها از این خاک به عنوان ادویه در مصارف غذایی خود استفاده می کنند. معدن خاک سرخ هرمز از مشهوریت جهانی برخوردار است که به جز یک نمونه در اسپانیا دیگر همتایی برای آن در دنیا وجود ندارد. از خاک سرخ این معدن در صنایع رنگ سازی، آرایشی، کاشی و سرامیک، پودرهای میکرونیزه صنعتی و … استفاده می شود. مردم محلی نیز برای نمای ساختمان هایشان از این خاک به عنوان نما استفاده می کنند.

معدن خاک سرخ هرمز

معدن خاک سرخ هرمز

در ادامه ی جاده ی کناره در بخش جنوب خاوری جزیره ساحل سنگی مجدداً ظاهر می شود. در این بخش رفت و آمد آب و هجوم امواج به ساحل سنگی باعث فرسایش بخش های ضعیفتر شده و حفره هایی را در درون برونزدهای سنگی ایجاد کرده اند که غارهای ساحلی خوانده می شوند، در حالی که عمق چندانی ندارند.

طاق های حاصل از فرسایش آبی دریابارها که به غارهای آبی مشهورند.

طاق های حاصل از فرسایش آبی دریابارها که به غارهای آبی مشهورند.

در سواحل جنوب خاوری جزیره آبسنگ های دریایی که کلونی های مرجانی هستند که در آبهای کم عمق گرمسیری و نیمه گرمسیری یافت می شوند بر روی بستر سنگی کف دریا گسترده شده اند. این اکوسیستم ها به طور عمده شامل بستر سخت و مشخصاٌ با صخره های آهکی می باشند که در آنها مرجانها به همراه خرده سنگها و ماسه های پراکنده غالب هستند. آبسنگ های مرجانی هرمز با ۱۲۵ هکتار در جنوب شرقی جزیره، مکان مناسبی برای تغذیه و فعالیت لاک پشت های دریایی هستند و تنوع آبزیان در آن بالاست. این مرجان ها در زمان جزر از آب خارج شده و یکی از جاذبه های جزیره هرمز به حساب می آید.

جاده ی کرانه پس از عبور از کنار چند کوه نمکی، در ساحل شمال خاوری به “جنگل مانگرو” می رسد. جنگل حرای جزیره هرمز، اجتماعی دست کاشت است که با وسعت ۱۶هکتار بر یک پهنه گلی قرار دارد. این اجتماعات گیاهی تنها رویش های چوبی ناحیه جزر و مدی سواحل گرمسیری ونیمه گرمسیری می باشند که توانایی مقابله با شوری آب های دریایی را دارند. این مانگرو ها زیستگاهی مطلوب برای شمار بسیاری از آبزیان دریایی و پرندگان آبزی می باشند. آبراهه های اجتماعات مانگرو به واسطه غنی بودن از پوده های گیاهی آلی و دریافت مواد مغذی، ارزش پرورشگاهی بالایی برای گونه های آبزی دارا می باشند و از این جهت نقش غیر قابل جانشینی در زنجیره غذایی دریا عهده دار هستند. این محدوده زیستگاه حدود ۱۰۰۰ قطعه از ۲۰ گونه پرنده آبزی و کنارآبزی از قبیل اگرت ها، پرستوهای دریایی و کاکایی ها می باشد.

جنگل های مانگرو (جوامع حرای جزیره هرمز)

جنگل های مانگرو (جوامع حرای جزیره هرمز)

خرابه های “قلعه پرتغالی ها” در شمالی ترین بخش جزیره و در دماغه ی بیرون زده آن مهمترین اثر تاریخی این جزیره می باشد. این قلعه به فرمان آلفونسو آلبوکرک دریانورد پرتغالی در سال ۱۵۰۷۷ میلادی، در محلی موسوم به «مورنا» احداث شد. قلعه به شکل چند ضلعی نامنظم است. ساختمان آن بسیار محکم بوده و دیوارهایی به قطر ۵/۳ متر با چند برج به ارتفاع ۱۲ متر دارد. تأسیسات قلعه شامل انبارهای تسلیحات، آب‌انبار و اتاق‌هایی با سقف هلالی (طاق ضربی) است.

خرابه های قلعه پرتغالی ها در جزیره هرمز

خرابه های قلعه پرتغالی ها در جزیره هرمز

در سال ۹۰۹ دریانورد پرتغالی آلفونسو د آلبوکرک که به مستعمرات پرتغال در آسیا سفر کرده بود، بر حسب اتفاق گذرش به خلیج فارس افتاد و با آن نواحی آشنایی پیدا نمود و بلافاصله با حضور در دربار مانوئل پادشاه پرتغال طرح خود برای اشغال جزایر خلیج فارس را ارائه نمود و به تصویب رساند. او در سال ۹۱۲ به خلیج فارس بازگشت و پس از کشتار و وحشیگری فراوان موفق به فتح هرمز در سال ۹۱۳۳ گردید و قلعه‌ای در جزیره هرمز ساخت.

مردم هرمز در طول سالهای اشغال مکرراً سر به شورش برداشتند که مهم‌ترین این شورشها مربوط به سالهای ۹۱۹ شمسی، ۹۲۵ شمسی، ۹۲۸شمسی و ۹۵۷ شمسی بوده‌اند. جزیره در سال ۱۰۳۱ توسط یکی از امرای شاه عباس به نام امام قلی خان از اشغال خارج و آزاد گردید و هم اکنون آثار و خرابه‌های ابنیه و توپهای آن در شمال جزیره، مایه عبرت متجاوزین به خاک ایران و مایه فخر وطن دوستان است.

تصویر ماهواره ای جزیره هرمز به همراه جانمایی نقاط دیدنی بر روی آن

تصویر ماهواره ای جزیره هرمز به همراه جانمایی نقاط دیدنی بر روی آن

در پایان روز و در حالی که شما سرمست از زیبایی های جزیره هستید و هنگامی که منتظر رسیدن کشتی و بازگشت به بندرعباس می باشید، می توانید از منظره غروب خورشید در ساحل و اسکله ی جزیره هرمز لذت ببرید و عکس های زیبایی بگیرید.

کلمات کلیدی: Hormoz Island , Hormoz Series , Hormozgan province , Iran Geology٬Iran Geotourism , Salt dome , zamingasht ,آبسنگ مرجانی , ایران , جزیره هرمز , جنگل مانگرو , خاک سرخ , خلیج مفنغ , دره رنگین کمان , دره سکوت , دره مجسمه , دشت نمکی , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , ساحل ماسه ای , سازند میشان , غار آبی , غار دریایی , غار سکوت , قلعه پرتغالی ها , کوه برفی , گل اخرا , گنبد نمکی , معدن , معدن نمک

ویکی پدیامنابع:

  • مقاله “بررسی رفتار ژئوشیمیایی عناصر نادر خاکی در آپاتیتهای جزیره هرمز” اثر علی رستمی
  • سایت بیابان های ایران
  • سایت کاویاب
  • گوگل ارث

 

تنگه چاهکوه

تنگه چاهکوه در بخش شمال باختری جزیره قشم در نزدیکی روستای چاهوی خاوری قرار دارد. این زمین گردشگاه، نمونه ویژه و کم نظیر از عملکرد فرسایشی آب جاری و تشکیل یک تنگه (کانیون) است. حرکت سریع و قدرتمند آب در بارندگی های شدید و نادر، عامل اصلی شکل گیری این تنگه بوده است. با این حال، فرسایش آبی یک عامل ثانویه در شکل گیری این تنگه به شمار می رود و این فرسایش در امتداد یک درزه و شکستگی اصلی رخ داده است.

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

 

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

طبقات دربرگیرنده این تنگه بخشی از یال تاقدیس سلخ، مهمترین ساختار تکتونیکی قشم، است که گنبد نمکی نمکدان در آن رخنمون دارد. تاقدیس یک ساختار محدب چین خورده است که در اثر فشارهای بیرونی به لایه های رسوبی زمین و چین خوردن آنها پدید می آید. به دلیل فشارهای جانبی و کشیده شدن لایه های تاقدیس، درزه ها و شکستگی هایی در یال های تاقدیس پدید می آیند. این درزه ها و شکستگی ها نقاط ضعف دیواره های سنگی تاقدیس هستند و عوامل گوناگون فرسایشی در آن نقاط عملکرد موثرتری خواهند داشت. تنگه چاهکوه یکی از این شکستگی های اولیه است که در اثر عملکرد عوامل فرسایشی مانند آب جاری توسعه یافته و به شکل امروزی در آمده است.

ZG-Qeshm-Chahkuh-02

میزبان تنگه چاهکوه سازند آغاجاری (به سن میوسن انتهایی تا پلیوسن) است. این سازند شامل تناوبی از ماسه سنگ و مارن و لایه های ستبر کنگلومرایی است. یکی از ویژگی های بارز این سازند غیر قابل نفوذ بودن آن در برابر آب است. این عامل سبب می شود که آب در بستر تنگه جاری شده و بدون نفوذ در بستر خود، درز و شکاف های موجود را بفرساید.

ZG-Qeshm-Chahkuh-04

وجود اشکال مقعر کروی، بیضوی و خطی در دیواره های تنگه حاصل عملکرد مکانیکی آب، یکنواخت نبودن جنس دیواره در تمامی نقاط و در نتیجه عملکرد بارز فرسایش است. حمل قطعات سنگی توسط آب و حرکات چرخشی آنها در داخل تنگه موجب بوجود آمدن گودال ها، اشکال کاسه ای و دیگ غول (Pot-hole) و فرم های فرسایشی دیگر شده است. مردم محلی از خاصیت نفوذناپذیری سنگ های میزبان تنگه استفاده کرده و با حفر گودال ها و چاه هایی در کف تنگه، امکان گردآوری و ذخیره آب باران را فراهم نموده اند. با توجه به خشک بودن جزیره و کمی بارش سالیانه و آب شور دریا، آب شیرین از گذشته دور در جزیره از ارزش بالایی برخوردار بوده است. با ابتکار حفر چاه در بستر نفوذناپذیر تنگه، روستاییان آب شرب خود را از آب باران تامین و در این چاه ها جمع آوری و تا مدت ها نگهداری می کرده اند.

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

یکی از پدیده های قابل مشاهده در تنگه چاهکوه علمکرد گسله هایی با راستای خاوری – باختری است که عمود بر دره اصلی تنگه و به موازات یکدیگر باعث جابجایی لایه های سنگی شده اند. آیینه های گسلی موجود بر روی دیواره های سازوکار گسله ها را چپگرد با مولفه نرما نشان می دهند. همچنین در راستای عمود بر امتداد تنگه اصلی، یک تنگه دیگر نیز به چشم می خورد که عامل اصلی تشکیل آن، یک مه درزه طولی کاملاً مشخص است که امتداد گسستگی آن را آشکارا می توان دید.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

یکی از اشکال فرسایشی که بر دیواره های تنگه دیده می شود، فرسایش لانه کبوتری است. این فرسایش از اشکال فرسایش انحلالی (تافونی) است که در طبقات ماسه سنگی دیده می شود. این فرسایش حاصل عملکرد بادهای حاوی قطرات آب شور دریاست که با تبخیر آب و تبلور مجدد بلورهای نمک، موجب جدایش ورقه ای و دانه دانه ماسه ها از بدنه ماسه سنگ می شود. برآمدگی ها و قوس ها در بدنه سنگ های تنگه بیانگر آن است که سطوح تحت تاثیر فرایندهای فرسایشی تندآب و باد قرار داشته اند.

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

 

کلمات کلیدی: Chahkuh , Iran Geology , Iran Geotourism , Island , Qeshm , zamingasht , استان هرمزگان , ایران , تاقدیس , تنگه چاهکوه , جزیره قشم , دیگ جن ,  زمین شناسی , زمین گردشگاه , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , سلخ , طاقدیس , فرسایش , گسل , گسله , لانه کبوتری , مارن , ماسه سنگ

سازند ایلام

سازند آهکی ایلام با سن کرتاسه بالایی (۸۵ تا ۷۰ میلیون سال قبل) شامل سنگ آهک های رسی دانه ریز پلاژیک خاکستری رنگ با لایه بندی منظم و میانلایه های نازک شیلی است. این سازند با یک ناپیوستگی رسوبی بر روی سازند سروک و یا سورگاه قرار می گیرد اما مرز بالایی آن با سازند گورپی همساز است. این سازند در لرستان رخساره ی عمیق و در فارس و خوزستان رخساره کم عمق دارد.

در ناحیه لرستان یک واحد شیلی دو سازند سروک (در زیر) و ایلام (در بالا) را از یکدیگر جدا می کند. این واحد سنگی سازند سورگاه است و شامل شیل های خاکستری روشن و یا تیره نرم فرسا در تناوب با لایه های آهکی است.

در تصویر برونزد سازند ایلام در حاشیه جاده ی خرم آباد به پلدختر دیده می شود. رخساره سازند ایلام در لرستان شامل آهکهای نازک لایه و خوب لایه بندی شده است که با میانلایه‌هایی نازک تا بسیار نازک از شیل همراهی می‌گردد. نظم لایه‌بندی یکی از ویژگیهای دیداری مهم در سازند ایلام می‌باشد. رنگ عمومی این سازند خاکستری روشن است. آهکها، بیشتر مارنی می‌باشند. سازند ایلام از جمله سازندهای چهره ساز بوده و معمولاً در هسته تاقدیس‌ها، ارتفاعات بلندی را در لرستان ایجاد کرده است.

همچنین در تصویر سازند شیلی و نرم فرسای سورگا نیز در زیر سنگ آهک های سازند ایلام دیده می شود.

کلمات کلیدی: Cretaceous , Ilam formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Mesozoic٬ , Surgah formation , Zagros Mountain ,  zamingasht , ایران , پلدختر , خرم آباد , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند ایلام , سازند سورگاه , سنگ آهک , لرستان

 

طولانی ترین غار نمکی جهان

در فاصله ۹۰کیلومتری شهر قشم، در بخش انتهایی جنوب غربی جزیره کوه گنبدی شکلی به ارتفاع ۲۳۷ متر از سطح دریا با نام کوه نمکدان قرار دارد. در این کوه غاری با همین نام بوجود آمده است که از زیباترین جلوه های طبیعت جزیره ی قشم به شمار می رود.

فاصله دهانه غار نمکدان از جاده همجوار ساحل دریا حدود ۲ کیلومتر است که با پای پیاده پیموده می شود. سقف غار نمک را قندیل های بلورین در اشکال مختلف پوشش داده اند و منظره ای بدیع به وجود آورده اند.

از دل کوه نمکدان یک جریان آب زیر زمینی دائمی می جوشد و راه را به خارج می گشاید که پس از حل کردن نمک در مسیر حرکت خود به صورت چشمه نمک در دامنه کوه ظاهر می شود و در گودال مقابل خود حوضچه ای طبیعی به رنگ سفید به وجود می آورد. منظره این حوضچه از دور همچون برف زمستانی دیدنی است. این چشمه در تمام طول سال جریان دارد. همین آب اشباع از نمک در درون غار و پس از عبور از خلل و فرج سنگ ها از سقف شروع به چکیدن کرده چکنده ها و چکیده های زیبایی از جنس نمک را بوجود می آورد.

با بررسی ها و مطالعات زمین شناسان دانشگاه شیراز و کشور چک این غار، به عنوان طولانی ترین غار نمک جهان ( به درازای ۶۴۰۰ متر ) معرفی شده است و تاکنون بیش از شش هزارمتر از این غار شناسایى و نقشه برداری شده است.

سن این لایه های نمکی که در اعماق قرار دارند و در زاگرس به سری هرمز مشهور اند، به دوران پیش از کامبرین رسیده و بیش از ۵۷۰ میلیون سال از تشکیل آنها می گذرد.اما خود گنبدهاى نمکى و ظهور آنها در این منطقه پدیده هاى جدید و جوانتر هستند، به طورى که برخى از این غارها حدود شش هزار سال سن دارند.

در زمان تشکیل، نمکها به صورت لایه ای بوده اند که به مرور زمان و بر اثر نیروی فشار حاصل از وزن لایه های بالایی برآمده شده و تحت اثر خاصیت شناورى (Isostasy) که دارند، با توجه به آن که وزن حجمى آنها از وزن سنگهاى اطراف آن کمتر است، آنها را شکافته و به سمت بالا حرکت مى کنند. در اثر این حرکت و رسیدن لایه های نمک به سطح زمین، گنبدهای نمکی شکل می گیرند.

این نمکها در مسیر خود بخش هایی از سنگهاى بسیار قدیمى را از چند کیلومتر زیرزمین به سمت روى زمین مى آورند که مى تواند اطلاعات بسیار مفیدى را از گذشته زمین شناسى به زمین شناسان ارایه کند. تعداد زیادی گنبد نمکی در استان هرمزگان و خلیج فارس از اعماق زمین سر برآورده اند. جزیره های هرمز و لارک در نزدیکی قشم گنبدهای نمکی هستند که از زیر آب سر برآورده اند.

گنبد نمکى نمکدان، تنها گنبد نمکى در جزیره قشم است که از میان دماغه جنوب، تا قدیس سلخ و دماغه شمال غربى تا قدیس باسعیدو بالا آمده است و در نقشه تقریبا دایره اى شکل و به قطر ۷× ۵/۶ کیلومتر است. بام گنبدى داراى توپوگرافى نامنظم بوده و دیواره آن بسیار پرشیب است. در بخش جنوبى گنبد نمکى نمکدان، غارهاى نمکى یاد شده وجود دارد که ارتفاع آنها تا ۲۰ متر نیز اندازه گیرى شده است.

ZG-Namakdan-01

نمکدان تنها گنبد نمکی جزیره ی قشم است، اما تعداد زیادی از این ساختارها در خلیج فارس و استان هرمزگان وجود دارند.

غار نمکدان داراى یک دریاچه نمک به عمق یک متر در فاصله ۱۶۰ مترى دهانه ورودى است. این غار داراى چندین تالار بزرگ و کوچک است که اولین تالار آن در فاصله ۶۷۰ مترى ورودى آن قرار دارد.

کلمات کلیدی: Hormoz Series , Hormozgan province , Iran Geology , Iran Geotourism , Precambrian , Qeshm Island , World largest salt cave , zamingasht , استان هرمزگان , ایران , ترین ها , زمین شناسی , زمین گردشگاه , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , طولانی ترین غار نمکی , غار نمکدان , قشم , گنبد نمکی