نوشته‌ها

بلندترین قله آتشفشانی آسیا

قله دماوند با ۵۶۷۰ متر ارتفاع بلندترین قله ی ایران و بلندترین قله ی آتشفشانی آسیاست. قله ی دماوند نقطه ی عطف رشته کوه البرز به حساب می آید. این رشته کوه در خاور دماوند راستای شمال خاور – جنوب باختر و در باختر آن راستای شمال باختر – جنوب خاور دارد.

آتشفشان دماوند که از نوع مطبق (چینه ای) می باشد هنوز خاموش نشده و به دلیل خروج گازهای گوگردی و وجود چشمه های آب گرم در اطراف آن جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آید. اما آخرین فعالیت آتشفشانی آن مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل (بر اساس تعیین سن به روش کربن ۱۴) بوده است. قطر دهانه ی اصلی این آتشفشان ۴۰۰ متر است که یخ و برف دائمی آن را پوشانده است. آثاری از دهانه های فرعی نیز دامنه های آن از جمله دامنه ی جنوبی که محل خروج گازها و دودخان هاست و تپه دودی نامیده می شود، دیده می شود.

دامنه ی کوه بوسیله ی جریان های گدازه ای مکرر که بارها از قله و یا مخروط های فرعی سرازیر شده اند و همچنین مواد آذرآواری شامل پومیس، توف و لاهار پوشیده شده است. گدازه های دماوند گستره ای شامل ۴۰۰ کیلومتر را زیر پوشش دارد.

کهن ترین گدازه های کواترنری دماوند از نوع بازالت قلیایی است. به طور کلی سنگ های دماوند از سه نوع بازیک، حدواسط و اسیدی است.انواع بازیک فقط شامل گدازه های بازالتی و تراکی بازالتی است ولی در انواع حدواسط و اسیدی علاوه بر گدازه، سنگ های آذرآواری و اپی کلاستیک نیز وجود دارد. فراوان ترین گدازه های دماوند از نوع تراکیت است.

تصویر فوق از هواپیمای در حال پرواز در مسیر تهران – مشهد و از دامنه ی جنوبی قله ی دماوند توسط م.س.میرکاظمیان گرفته شده است.

کلمات کلیدی: Alborz Mountain , damavand , Iran Geotourism , peak , volcano , آتشفشان , آذرآواری , البرز , ایران , بلندترین آتشفشان آسیا , بلندترین قله ایران , دماوند , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , فوران , گدازه

سازند امیران در لرستان

سازند آواری امیران شامل حدود ۸۷۱ متر شیل، سیلت سنگ، ماسه سنگ و مقداری سنگ آهک و کنگلومرای فیلیش گونه است، به همین دلیل گاهی با نام “فیلیش های امیران” از آن یاد می شود. در حوالی خرم آباد، بخش پایینی فیلیش های امیران کنگلومرایی است که به آن “بخش کنگلومرای خرم آباد” نام داده اند (مطیعی، ۱۳۷۲).

ZG-AmiranFm-Lorestan-04

سازند امیران فقط در شمال خاوری استان لرستان برونزد دارد. به همین دلیل برش الگوی آن در تاقدیس امیران، در کنار راه اندیمشک – خرم آباد (نزدیک روستای معمولان) اندازه گیری شده است. مرز پایینی امیران با مارن های خاکستری رنگ سازند گورپی همشیب و تدریجی است. مرز بالایی آن ممکن است به سنگ آهک های سازند تله زنگ و یا کنگلومرای سازند کشکان برسد. امیران به طور جانبی به سازند های گورپی و پابده تبدیل می شود. سن سازند امیران کرتاسه بالا – پالئوسن تعیین شده است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-05

در تصویرها بخشی از سازند امیران شامل تناوبی از شیل های تیره، سیلتستون و لایه های ماسه سنگی دیده می شود. این عکس ها در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال و پس از خروج از تونل اثر ۳ گرفته شده است. سازند امیران در این منطقه در یال شمالی تاقدیس ریت بر روی سازند گورپی و در زیر سازند آهکی تله زنگ برونزد یافته است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-03

در تصویر بالا مرز بالایی سازند فیلیشی امیران با سازند آهکی تله زنگ در محل خروجی تونل اثر ۳ (در زمان احداث) در آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود.

ZG-AmiranFm-Lorestan-map

ZG-FoldAmiranFm-Lorestan-Sat

کلمات کلیدی: Amiran formation , formation , Iran , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Sandstone , shale , zamingasht , امیران , ایران , تله زنگ , خرم آباد , زاگرس , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , شیل , عکس زمین شناسی , گورپی , لرستان , ماسه سنگ

منابع:

  • کتاب زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی
  • نقشه زمین شناسی خرم آباد انتشارات شرکت ملی نفت ایران
قله دماوند

قله دماوند

قله دماوند با ۵۶۷۰ متر ارتفاع بلندترین قله ی ایران و بلندترین قله ی آتشفشانی آسیاست. قله ی دماوند نقطه ی عطف رشته کوه البرز به حساب می آید. این رشته کوه در خاور دماوند راستای شمال خاور – جنوب باختر و در باختر آن راستای شمال باختر – جنوب خاور دارد.

آتشفشان دماوند که از نوع مطبق (چینه ای) می باشد هنوز خاموش نشده و به دلیل خروج گازهای گوگردی و وجود چشمه های آب گرم در اطراف آن جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آید. اما آخرین فعالیت آتشفشانی آن مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل (بر اساس تعیین سن به روش کربن ۱۴) بوده است. قطر دهانه ی اصلی این آتشفشان ۴۰۰ متر است که یخ و برف دائمی آن را پوشانده است. آثاری از دهانه های فرعی نیز دامنه های آن از جمله دامنه ی جنوبی که محل خروج گازها و دودخان هاست و تپه دودی نامیده می شود، دیده می شود.

دامنه ی کوه بوسیله ی جریان های گدازه ای مکرر که بارها از قله و یا مخروط های فرعی سرازیر شده اند و همچنین مواد آذرآواری شامل پومیس، توف و لاهار پوشیده شده است. گدازه های دماوند گستره ای شامل ۴۰۰ کیلومتر را زیر پوشش دارد.

کهن ترین گدازه های کواترنری دماوند از نوع بازالت قلیایی است. به طور کلی سنگ های دماوند از سه نوع بازیک، حدواسط و اسیدی است.انواع بازیک فقط شامل گدازه های بازالتی و تراکی بازالتی است ولی در انواع حدواسط و اسیدی علاوه بر گدازه، سنگ های آذرآواری و اپی کلاستیک نیز وجود دارد. فراوان ترین گدازه های دماوند از نوع تراکیت است.

تصویر فوق از هواپیمای در حال پرواز در مسیر تهران – مشهد و از دامنه ی جنوبی قله ی دماوند توسط م.س.میرکاظمیان گرفته شده است.

کلمات کلیدی: Alborz Mountain , damavand , Iran Geotourism , peak٬volcano , آتشفشان , آذرآواری , البرز , ایران , بلندترین آتشفشان آسیا , بلندترین قله ایران , دماوند , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , فوران , گدازه

نهشته های دریاچه یی اردل

شهر اردل مرکز شهرستان اردل در ۳۹ درجه و ۵۰ دقیقه دارازای جغرافیایی و ۵۰ درجه و ۳۲ دقیقه پهنای جغرافیایی در استان چهارمحال و بختیاری، در بلندی ۱۸۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. اردل در فاصله ۸۶ کیلومتری بروجن و ۷۵ کیلومتری جنوب باختری شهرکرد، در مسیر جاده ارتباطی استان خوزستان به استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد. آب و هوای آن معتدل مایل به سرد و خشک و بیش‌ترین درجه حرارت در تابستان‌ها ۳۵ درجه و کم‌ترین درجه حرارت در زمستان‌ها ۷ درجه زیر صفر می‌باشد. میزان باران سالانه اردل به طور متوسط ۵۰۰ میلی‌متر است.

رودخانه بهشت آباد که از تنگه ای در ارتفاعات شمال خاور شهر اردل وارد دشت میان کوهستانی اردل می شود، با پیچ و خم های فراوان از میان ارتفاعات جنوبی گذر می کند. این رودخانه با خود رسوبات و نهشته های مناطق بالادست را به سمت نقاط پایین دست حمل می کند.

نهشته های مارن و کنگلومرا در پیرامون شهر اردل که در دشت میان کوهستانی اردل نهشته شده اند، محصول رسوبگذاری دریاچه ای بوده اند که به دلایل زمین شناختی در محدوده ی این دشت ایجاد شده و پس از یک دوره زمانی تخلیه شده است. سکوهای فرسایشی موجود اگرچه محصول بی قراری های تکتونیکی اند و در نقشه زمین شناسی به کواترنری نسبت داده شده اند، اما در مورد سن آنها داده ی دقیقی در دست نیست.

رودخانه اردل را می توان مرکز این دریاچه در نطر گرفت زیرا هر چه از این رودخانه دور می شویم، نهشته های کنگلومرایی فراوان تر می شوند. فراوانی رخنمون های کنگلومرایی همراه با نهشته های ریزدانه روشن رنگ نشان دهنده ی تغییرات فراوان و سریع در ابعاد دریاچه است. رودخانه اردل هم اکنون در کف دره ای قرار دارد که خود در نهشته های دریاچه ای حفر کرده است و وجود چند پادگانه در طرفین بستر رود کنونی نشانه ی فراخاست زمین و فعالیت های زمین ساختی منطقه است.

کلمات کلیدی: Iran Geotourism , Zamin gasht , اردل , چهار محال و بختیاری , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , نهشته های دریاچه ای

 

گلفشان چلپی

گلفشان ها (Mud volcano) مخروط هایی شبیه آتشفشان هستند که از آنها به جای گدازه، گل فوران می کند. این مخروط ها اغلب یک تا دو متر ارتفاع دارند اما گاهی ارتفاع آنها تا ۷۰۰ متر نیز می رسد. البته گلفشان های بسیار کوچک هم هستند که به آنها “گلدان گل” می گویند.

برای ایجاد این ساختارهای طبیعی باید آب و گاز همزمان باهم وجود داشته باشند. در نتیجه گلفشان ها اغلب در نزدیکی مناطق فرورانش (مانند مکران) و یا در نزدیکی منابع نفت و گاز و در برخی موارد در نزدیکی برخی از آتشفشان های فعال یا نیمه فعال یافت می شوند.

مجموعه گل فشان های چلپی در موقعیت جغرافیایی ۲۵ ۵۹ ۳۲٫۶۴ و ۵۷ ۲۵ ۵۸٫۸ در ارتفاع ۵۰ تا ۸۰ متری از سطح دریا در مسیر جاده میناب به جاسک، در ۷۵کیلومتری جاسک در استان هرمزگان در جنوب ایران قرار دارد. دسترسی به این گل فشان ها از مسیر جاده میناب به جاسک، در ۶۰ کیلومتری جاسک و مسیر فرعی روستای سرخ کوه و از آنجا در فاصله ۶ کیلومتری شمال روستای سرخ کوه امکان پذیر است. به دلیل از بین رفتن جاده خاکی که از کنار این گل فشان ها می گذرد دسترسی به آنها بسیار دشوار است و از روستای سرخ کوه تنها به وسیله موتور سیکلت یا پیاده امکان پذیر است.

این گلفشان ها در نقشه های زمین شناسی چهارگوش جاسک-گتان و بخشی از آنها در چهارگوش ۱:۲۵۰٫۰۰۰ طاهروئی قرار گرفته اند. گلفشان های چلپی از مجموع ۲۰ یا بیشتر دهانه گل فشانی مخروطی شکل تشکیل شده اند که همگی در یک راستا و در امتداد گسل گاوبندی و در داخل واحد Msh,s که شامل تناوبی از شیل های سیلتی با بین لایه های ماسه سنگی که در بعضی از نقاط دارای رخساره مارنی هستند تشکیل شده اند. نکته قابل توجه در این مجموعه وجود چندین چشمه گازی و گوگردی در کنار گل فشان ها است. گل فشان های چلپی دقیقاً در امتداد گسل گاوبندی ظاهر شده اند و این گسل عامل اصلی تشکیل آنها است.

برای اطلاعات بیشتر در مورد گلفشان ها و مکانیزم کارکرد آنها به بخش مقاله ها مراجعه کنید.

کلمات کلیدی: Hormozgan province , Iran Geology , Iran Geotourism , Mud volcano , استان هرمزگان , ایران , جاسک , چلپی , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , گسل گاوبندی , گلفشان

طاقدیس کوه منگشت

طاقدیس کوه منگشت در شمال خاور استان خوزستان و در مرز استان های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد، از شمال باختر شهر ایذه به سوی جنوب خاور با طول ۱۱۵ کیلومتر گسترده شده است. این چین خوردگی عظیم با میل دوگانه (پلانچ دوبل)، دو بار چین خورده و محوری خمیده دارد. قدیمی ترین سنگ های برونزد یافته در این طاقدیس سنگ آهک های کرتاسه (سازند خانه کت) و جوانترین لایه ها ماسه سنگ ها و مارن های میوسن – پلیوسن (سازند آغاجاری) هستند.

در این ساختار بزرگ، همچنین سازندهای نیریز (مارن، دولومیت و سنگ آهک – ژوراسیک)، سورمه (دولومیت و آهک دولومیتی – ژوراسیک)، سازندهای فهلیان – داریان (سنگ آهک – کرتاسه)، کژدمی (شیل و آهک رسی – کرتاسه)، سازندهای سروک – ایلام (سنگ آهک با میانلایه های مارنی – کرتاسه)، گورپی (مارن و سنگ آهک – کرتاسه)، پابده (مارن، سنگ آهک و شیل – ائوسن)، سازندهای آسماری – جهرم (دولومیت و سنگ آهک – ائوسن تا میوسن) و سازند گچساران (مارن و گچ – میوسن) نیز برونزد یافته اند.

ساختار چین خورده کوه منگشت که در مرز دو بخش از زاگرس چین خورده و زاگرس بلند (چین خورده – رانده شده) قرار گرفته است تاثیرات هر دو بخش را بر پیکره خود دارد. در این ساختار، در اثر فعالیت نیروهای تکتونیکی گسله ها و مه درزه های فراوانی بوجود آمده اند که مهمترین آنها گسله راندگی کوه منگشت است که بخشی از واحد های قدیمی تر را بر روی لایه های جوانتر رانده و بخشی از واحد های میانی را حذف نموده است. در این بخش از زاگرس، همه ی ساختارهای چین خورده و راندگی ها و گسله های بزرگ از روند اصلی زاگرس (شمال باختر – جنوب خاور) پیروی می کنند.

در تصویر (با دید به سوی جنوب) یال شمال خاوری طاقدیس کوه منگشت دیده می شود. ارتفاعات بلند پیشین دولومیت ها و سنگ آهک های صخره ساز سازندهای آسماری – جهرم هستند و پس از یک دره که در تصویر دیده نمی شود و سازندهای زودفرسای پابده و گورپی را میزبانی می کند، ارتفاعات بلند و برفگیری دیده می شوند که سنگ آهک های سازندهای ایلام – سروک را تشکیل داده اند. در جلوی تصویر و تپه های با ارتفاع کم سازند ماسه سنگی و مارنی آغاجاری دیده می شود. پهنه های صاف و هموار با شیب کم نیز تراس های کواترنر هستند که با دامنه های واریزه یی ممذوج شده اند. در تصویر دریاچه سد کارون ۴ که بر روی رودخانه کارون احداث شده است نیز قابل رویت است.

این تصویر در محل روستای سه بلوطک و با دید به سوی جنوب گرفته شده است. با ساختن سد و آبگیری آن راه ارتباطی تعدادی روستاها با ایذه و مرکز شهرستان قطع شده است و مردم برای جابجایی در محل دریاچه از شناورهای بزرگ که وزارت نیرو در اختیار گذاشته است استفاده می کنند. در حال حاضر با ساختن یک پل بزرگ بر روی دریاچه و چند تونل راه جدیدی در حال ایجاد است.

کلمات کلیدی: Iran Geotourism , Zamin gasht , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , ایران , کوه منگشت , طاقدیس , تاقدیس , دهدز , لرستان , خوزستان  , سازند آسماری , دریاچه سد کارون ۴ ,

روستای آزادبر در جاده چالوس

سفر به آزادبر

جاده ی چالوس برای کسانی که در تهران، کرج و اطراف این دو شهر زندگی می کنند حاوی خاطرات شاد و ارزنده ایست. کسانی که این جاده را به قصد شمال کشور و رسیدن به دریای مازندران طی کرده اند –  و با من هم نظراند که لذت بردن از مسیر یک سفر هم جزئی از سفر است – از زیبایی های طبیعی این جاده ی زیبا به وفور لذت برده اند.

از این جاده ی زیبا علاوه بر سفرهای چند روزه، می توان برای سفرهای یک روزه خانوادگی و دست جمعی هم استفاده کرد و یک روز سراسر مفرح و با استراحت کامل روح را – البته اگر در وسط هفته و خالی از ترافیک جاده ای باشد – برای خود رقم زد.

در بخش های مختلف جاده ی چالوس، از میدان امیرکبیر در ابتدای آن که پس از تونل کمربندی و پل بزرگ روی رودخانه ی کرج قرار دارد تا انتهای آن در شهر چالوس، دیدنی های طبیعی و زمین گردشگری فراوانی وجود دارد. رودخانه کرج، دریاچه و سد امیرکبیر ، سازندهای مختلف، چین خوردگی ها و گسلش های بزرگ و زیبا، لغزش ها، سنگ ریزش ها، ارتفاعات زیبا و سر به فلک کشیده، چشمه ها و آبشارها، کوره های آهک پزی، دره های عمیق، غارها، نقاط پرفسیل، جنگل ها، جاده های پر پیچ و خم و زیبا و … از زیبایی ها و نقاط دیدنی این مسیر هستند که می توان با دیدن آنها سرگرم شد و از مسیر لذت برد.

همچنین مسیرهایی که از این جاده ی تاریخی جدا شده و به روستاهای اطراف می رود نیز دارای جاذبه ها طبیعی و زمین شناسی زیبا و حیرت انگیزی هستند که می توانند ساعت ها مشتاقان را به خود مشغول نمایند.

یکی از این مسیرها که در یک سفر یک روزه می خواهیم به شما پیشنهاد کنیم، مسیر روستای وله در کنار جاده ی چالوس به روستای آزادبر است. یک صبح وسط هفته با همراه برداشتن وسایل یک سفر یک روزه به همراه خانواده مسیر جاده ی چالوس را در پیش بگیرید. در مسیر از سد امیرکبیر، چین ها و لایه های پرشیب سازند کرج، تونل ها و بهمنگیرهای مسیر، روستاهای پل خواب، آسارا، درده، دو آب شهرستانک، گسل مشاء، سازندهای پالئوزوئیک و مزوزوئیک البرز همانند سلطانیه، باروت، زاگون، لالون، جیرود، کوارتزیت سفید رنگ در نزدیکی روستای حسنکدر، سازند میلا، دورود، الیکا، شمشک تا روستای نساء ، سازندهای دلیچای و لار در ارتفاعات منطقه و گسل طالقان که دوباره سازند کرج را بر روی سازندهای قدیمی تر می راند عبور خواهید کرد. دقیقاً ۳ کیلومتر پس از پمپ بنزین روستای نساء یک جاده ی آسفالته محلی از جاده ی چالوس جدا می شود که راه دسترسی به روستای کهنه ده و در ادامه روستای آزادبر است. البته دسترسی به گچسر و  آزادبر از طریق جاده ی شمشک به دیزین برای مردم شرق تهران بهتر و نزدیک تر است.

 

azadbar-03

 

جاده ی دسترسی با چند پیچ تند در همان ابتدا به سرعت ارتفاع گرفته و از کف دره رودخانه ی چالوس بر روی دامنه کوه تا ۱۰۰ متر بالا می رود و در مسیری به سمت شمال باختر بر روی دامنه ای از سنگ های توف سبز رنگ سازند کرج که شیب آنها ۵۰ تا ۶۰ درجه به سوی جاده است، ادامه می یابد. ستبرای خوب این لایه ها استفاده از آنها را در کارهای عمرانی امکانپذیر کرده است. در حال حاضر معدنی فعال در حال بهره برداری از آنها به عنوان سنگ لاشه و مالون می باشد.

 

سفرنامه آزادبر

شیب تند لایه های توف ستبرلایه سازند کرج همشیب با دامنه است. این حالت خطر لغزش در سطح لایه بندی را افزایش می دهد. از این سنگ ها به دلیل ستبرای مناسب و مقاومت خوب برای سنگ لاشه و مالون در عملیات ساختمانی استفاده می کنند (دید به سمت شمال).

 

از بر جاده ی چلوس تا روستای کهنه ده ۴ کیلومتر راه آسفالته است. این مسیر در دامنه ی یک دره – رود عمیق و ۷ شکل احداث شده. شیب تند دامنه ها نشان از فعال بودن دره از نظر زمین ساختی دارد و در برخی نقاط شیب دامنه ها تا ۶۵ درصد نیز می رسد. همین شیب تند باعث شده تا در برخی نقاط دامنه ها ناپایدار شده و لغزش هایی هر چند کوچک در بخش های نزدیک به رودخانه و در اثر زیر بری رودخانه ایجاد شده است. البته هم جهت بودن شیب لایه بندی سنگ ها و شیب دامنه می تواند باعث لغزش در سطح لایه ها شود و به زبان ساده لایه ها بر روی یکدیگر سر بخورند (تصویری از لغزش رخ داده در دامنه در گالری زیر متن قابل مشاهده است).

از روستای کهنه ده به بعد در اثر عملکرد گسله ی راندگی طالقان و گسله های همراه آن سنگ آهک های لار در مسیر جاده برونزد یافته اند. این سنگ آهک ها در بخش هایی مارنی و در بخش هایی دولومیتی توده یی و فاقد لایه بندی هستند و به دلیل نزدیکی به گسل شدیداً درزه دار و خرد شده اند. در دل این توده های سنگ آهکی در دامنه ی باختری جاده، یکی از معروف ترین غارهای البرز مرکزی به نام “غار یخمراد” در اثر انحلال سنگ های آهکی ایجاد شده است. این غار با یک جاده ی مالروی خاکی دقیقاً از جایی که جاده ی آسفالته با یک پل از دامنه ی خاوری به دامنه ی باختری می آید، قابل دسترسی است.

 

غار یخ مراد

دهانه ی ورودی غار یخمراد در سنگ آهک های ستبرلایه سازند لار (دید به سمت باختر)

 

مسیر غار عموماً شیب دار و رو به پایین می‌باشد که نهایتاً با رسیدن به اعماق کوه، با چشمه‌های یخ زده در کف زمین و چکنده های اسفنجی غار مواجه می‌شوید. ارتفاع این غار از سطح دریا در حدود ۲۶۴۰ متر می‌باشد و دهانه این غار سه متر پهنا و هشت متر ارتفاع دارد. در ماه های اسفند و فروردین، قندیل‌های یخی بسیار زیبای غار در بهترین وضعیت به سر می‌برند. نکته قابل توجه این غار مطبق بودن آن می‌باشد که در میان غارهای ایران کمتر دیده می‌شود. در بخشی از غار چهار طبقه با اختلاف ارتفاع بیش از ۳۰ متر دیده می‌شوند (تصویری از غار در گالری زیر متن قابل مشاهده است).

“در گذشته مردم بومی بر این باور بوده‌اند که یخ موجود در اعماق غار برای درمان ناباروری زنان خاصیت شفا دهنده دارد. وجود کهنه‌های آویخته (دخیل) به دهانه اصلی و درون غار در گذشته که باعث نام گذاری روستای مجاور به کهنه ده شده گواه این ادعا است.”

با گذر از غار، جاده با دو پیچ و خم بر روی دامنه ی باختری بالا رفته و از زیر ارتفاعات صخره ساز آهکی سازند لار عبور می نماید. کمی جلوتر دقیقاً در جایی که این واحد سنگ آهکی پایان می یابد، گسله ی طالقان سازند آذرآواری کرج را بر روی سنگ آهک های لار رانده است. نزدیکی این سنگ آهک ها به گسله باعث درزه دار شدن و وقوع سنگ افت های فراوان در مسیر رودخانه شده است. توصیه می کنیم در این نقطه بایستید و ضمن مشاهده ی بلوک های سنگی بزرگی که مسیر رودخانه را بسته اند و احتمالاً در اثر وقوع زمینلرزه از بدنه ی کوه کنده شده اند، به زیبایی دره ای که تاکنون طی کرده اید نگاه کنید و عکس های یادگاری بگیرید. ایستادن در ارتفاع لذت وصف ناپذیری به شما خواهد بخشید (تصاویر مربوط به گسله طالقان و سنگ افتها در گالری زیر متن قابل مشاهده است).

 

az06-zg

نمایی از دره ی زیبای آزادبر و سنگ آهک های سازند لار و سنگ افت های درون رودخانه (دید به سمت جنوب باختر)

 

جاده ی آسفالته را کمی به جلو بروید با پایان یافتن صخره های سنگی در مسیر رود خانه آب بندی ساخته شده تا از سیلابهای ناگهانی جلوگیری و آبخیز ها را کنترل کند. پشت این آب بند در حال حاضر از رسوبات رودخانه ای پر شده و آب رود خانه از روی آن بسان یک آبشار زیبا به پایین می ریزد و منظره ای زیبا را در کنار درخت ها و رودخانه ی جاری پدید آورده است (تصویر آب بند در گالری زیر متن قابل مشاهده است).

ساختن بند، باعث تجمع حجم وسیعی از رسوبات آبرفتی رودخانه ای از قلوه سنگ ها و شن و ماسه در درون دره و در مسیر رودخانه شده است. کمی جلوتر آبرفت ها تا لبه ی پل جاده که بر روی رودخانه ساخته شده بالا آمده اند و جاده و رودخانه تقریباً همسطح با یکدیگر قرار گرفته اند، که منظره ای جالب را پدید آورده است. در فصل های پر باران آب رودخانه وارد پل و مسیر جاده شده و آن را مسدود می کند. حتماً حواستان باشد در هنگام سیلاب ها از این مناطق دوری کنید و به ارتفاعات پناه ببرید.

در محل آب بند اگه به بالادست نگاه کنید، سنگ های قرمز رنگی بر روی سنگ های سبزرنگ سازند کرج دیده می شود. جنس این سنگ ها ماسه سنگ و کنگلومرا ست. این سنگ ها به سن میوسن و معادل سازند قرمز بالایی هستند. اگر می خواهید آنها را از نزدیک ببینید باید کمی جلوتر بروید و درست قبل از ورود به روستای آزادبر در کنار جاده می توانید به آنها دست پیدا کنید (تصویر برونزد سنگ های قرمز رنگ را در گالری زیر این متن ببینید).

 

آب بند

نمایی از پهنه ی آبرفتی حاصل از تجمع آبرفت ها در پشت آب بند. در دور دست کنگلومرای قرمز رنگ سازند قرمز بالایی و معدن گچ آزادبر دیده می شوند (دید به سمت شمال).

 

در محدوده ای که سنگ های قرمز بیرون زده اند، قبل از ورود به روستای آزادبر جاده ای خاکی به سمت باختر از جاده ی آسفالته جدا می شود. این جاده با گذر از چند روستا نهایتاً به طالقان می رسد، اما برای طی کردن آن حتماً باید اتومبیل مناسب و سرحالی داشته باشید.

حال می توانید به روستای زیبای آزادبر وارد شوید. این روستای سرسبز و زیبا در محل تلاقی دو آبراهه که از ارتفاعات شمالی سرچشمه می گیرند ساخته شده است. این روستا حدود ۲۰۰۰ نفر جمعیت مقیم و غیر مقیم دارد و مردم آن به کشاورزی، دامپروری و زنبورداری مشغول اند.

از روستا جاده ای خاکی پس از طی ۴ کیلومتر شما را به معدن گچ آزادبر می رساند. برونزد واحدهای گچی که در نقشه های زمین شناسی به بخشی از سازند قرمز بالایی به سن میوسن نسبت داده شده اند در راستای گسله گچسر و با روند جنوب خاور – شمال باختر در نقاط مختلف منطقه دیده می شوند. این برونزدها به دلیل رنگ سفید آنها از دوردست ها قابل شناسایی و رویت هستند. یک معدن متروکه گچ  نیز در حاشیه جاده ی چالوس وجود دارد اما معدن گچ آزادبر فعال بوده و بزرگتر است. برونزد سطحی این واحد گچی در آزادبر تقریباً ۳۹ هکتار است.

 

azadbar-05

 

اکنون و پس از دیدن نقاط دیدنی منطقه می توانید جایی مناسب در کنار رودخانه یافته و از محیط طبیعی، خلوت و زیبای این منطقه ی بکر لذت ببرید.

اگر به دیدن این منطقه رفتید، می توانید عکس های زیبایی که از طبیعت و زیبایی های زمین شناسی آنجا گرفته اید برای ما بفرستید تا به نام و شرح خود شما در سایت درج شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

درپوش آتشفشانی

درپوش آتشفشانی (Volcanic plug) هنگامی که مواد مذاب آتشفشانی باقیمانده در مجرای آتشفشان فعال سرد می شوند، ایجاد می گردد. این ساختار را گردن آتشفشانی یا گردن گدازه ای (volcanic neck or lava neck) نیز می نامند. در زبان فارسی نام های مختلفی به آن داده شده است. دودکش آتشفشانی، تنگه یا گردنه آتشفشانی و درپوش آتشفشانی که به نظر می رسد این نام که در واژه نامه زمین شناسی دکتر فرید مور آمده به تعریف این ساختار نزدیک تر است.

سرد شدن ماگما در مسیر مجرای خروجی آتشفشان باعث مسدود شدن دهانه آتشفشان در پایان فوران خود می گردد. در نتیجه در زمان فعالیت مجدد آتشفشان، در اثر افزایش فشار گازها و مواد مذاب از پایین، این بخش مسدود شده با انفجار به صورت ذرات خاکستر، لاپیلی ها و بمب ها به بالا پرتاب شده و مسیر مجرای آتشفشان مجدداً گشوده می شود.

اما اگر در آخرین فعالیت آتشفشان، مجرای خروجی با مواد مذاب پر شود و پس از آن آتشفشان دیگر فعالیتی نداشته باشد، به مرور زمان و با فرسایش مواد اطراف مجرای مسدود شده، این بخش از آتشفشان به دلیل مقاومت بالایی که دارد، به صورت یک ستون برجسته و برافراشته نسبت به اطراف، خودنمایی می کند.

ZG-VolcanicPlug-01

در تصویر نمایی از یک درپوش آتشفشانی که در سنگ آهک های کرتاسه نفوذ کرده و پس از فرسایش سنگ های اطراف به صورت یک ستون برافراشته باقی مانده است دیده می شود. این درپوش آتشفشانی که به نظر می رسد جنس آن ریوداسیتی باشد در ۱۳ کیلومتری شمال اسفندقه استان کرمان و در جنوب روستای حسین آباد سربرافراشته است. عکس توسط م.ح. نوری گرفته شده است.

کلمات کلیدی: Esfandagheh , Iran Geology , Iran Geotourism , Kerman province , Volcanic plug ,استان کرمان , اسفندقه , ایران مرکزی , درپوش آتشفشانی , ریوداسیت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , گدازه , گردن آتشفشانی , گردن گدازه ای , ماگما

مختصات محل:

 ۲۸°۴۶’۸٫۳۸”N ,  ۵۷° ۹’۵۲٫۰۱”E

تناوب مارن و فورش سنگ در جزیره قشم

در تصویر، مجموعه ای از مارن های سبزرنگ و فورش سنگ (Siltstone) های قرمز رنگ نازک لایه دیده می شوند که با نظم خاصی بر روی یکدیگر قرار گرفته اند. مجموعه ی این سنگ ها به همراه ماسه سنگ های ستبر لایه تر سازندی را در جنوب ایران تشکیل می دهند که اولین بار در میدان نفتی آغاجاری شناسایی و بر اساس نام همان میدان نامگذاری شد. در جزیره ی زیبای قشم برونزدهای زیبایی از این سازند در نقاط مختلف دیده می شود که به دلیل مقاومت متفاوت سنگ های آن در برابر فرسایش، اشکال طبیعی بسیار قشنگی را ایجاد نموده اند. سن این سازند به میوسن – پلیوسن یعنی ۱۰ تا ۲ میلیون سال قبل باز می گردد. در این زمانه فرونشینی حوضه رسوبی در جنوب ایران متوقف و همزمان با کوهزایی، رسوبگذاری رسوبات تخریبی – آواری آغاز می گردد. این سازند در جزیره قشم ویژگی های دریایی دارد و مارن فراوانی در آن زمان در این منطقه نهشته شده است. هر چند که با تغییرات دوره ای فورش سنگ و ماسه سنگ نیز به صورت متناوب با مارن نهشته شده اند.

برای اطلاعات بیشتر می توانید “سازند آغاجاری در جزیره قشم” و “سازند آغاجاری در سواحل خلیج فارس” را نیز مطالعه نمایید.

کلمات کلیدی: Aghajari formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Marl٬Miocene , Persian gulf٬Pliocene , Qeshm Island٬Sandstone , Siltstone  , ایران , پلیوسن , جزیره قشم , خلیج فارس , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , سیلت سنگ , فارس ساحلی , فورش سنگ , مارن , ماسه سنگ , میوسن

درزه داری توف های سازند کرج

درزه داری سنگ ها نمودی از اثرگذاری نیروهای تکتونیکی بر روی سنگ های هر منطقه هستند. هر چه سنگ درزه های بیشتری داشته باشد نشانه ای از قدرت عملکرد نیروهای فشارشی و یا کششی در منطقه را در خود دارد. سنگ های ضعیفتر در برابر نیروهای اعمالی دچار چین خوردگی های محلی می شوند ولی اثر نیرو بر روی سنگ های مقاوم تر به صورت گسلش و درزه داری خود را نشان می دهد.

در تصویر، نمایی از درزه داری سنگ های توفی سازند کرج در جاده ی چالوس را مشاهده می کنید. به همراه سطح لایه بندی حداقل سه دسته درزه سنگ را به صورت مکعب هایی در آورده اند که به نظر بر روی یکدیگر چیده شده اند. گاهی وجود چند دسته درزه می تواند یک زمین شناس را در تشخیص لایه بندی و سطح زیرین و بالایی لایه ها دچار مشکل و اشتباه کند. در چنین مواردی باید دلیل مستدل و مستحکمی برای انتخاب یک سطح به عنوان سطح لایه بندی داشته باشیم.

برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله ” درزه داری “ در بخش آموزش سایت زمین گشت مراجعه نمایید.

برای مشاهده این تصویر بر روی نقشه اینجا کلیک کنید

کلمات کلیدی: Alborz , Chaloos road , Iran Geology , Iran Geotourism , Jointing , Karaj formation , ایران , توف , جاده چالوس , درزه داری , دسته درزه , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند کرج