نوشته‌ها

علم کوه

علم‌کوه نام کوهی با ارتفاع قله ۴٨۵٠ متر است که در منطقهٔ تخت سلیمان در استان مازندران واقع شده‌است. قلّهٔ علم کوه پس از دماوند دومین قلهٔ مرتفع ایران به شمار می‌رود.

قله علم کوه و قله ی تخت سلیمان در واقع بلندترین بخش های یک توده ی نفوذی گرانیتی هستند که با بریدن لایه های قدیمی تر از خود در میان آنها جایگزین شده است. سن این توده به دوره ی ترشیاری یعنی ۶۳ تا ۲ میلیون سال قبل نسبت داده شده است. جنس این توده ی عظیم آذرین “لوکوگرانیت ریزدانه غنی از کوارتز” می باشد. لوکوگرانیت (Leucogranite) سنگی روشن است که تقریباً فاقد کانی های تیره رنگ است. این سنگ ها عموماً در کوهزایی های ناشی از برخورد دو صفحه ی قاره ای شکل می گیرند. در کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیا که البرز نیز جزئی از آن به حساب می آید، به وفور از این توده های لوکوگرانیتی دیده می شود. دیواره های عظیم و بلند این کوه به دلیل سختی و استحکام سنگ آن در برابر عوامل طبیعی از جمله فرسایش است.

توده گرانیتی علم کوه یا تخت سلیمان در بخش غربی کوههای البرز مرکزی، محل تمرکز تیپیک ترین یخچالهای ایران است. این توده دارای ده ها قله بالای ۴۰۰۰ متر است و در هیچ نقطه دیگر ایران نمی توان چنین تجمع فشرده ای از کوه های بلند، قله های مرتفع، یخچال، پدیده های زمین شناختی خاص این گونه مناطق نظیر دیواره های مرتفع گرانیتی، و در عین حال دامنه های چمنزار و جنگل پوش را با هم دید. بدلیل شباهت منطقه علم کوه با رشته کوه آلپ، و شهرت آن در میان کوهنوردان اروپایی، این توده را آلپ ایران هم خوانده اند.
در تصویر نمایی از شمال باختری توده گرانیتی علم کوه که از سرچشمه های سه هزار رود تنکابن گرفته شده است دیده می شود. تعدادی از ویلاهای روستای سرن که در ارتفاع ۱۹۵۰ متری از سطح دریا قرار دارد در تصویر دیده می شود. دید تصویر به سوی جنوب خاوری است.

 

کلمات کلیدی: زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین شناسی , Geotourism , Alborz Mountain , زمین گشت , البرز مرکزی , Geology , علم کوه , بلند ترین دیواره طبیعی , گرانیت , ۴۸۵۰ , قله , Alamkuh , Granite

چین خوردگی لایه های آهکی سازند گورپی

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

در تصویر، لایه های آهکی چین خورده در محور یک تاقدیس در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود. این لایه های منظم با میانلایه هایی از مارن همراه اند. در پسزمینه تصویر، سازند های پابده و آسماری دیده می شوند.

کلمات کلیدی: folding , Geology , Geotourism , Iran , khorramabad , Limestone٬zagros , zamingasht , چین خوردگی , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , سنگ آهک , لایه های منظم

بلندترین دیواره ی طبیعی ایران

علم‌کوه نام کوهی با ارتفاع قله ۴٨۵٠ متر است که در منطقهٔ تخت سلیمان در استان مازندران واقع شده‌است. قلّهٔ علم کوه پس از دماوند دومین قلهٔ مرتفع ایران به شمار می‌رود. بیشتر شهرت این قله به خاطر دیواره‌ایست که در دامنهٔ شمالی آن واقع است و دارای فنّی‌ترین و سخت‌ترین مسیرهای سنگ‌نوردی و دیواره‌نوردی در ایران است. این دیواره در ایران، جایگاهی مانند کی۲ در جهان را داراست.

در جبههٔ شمالی این قله، دیواره‌ای به طول ۶۵۰ متر وجود دارد که یکی از زیباترین و مشکل‌ترین دیواره‌های دنیا به شمار می‌رود. منطقهٔ علم کوه دارای ۴۷ قلّهٔ بالای ۴۰۰۰متر است. جبههٔ شمال-شمال شرقی قلهٔ علم کوه از یک دیوارهٔ تقریباً ۵۵۰ متری گرانیتی تشکیل شده. اگر جایی ارتفاع ۸۰۰ متر برای این دیواره ذکر شده، اشتباه نیست چرا که یخچال علم چال به ارتفاع تقریبی ۴۰۵۰ متر در پای این دیواره با شیب نسبتاً تندی به آن رسیده‌است. در نتیجه ارتفاع تقریبی ۸۰۰ متر که بعضاً در منابع ذکر شده با احتساب این قسمت می‌باشد.

از دیر باز قلهٔ علم کوه و دیوارهٔ آن مورد توجه کوهنوردان بوده‌است. نه تنها کوهنوردان ایرانی، بلکه کوهنوردان آلمانی، فرانسوی، انگلیسی، ایتالیایی و… نیز بر روی مسیرهای متعدد این دیواره صعود انجام داده‌اند. مسیر گردهٔ آلمان‌ها-فرانسوی‌ها از اولین مسیرهای گشوده شده روی این دیواره می‌باشد.

از مسیرهای روی دیوارهٔ اصلی می‌توان به مسیرهای زیر اشاره کرد:

هاری روست، فرانسوی‌ها ۴۸، لهستانی‌ها ۵۰، لهستانی‌ها ۵۲، همدانی‌ها، آرش، کرمانشاهی‌ها، ایتالیایی‌ها، قزوینی‌ها، تبریزی‌ها، کرجی‌ها و اراکی‌ها

معروف ترین قلل منطقه ی تخت سلیمان عبارتند از: علمکوه (۴۸۵۰ متر)، تخت سلیمان (۴۶۵۹متر)، سیاه کمان (۴۶۰۴متر)، سیاه سنگ (۴۷۸۲متر)، چالون، دندان اژدها،رستم نیشت، سیاه گوک، کرماکوه  و …

در سال ۱۹۰۲ میلادی (۱۲۸۱ خورشیدی) برای اولین بار، برادران برن مولر ، گیاه شناسان آلمانی به کلاردشت آمدند و وارد منطقه ی کوهستانی تخت سلیمان شدند و از یال شمال شرقی به قله ی    علم کوه رسیدند و علم کوه را به عنوان بلندترین قله ی منطقه معرفی نمودند. در ادامه ی کار برادران برن مولر، در سال ۱۳۱۲ خورشیدی یک گروه از کوهنوردان انگلیسی شامل زمین شناس ،جغرافی دان و گیاه شناس به سرپرستی داگلاس باسک از طریق طالقان به منطقه ی حصارچال وارد شده و پس از عبور از یال مرجی کش به قله ی علم کوه رسیدند. یک سال بعد همین گروه به همراه پروفسور اتریشی به نام هانزبوبک استاد جغرافیای دانشگاه برلین و وین با انتخاب مسیر کلاردشت ، نقشه ای از منطقه و یخچال های آن تهیه کردند.

در سال ۱۳۱۵ یک گروه آلمانی از طریق طالقان صعود خود به علم کوه را انجام دادند که مسیر صعود فنی آن ها به مسیر گرده آلمان ها معروف است.

در سال ۱۳۱۹ یک گروه ایرانی نیز از طریق طالقان ، قله ی علم کوه را فتح نمود و بعد از آن راه برای کوهنوردان ایرانی گشوده شد و کوهنوردان دریافتند که از طریق کلاردشت بهتر و آسانتر می توان به قلل منطقه و به ویژه دیواره ی علم کوه صعود کرد. پس از آن گروه های بسیاری از ایران و سایر کشورهای جهان برای صعود فنی از دیواره ی علم کوه به منطقه آمده و مسیرهای گوناگونی را نیز روی دیواره ، بنام کشور و گروه خود ثبت کرده اند.

قله علم کوه و قله ی تخت سلیمان در واقع بلندترین بخش های یک توده ی نفوذی گرانیتی هستند که با بریدن لایه های قدیمی تر از خود در میان آنها جایگزین شده است. سن این توده به دوره ی ترشیاری یعنی ۶۳ تا ۲ میلیون سال قبل نسبت داده شده است. جنس این توده ی عظیم آذرین “لوکوگرانیت ریزدانه غنی از کوارتز” می باشد. لوکوگرانیت (Leucogranite) سنگی روشن است که تقریباً فاقد کانی های تیره رنگ است. این سنگ ها عموماً در کوهزایی های ناشی از برخورد دو صفحه ی قاره ای شکل می گیرند. در کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیا که البرز نیز جزئی از آن به حساب می آید، به وفور از این توده های لوکوگرانیتی دیده می شود. دیواره های عظیم و بلند این کوه به دلیل سختی و استحکام سنگ آن در برابر عوامل طبیعی از جمله فرسایش است.

ZG-Alamkuh-01

نقشه و مقطع زمین شناسی توده ی گرانیتی علم کوه

توده گرانیتی علم کوه یا تخت سلیمان در بخش غربی کوههای البرز مرکزی، محل تمرکز تیپیک ترین یخچالهای ایران است. این توده دارای ده ها قله بالای ۴۰۰۰ متر است و در هیچ نقطه دیگر ایران نمی توان چنین تجمع فشرده ای از کوه های بلند، قله های مرتفع، یخچال، پدیده های زمین شناختی خاص این گونه مناطق نظیر دیواره های مرتفع گرانیتی، و در عین حال دامنه های چمنزار و جنگل پوش را با هم دید. بدلیل شباهت منطقه علم کوه با رشته کوه آلپ، و شهرت آن در میان کوهنوردان اروپایی، این توده را آلپ ایران هم خوانده اند.
اسامی مناطق یخچالی تخت سلیمان (علم کوه):
۱٫ یخچال علم چال
۲٫ یخچال تخت سلیمان
۳٫ یخچال شمال قله تخت سلیمان
۴٫ یخچال غربی (اسپیلت)
۵٫ یخچال هفت خوان
۶٫ یخچال خرسان
۷٫ یخچال مرجیکش

یخچال سرچال

این یخجال درارتفاع تقریبی ۴۰۵۰متر تا ۴۲۳۰متر در حدفاصل دو قله میان سه چال و تخت سلیمان قراردارد و سطح آن توسط سنگلاخ ها و ریزش های کوه پوشیده شده است.

یخچال علم چال

این یخچال بزرگ که در ارتفاع تقریبی ۴۰۰متری واقع است به علت آن که در گودی قرار گرفته و قلل اطراف عمدتاً از۴۲۰۰ تا ۴۸۰۰متر ارتفاع دارد از نظر پنهان است. ابتدای یخچال اصلی در ۴۲۰۰متری و دیواره شمالی علم کوه بر افراز آن برافراشته شده است. سطح یخچال توسط میزهای سنگی یخچالی و خرد شده در نواحی کناره آن پوشیده شده است.

یخچال تخت سلیمان

این یخچال با شیبی تند از پایتخت درجناح شمالی قله تخت سلیمان در ارتفاع ۴۳۵۰ متری تانزدیکی قله ۴۶۵۵ متری تخت سیلمان به صورت یک مرکز نسبتاً عریض یخچال با دو زبانه شرقی و غربی کشیده شده است و شیب آن در قسمت های شمالی تر بیشتر است.

یخچال مرجیکش

این یخچال در ارتفاع ۴۳۴۰متری در گودی حدفاصل دو یال قلل سیاه سنگ   و مرجیکش قرارگرفته و زبانه شمالی آن تا ارتفاع ۴۵۰۰متر ارتفاع می گیرد. سطح یخچال پوشیده از سنگلاخ است و ریزش مدوام سنگ از سمت قله مرجیکش بر روی آن جریان دارد.

یخچال خرسان

این یخچال بزرگ در حدفاصل قلل مرجیکش و علم کوه در جناح جنوبی این قلل واقع شده و از ارتفاع تقریبی ۴۱۵۰ تا۴۵۰۰متر، با عرض نسبتاً زیاد تا زیرقله علم کوه به پیش می رود و قلل سوزنی و دیواره ای خرسان شمالی و میانی و جنوبی در جناح غربی آن قرار گرفته اند.

یخچال هفت خوان

مجموعه بزرگ و طویل یخچال هفت خوان از ارتفاع ۳۹۵۰متر تا۴۴۰۰متر بر روی گردنه هفت خوان امتدادیافته و در بستر خود تشکیل زبانه های کوچک یخچال به داخل دره های قلل هفت خوان را می دهد. بعضی از این زبانه های تا نزدیکی قلل با شکوه هفت خوان ارتفاع می گیرد.

وجود آبگیرهای متعدد در بستر یخچال دارای اهمیت خاصی برخوردار است. درجناح شمالی این یخچال قلل نگین و تخت سلیمان و در سراسر امتداد جنوبی آن قلل مضرس و دندانه دار هفت خوان از ارتفاع ۴۰۰۰متر تا ۴۵۳۷متر قراردارند.

یخچال چالون

این یخچال حد فاصل دو قله سیاه سنگ و در چالون درارتفاع ۳۹۰۰ تا ۴۲۰۰متری قرار دارد و میان این قله مرتفع را می پوشاند.

یخچال شانه کوه

این یخچال متصل به یخچال علم چال از ارتفاع ۴۲۳۰متر در نزدیکی قله ۴۴۰۰متری شانه کوه امتداد دارد. وجه تسمیه این یخچال عمدتاً به دلیل نزدیک بودن آن به قله شانه کوه می باشد.

یخچال اسپیلت

زبانه عظیم و مرتفع یخچال اسپیلت به ارتفاع ۶۰۰متری زبانه فرعی از مجموعه یخچال های بزرگ هفت خوان و یکی از زیباترین یخچال ایران می باشد. این یخچال به صورت ۳ زبانه فرعی از جناح شمالی قله نگین برروی دیواره غربی علم کوه تا سوزنی اسپیلت در ارتفاع ۴۶۰۰متری امتداد دارد.

سازند سروک در زاگرس

سازند سروک از جمله سازندهای گسترده در ایالت رسوبی – ساختاری زاگرس چین‌خورده می‌باشد. رخساره آن بیشتر سنگ آهک و سنگ آهک مارنی است و به صورت بخشی دارای گرهک های چرتی می‌باشد. لایه های سازند سروک مملو از میکروارگانیسم‌های موسوم به اربیتولین (Orbitolina) می‌باشد. بدلیل وجود بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم، سازند سروک استعداد زیادی برای کارستی شدن (karstification) دارد. بر پایه مطالعات انجام شده سن سازند سروک به کرتاسه پایین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است.

تصویر فوق برونزد لایه های نازک و خوب لایه بندی شده از تناوب سنگ آهک مارنی و مارن و شیلهای سازند سروک را در هسته ی طاقدیس چناره در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال نشان می دهد. شیب لایه ها بین ۲۰ تا ۵۰ درجه اند. لایه های سنگ آهکی بین ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر و لایه های شیلی و مارنی بین ۲ تا ۱۵ سانتی متر ستبرا دارند.

سنگ آهک مارنی و مارن و شیل در مقایسه با سنگ آهک ها از فرسایش پذیری بالاتری برخورداراند. سنگهای زود فرسا همانگونه که از نامشان بر می آید خیلی زود تسلیم فرایندهای هوازدگی و فرسایش قرار می گیرند و بنابراین محدوده هایی که مارن و شیل برونزد دارند، در مقایسه با رخنمونهای سنگ آهکی، ریخت شناسی بسیار ملایمتری را از خود نشان می دهند. سازند سروک هم به دلیل وجود لایه های نازکی از مارن و شیل در توالی رسوبی اش زود تسلیم فرسایش شده و ریخت تپه ماهوری به خود گرفته است. فرسایش آبی از طریق نقاط ضعف مانند درزه ها و گسله ها پیشرفت کرده و چهره ی هزاردره به برونزدهای این سازند داده است.

در پس زمینه ی تصویر ارتفاعات بلند و صخره سازی دیده می شوند که سنگ آهک های سازند آسماری آنها را ساخته اند.

باداب سورت

باداب سورت چشمهٔ پلکانی تراورتنی بی‌نظیر در ایران و کم‌نظیر در جهان است که واقع در روستای ارست بخش چهاردانگه‌ی شهرستان ساری می‌باشد. این چشمه توسط سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۸۷ پس از کوه دماوند به عنوان دومین میراث طبیعی ایران در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. ثبت جهانی این باداب نیز پس از پاموک‌کاله ترکیه، به عنوان دومین چشمهٔ آب شور جهان بوده است. سال‌ها پیش محله ایی قدیمی از ارست به نام سورت در نزدیکی باداب وجود داشته که امروزه از میان رفته است.

این چشمه ها در استان مازندران و در جنوب شرقی شهرستان ساری  و در حد فاصل دو پارک ملی  قرار دارد. پارک ملی پابند در شمال آن و پارک ملی کیاسر در جنوب آن واقع شده است. گفتنی است فاصله چشمه های باد آب سورت  با جنوبی ترین مرز طبیعی پارک ملی پابند (نرو) حدود ۶ کیلومتر راه کوهنوردی و تا شمالی ترین مرز پارک ملی کیاسر (روستای لنگر)  حدود ۴۸ کیلومتر و تا شهر کیاسر حدود ۶۱ کیلومتر فاصله دارد.

این چشمه‌ها در بلندای ۱۸۴۱ متری از تراز دریا جای دارند، در ایران بی‌نظیر هستند. اطراف چشمه پوشیده از درختچه‌های زرشک وحشی و ارتفاعات بالاتر پوشیده از جنگل‌های سوزنی برگ است.

badab02-zg

این باداب شامل چندین چشمه با آب‌های کاملاً متفاوت از لحاظ رنگ، بو، مزه و حجم آب است. چشمهٔ پرآب دارای آب بسیار شور و استخری با قطر حدود ۱۵ متر و عمق زیاد است. در قسمتی از کف این دریاچه حفره ای عمیق به نام برمودای اروست وجود دارد. در کناره های این دریاچه نیز رسوبات سیاه رنگی وجود دارد که همراه با آب دریاچه جهت درمان دردهای کمر و پا امراض پوستی روماتیسم و میگرن سودمند است. همچنین به علت شوری زیاد این دریاچه و دارا بودن املاح و مواد معدنی فراوان به هیچ عنوان در فصل زمستان یخ نمی زند و هیچ جانوری نیز در آن زیست نمی کند.

چشمهٔ دوم که در بالادست و شمال غربی این چشمه قرار دارد، ترش مزه و دارای آبی به رنگ قرمز و نارنجی است، در اطراف چشمه کمی رسوب آهن نشسته‌است.

ده چشمه دیگر که در مجاورت چشمه ی اصلی قرار دارند، بسیار کوچکتر هستند و به اکسیر حیات معروف اند. جریان آب‌های رسوبی و معدنی این چشمه‌ها طی سال‌ها، در شیب پایین دست کوهستانی خود، صدها طبقه و ده‌ها حوضچهٔ پلکانی بسیار زیبا به رنگ‌های نارنجی، زرد و قرمز در اندازه‌های مختلف پدید آورده‌است. این طبقات و حوضچه‌ها در واقع جاذبهٔ اصلی و ویژگی منحصر به فرد چشمه‌های باداب سورت است. زیبایی این طبقات و محل ویژهٔ قرارگیری چشمه در دامنهٔ کوهستان و چشم اندازهای اطراف به ویژه در غروب تحسین برانگیز است.

همچنین دارای آب هایی به رنگ نارنجی و کمی ترش مزه اند که به صورت دائمی و نشتی همانند نوشابه ایی گاز دار از دل زمین می جوشند. همچنین در اطراف دهانه چشمه ها کمی رسوب اکسید آهن نشسته است.

badab01-zg

آب های رسوبی چشمه های باداب سورت در مسیر جریان خود از بالای کوه به پائین طی هزاران سال مانند آبشاری پلکانی با هنرنمایی خود دهها حوضچه کوچک بسیار زیبا در رنگ های نارنجی، زرد، قرمز و طلایی در اندازه های مختلف ایجاد کرده است که اسراری از دنیای مستور و پوشیده طبیعت بکر و دل انگیز را به نمایش گذاشته است.

تصاویر توسط م.س.میرکاظمیان گرفته شده و در اختیار سایت قرار داده شده است.

داغ ترین مکان بر روی زمین

سالها عنوان “داغ ترین مکان بر روی زمین” در اختیار العزیزیه لیبی در صحرای آفریقا قرار داشت، جایی که در ۱۳ سپتامبر ۱۹۲۲ یک دماسنج در یک ایستگاه هواشناسی، دمای ۵۸ درجه ی سانتیگراد را ثبت کرد. این رکورد تا قبل از آن در اختیار دره مرگ (Dead valley) امریکا قرار داشت که در ۱۰ جولای سال ۱۹۱۳ به ثبت رسیده بود. اما این رکوردها مربوط به مناطقی بود که در آنها ایستگاه های هواشناسی وجود داشت و در حقیقت گرم ترین مکان بر روی سطح کره ی زمین ناشناخته باقی ماند. امروزه و با پیشرفت تکنولوژی سنجش از دور و کمک ماهواره ها و رادارهای فضایی این معما حل شده است. جدیدترین مطالعات بر روی داده های حرارت سنجی ماهواره ای نشان می دهد که گرم ترین نقطه بر روی سطح زمین متعلق به دره مرگ و العزیزیه نیست و محل آن می تواند هر سال تغییر کند.

بر اساس تحقیقات جدید دانشگاه مونتانا با استفاده از داده های زمین شناسی ماهواره لندست عنوان “داغ ترین مکان بر روی زمین” در پنج سال اخیر از هفت سال بررسی داده های مادون قرمز (که درجه حرارت را نشان می دهند) به مکانی در دشت لوت ایران تعلق می گیرد.

تصویر ماهواره ای دشت لوت در طول موج فروسرخ که توسط ماهواره لندست در ۶ جولای ۱۹۹۹ گرفته شده است.

دشت لوت قبلاً نیز در لیست بیابان های گرم زمین مانند صحرای بزرگ آفریقا، بیابان گبی در شمال چین، بیابان سونوران در آمریکای شمالی، قرار داشت که به دلیل شرایط بد و سخت آب و هوایی آنها امکان احداث ایستگاه های دائمی هواشناسی در آنها وجود نداشت و در نتیجه به سادگی امکان اندازه گیری توسط ابزارهای زمینی در طول سال در این نقاط ممکن نبود.

در حال حاضر ماهواره ها می توانند با گذر از روی سخت ترین و صعب العبور ترین نقاط سطح زمین که دسترسی زمینی به آنها ممکن نیست، هر بخش از آنها را اسکن و داده های مختلفی از جمله داده های حرارتی سطح زمین را در اختیار محققان قرار دهند.

این داده ها هر سال ثبت، جمع آوری، آنالیز و مطالعه می شوند. بالاترین درجه حرارت ثبت شده بر روی پوسته ی زمین در سال ۲۰۰۵ و در کویر لوت ثبت شد که دمای خیره کننده ی ۷۵/۵ درجه ی سانتیگراد را نشان می داد. در سال های ۲۰۰۴، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ نیز دشت لوت بالاترین درجه حرارت ثبت شده را داشت.

لوت بالاترین دمای سطح در سال ۲۰۰۴، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ هم داشت. این در حالی است که داغ ترین مکان بر روی زمین ممکن است سال به سال تغییر کند اما شرایطی مانند خشک بودن محیط، تیره رنگ بودن زمین و سنگی بودن آن به جذب گرما کمک می کند، مواردی که همگی در دشت لوت با هم جمع شده اند.

منبع: لایو ساینس

 

 

ژئوپارک ارس

ژئوپارک ارس (ارسباران) در شمال باختر ایران و در استان آذربایجان شرقی واقع شده است. این ژئوپارک شامل پنج ژئوسایت کوه علی‌باشى، کوه کیامکى، کوه گئچى قالاسى، آبشار ماهاران و آبشار آسیاب خرابه است که هر کدام نمونه‌هاى زمین‌شناسى کم‌نظیرى دارند. ژئوپارک ملی جلفا و ژئوپارک جهانی ارس در شمال استان آذربایجان شرقی درمنطقه جلفا، دومین محدوده پیشنهادی رسمی کشور به سازمان یونسکو است که شناسایی و پیشنهاد اولیه آنها توسط بهرام نکوئی صدری در سال ۱۳۸۷ انجام شده‌است.

مناطق دیدنی این ژئوپارک شامل ژئوسایت های زمین شناسی، مناطق فسیلی، چشمه های معدنی، آبشارهای مختلف و مقاطع متفاوت زمین شناسی در مناطق پارک کوهستان، چشمه تراورتن ساز کوه گچی قالاسی، آبشار آسیاب خرابه، آبشار ماهاران و کوه کیامکی است.

۱- آبشار آسیاب خرابه

این آبشار در ۲۷ کیلومتری هادی شهر در شهرستان جلفا قرار دارد. آب آن بعد از آنکه به شکل آبشار سرازیر شد، به صورت یک رشته جویبار به هم پیوسته به سمت دره جریان پیدا می کند. در محل ریزش آب در تمام سطوح دیواره آبشار ، گیاهان آبزی و کنارآبزی نظیر خزه ، پرسیاوش و بولاغ اوتی روییده است که بر زیبایی آن افزوده است. تمام سنگ های بالای آسیاب خرابه آهکی است و بوسیله رسوب گذاری آب شکل گرفته اند. و رسوبات اطراف این منطقه شامل رسوبات فلیش کرتاسه به ضخامت (۳۰ متر) در غرب روستاى سیه رود ، مرکب از کنگلومرا، ماسه‌سنگ، سیلت‌سنگ و گل‌سنگ یا مارن است.

۲- کوه کیامکی

بلندترین کوه منطقه‌ جلفا به ارتفاع ۳۳۴۷ متر به نام کیامکی در شمال غرب استان قرار گرفته که منطقه حفاظت شده و پناهگاه حیات وحش است. از مهمترین زیستگاه‌های پناهگاه حیات وحش کیامکی می‌توان به مناطق ییلاقی جنوب آن اشاره کرد که در برگیرنده ارتفاعات مهمی بوده و زیستگاه حیوانات وحشی می باشد این ارتفاعات در اثرفعالیت تکتونیکی شدید ترشیاری که اواسط ائوسن آغاز می شود و همراه با نفوذ ولکانیکهای داسیتی الیگوسن بوده،  بوجود آمده است.

۳– کوه علی باشی

این ارتفاعات در باختر شهرستان جلفا واقع شده و شامل مناظری طبیعی هستند، در مسیر کلیسای تاریخی سنت استپانوس( جاده مرزی جلفا- سد ارس) بطور عمده سنگهای پرمین و تریاس رخنمون داشته و فعالیت های تکتونیکی حادث شده در این واحدها منشا شکل گیری کوه ها و دره ها و بصورت کلی شکل گیری سیمای امروزی این مسیر شده است. بطورکلی شامل سنگ آهک به رنگ خاکستری تیره و سنگ آهک مارنی برنگ قرمز و همچنین شیل در بخش بالایی و دارای فسیلهای به سن پرمو-تریاس می باشد و یکی از کامل‎ترین بُرش‎های پرمین ایران در منطقه مرزی جلفا مطالعه شده است. کوه علی باشی در حال حاضر تنها نقطه ای از ایران است که توالی رسوبات پرمین و تریاس به صورت پیوسته به یکدیگر می رسند. این منطقه همواره به دلیل پیوستگی چینه شناسی مرز پرمین و تریاس مورد توجه زمین شناسان بوده است. همچنین ضخامت زیاد نهشته های پرمین و تریاس در این منطقه مطالعه این نهشته ها را برای زمین شناسان جذاب نموده است.

۴- آبشار ماهاران

ماهاران‌ یکی‌ از زیباترین‌ مناطق‌ دیدنی‌ این‌ منطقه‌ می‌باشد،که‌ در کنار روستای‌ قشلاق‌ و در ۱۷کیلومتری‌ هادیشهر قرار گرفته‌ است. چشمه‌ آبی‌ زلال‌ از آن‌ محل‌ جاری ‌است‌ که‌ در حول‌ و حوش‌ آن‌ منظره‌هــای‌ سرسبزی‌ وجود دارد، آب‌ چشمه‌ های این‌ منطقه‌ بدون‌ املاح‌ و آهک بوده‌ و از بهترین‌ آبهای منطقه‌ می‌باشد. منطقه در اثر فعالیت تکتونیکی شدید ترشیاری که اواسط ائوسن آغاز می شود تحت تاًثیر قرار گرفته ‌ و در اواخر الیگوسن گدازه های ولکانیکهای داسیتی فوران یافته و کوه قشلاق بوجود آمده است. نفوذ این گنبدهای نفوذی و جریان گدازه های ولکانیکی مربوط به آن باعث خرد شدن و پوشیده شدن سنگهای قدیمی تر شده است.

۵- کوه گئچی قالاسی

تنها کوه‌ منفرد شهرستان‌ جلفا می‌باشد که‌ به‌ ارتفاع‌ ۲۰۵۰ متری‌ در ۵۰۰ متری‌ جنوب‌ شرقی‌شهر جلفا واقع‌ شده‌ است‌ در بعضی از  قسمتهای این منطقه سنگهای دگرگونی دیده می شود که در اثر نوعی از دگرگونی بنام دگرگونی همبری در حدود ۳۸ میلیون سال قبل بوجود آمده است. جنس این کوه شامل مارن قرمز، ماسه سنگ و توف به سن ائوسن و همچنین ماسه سنگ، سنگ آهک ماسه ای با میانلایه هایی از آهک ماسه ای دارای فسیل نومولیت به سن پالئوسن می باشد.

کوه آتشفشانی گئچی قالاسی در اواخر الیگوسن (۳۸ میلیون سال پیش) فوران کرده است. در دامنه ی این کوه رگه های زیبایی از سنگ معدن مرمر سبز بوجود آمده است. فوران گدازه های این آتشفشان سنگهای آهکی اطراف این کوه را پخته و در طی زمان بلورهای درشتی از کلسیت (CaCo3) را بنام اونیکس (Onyx) ایجاد کرده است. در اصطلاح زمین شناسی به چنین حالتی دگرگونی مجاورتی (Contact Metamorphism) می گویند. در محل این معدن آب ترش و سرد و گازداری از اعماق زمین خارج می شود که در مسیر جاری شدن خود لایه های زیبایی از رسوبات آهندار قرمز و لیموئی را ایجاد نموده است. چشمه های تراورتن ساز در این منطقه باعث ایجاد ذخایر مناسبی از سنگ تراورتن شده اند.

منبع: دفتر ژئوپارک ارس

نهشته های سرخ الیگوسن

پس از رویداد پایانی (رخداد پیرنئن)، هوازدگی و فرسایش در خور توجهی بر پوسته ی ایرانزمین تحمیل شد و مواد حاصل، در محیط های رسوبی آبرفتی، دشت سیلابی و یا دریاچه های موقت گرمسیری و در شرایط اکسیدی نهشته شدند. این نهشته ها که بین سنگ های ائوسن بالا (عمدتاً آذرآواری و آذرین) و الیگوسن پسین قرار دارند در ایران مرکزی با عنوان سازند سرخ پایینی” یا سازند قرمز زیرین شناخته می شوند. نام این سازند نخستین بار توسط گانسر در سال ۱۹۵۵ پیشنهاد شد که به رسوبات سرخ رنگ بین سنگ های آتشفشانی – رسوبی ائوسن و لایه های دریایی الیگوسن میوسن (سازند قم) گفته می شود.

این سازند معرف ردیف های قاره ای سرخ رنگ الیگوسن باختر ایران مرکزی است که به ویژه در نواحی قم، تفرش، جنوب خاوری تهران، شمال گرمسار و شمال سمنان گسترش قابل توجهی دارند.

تصویر فوق از ردیف های قرمز پایینی در روستای قزلجه در ۲۰ کیلومتری شمال باختر شهر تفرش گرفته شده است. در این منطقه، تناوبی از مارن ماسه ای قرمز رنگ و کنگلومرا با میانلایه های مارن ماسه این سبز و خاکستری سازند قرمز زیرین را می سازند. لایه هایی از ماسه سنگ الیگومیوسن به صورت ناپیوسته بر روی آنها قرار گرفته است.

به دلیل نرم فرسا بودن لایه های مارنی و فرسایش سریعتر آنها، زیر لایه های ماسه سنگی خالی شده و به صورت سنگ افت بر روی دامنه ریزش کرده اند. همچنین لایه های ماسه سنگی از محل درزه هایشان جدا شده و بلوک های ایجاد شده بر روی شیب دامنه در اثر نیروی ثقل به طرف پایین شیب توپوگرافی به حرکت در آمده اند.