نوشته‌ها

دریاچه چورت

دریاچهٔ میانشه در فاصلهٔ ۱۰ کیلومتری روستای چورت حد فاصل ساری تا کیاسر در استان مازندران ایران قرار دارد. این دریاچه، در ۳۵۰ کیلومتری تهران در جنگل‌های بکر روستای چورت در بخش چهاردانگه شهرستان ساری واقع در ۵۰ کیلومتری جنوب این شهر است. وسعت این دریاچه حدود ۳ هکتار است. این دریاچه به دلیل نزدیکی به روستای چورت، “دریاچه چورت” هم نامیده می‌شود.

ZG-Chouratlake-02

این دریاچه در سال ۱۳۱۸ خورشیدی بر اثر زمین‌لرزه و رانش زمین و در پی آن بسته شدن مسیر آب چشمه‌ای که در کنار دریاچه قرار دارد، بوجود آمده‌است. آثار بخش های فروریخته از کوه مجاور که باعث بسته شدن مسیر آبراهه و تشکیل این دریاچه شده به صورت بخش بدون پوشش گیاهی در دامنه ی کوه به خوبی مشخص است. دامنه ی جنوب خاوری کوهی که در باختر دریاچه کنونی قرار دارد، در اثر زمینلرزه به ناگاه فروریخته و مسیر آبراهه به سمت جنوب را بسته و سدی را در برابر آبراهه مجاور خود ایجاد نموده است. با جمع شدن آب باران و چشمه های بالادست این دریاچه شکل گرفته است.

ZG-Chooratlake-04

این دریاچه در شکاف دره‌ای با شیب زیاد قرار گرفته و دور تا دور دریاچه را پوشش‌های جنگلی بکر و درختان قدیمی در بر گرفته ‌است. شکل هندسی دریاچه به شکل بیضی کشیده بوده و ژرفای آن با توجه به میزان بارش‌های فصلی متغیر است. هنگام کاهش آب در فصول گرم سال، پدیدار شدن باقیمانده درخت‌هایی که در محل پیدایش دریاچه بوده‌اند منظرهٔ ویژه‌ای را ایجاد می‌کند. این دریاچه آب شیرین فاقد موجودات آبزی بوده و ماهی‌های موجود در دریاچه توسط افراد محلی به دریاچه انداخته شده‌است. این دریاچه محلی برای سیراب شدن حیوانات جنگلی مانند گراز، خرس و … است.

این دریاچه در بخش چهاردانگه از استان مازندران قرار دارد. برای دسترسی به این دریاچه و روستای همنام آن از ساری به سمت کیاسر و یا از شهمیرزاد استان سمنان و یا دامغان به سمت کیاسر می توان حرکت نمود. از روستای چورت تا دریاچه جاده ای خاکی به طول ۱۰ کیلومتر در جنگل کشیده شده که در فصولی که بارندگی زیاد است ممکن است آسیب هایی در این جاده ایجاد شده باشد اما بر خلاف گفته ی مردم محلی امکان رسیدن با اتومبیل شخصی تا چند صد متری دریاچه وجود دارد. برای رسیدن به کنار دریاچه نیاز به اتومبیل های آفرود می باشد اما بهتر است برای حفظ اکوسیستم این دریاچه اتومبیل های خود را از جاده خارج ننمایید.

ZG-Chouratlake-map

نکته ای که برای رسیدن به دریاچه باید رعایت کرد استفاده از جی پی اس و مسیر ثبت شده دریاچه بر روی آن است. چون جاده های خاکی درون جنگل از انشعابات و دو راهی های فراوانی برخوردار است امکان گم شدن در جنگل وجود دارد.

از روستا که به سمت دریاچه خارج شوید هیچ امکانات رفاهی وجود ندارد و همه ی مایحتاج خود را باید در روستا تهیه کنید. با توجه به فاصله ی ۱۰ کیلومتری با روستا بهتر است در کنار دریاچه اطراق نکنید و یا اگر قصد این کار را دارید تعداد شما زیاد و امکاناتتان کامل باشد.

کلمات کلیدی:
زمین شناسی ,  زمین گردشگری ,  ژئوتوریسم ,  توریسم , گردشگری , ایران , دریاچه چورت , زمین لغزش , مازندران , زمین گشت

از اکوتوریسم تا ژئوتوریسم

یک مطالعه ی جدید نشان می دهد که مردم به پنج دلیل سفر می کنند. برای افزایش دانش، برای برآوردن کنجکاوی، برای داشتن یک تجربه ی خاطره انگیز، برای بدست آوردن تمدد اعصاب و برای بازدید از مکانی با مجموعه ای از ویژگی ها و جاذبه های منحصر به فرد.

به تازگی شکل جدیدی از گردشگری به نام “ژئوتوریسم” یا زمین گردشگری در میان مردم رواج یافته که به همه ی جنبه های سفر، و نه فقط محیط زیست، توجه می کند. در این گردشگری تمامی ویژگی های جغرافیایی مکان بازدید شده شامل محیط، فرهنگ، زیبایی شناسی، میراث و رفاه ساکنان آن محل مورد توجه قرار می گیرد.

اکوتوریسمی (گردشگری طبیعت) که امروزه بیشتر شناخته شده است، گردشگری پایدار محیط زیست است که تمرکز اصلی آن بر تجربه بازدید از مناطق طبیعی و بکر و لذت بردن از محیط زیست و تقویت فرهنگ قدردانی و حفاظت از آن است.

اکوتوریسم با گروه های کوچکی شروع شده است که به مناطق نسبتاً دست نخورده سفر می کنند و به دیدن مناظر طبیعی و آشنایی فرهنگ های سنتی آنجا می پردازند. اکنون اکوتوریسم به عنوان بخشی از صنعت عظیم گردشگری جهان دیده می شود. دولت ها و صنعت گردشگری از اکوتوریسم به عنوان یک نام تجاری برای گردشگری “خوب” یا “سبز” استفاده می کنند، هر چند گاه به نظر، همه ی اهداف اصلی خود را فراموش می کنند.

ناکارآمدی اصلی جریان اکوتوریسم این است که خود فعالیت، ممکن است به تدریج موقعیت هایی را که برای اکوتوریسم جذاب است، نابود کند و این یک مشکل مداوم است. در حال حاضر بزرگترین تاثیر گسترش اکوتوریسم، گسترش آلودگی و آسیب محیط زیست به مناطق بکر و دست نخورده است. با این حال فعالیت ژئوتوریسم به عنوان یک منطقه مشخص از گردشگری خاص در سراسر دنیا در حال گسترش و تکامل است. بنابراین ژئوتوریسم به عنوان بخشی از اکوتوریسم یا گردشگری مربوط به سایت ها و ویژگی های زمین شناسی، از جمله مکان های با ویژگی های ژئومورفولوژیکی خاص و زمین منظرها تعریف شده است.

GeoTourism-understanding1

ژئوتوریسم اهداف مشابه با اکوتوریسم دارد اما به صورت ویژه به زیبایی ها و جلوه های زمین می پردازد. آگاهی از نحوه ی تشکیل جلوه های زمین شناسی به همراه دیدن جلوه های طبیعی، گیاهان و حیوانات، زیبایی ژئوتوریسم یک منطقه را تکمیل می کند. ژئوتوریست ها (زمین گردشگرها) با ارائه ی این اطلاعات تکمیلی ارزش تور را دوبرابر می کنند. در واقع ژئوتورها امکان بازدید از مناظر، زمین منظرها و شکل های طبیعی و توضیح فرایندهای سطحی و زیرسطحی که آنها را شکل داده اند را فراهم می کنند. گردشگران با دنبال کردن محیط های طبیعی که برای آنها تفسیر و تعریف می شوند، می توانند با دریافت توضیحات مربوط زمین شناسی و همچنین زندگی گیاهان و جانوران در گذشته و حال دیدگاهی جامع نسبت به اکوسیستم ها پیدا کنند که این خود حمایت آنها را برای حفاظت از اکوسیستم ها برای نسل ما و نسل های آینده تقویت خواهد کرد.

یکی از ویژگی های بارز ژئوتوریسم در مقایسه با اکوتوریسم این است که برای مراجعه به محل آنها نیازی به رجوع به مناظر بکر و دست نخورده نیست. ژئوتوریسم یک گردشگری پایدار از نظر زیست محیطی است که مناظر را با توجه به چگونگی شکل­گیری فرایندهای زمین شناختی انتخاب می نماید. در نتیجه می توان الگو هایی را در شکل های مختلف زمین در بسیاری از مناطق مانند کوه ها، بیابان ها، جزایر، صخره های ساحلی، رودخانه ها، سرچشمه ها، معادن و سایت های معدنی و پارک های ملی یافت که بسیار در دسترس و سهل الوصول باشند و نیازی به حضور گردشگران در مناطق بکر و ترس از آسیب به محیط زیست وجود ندارد. علاوه بر این بیش از ۵۷ منطقه ی جغرافیایی ثبت شده در سراسر دنیا وجود دارند که ویژگی های زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی برجسته داشته و به کمک جوامع محلی اداره می شوند و به توسعه ی پایدار کمک می کنند.

ژئوتوریسم با ریزش بیشتر تاثیرات منفی زیست محیطی / فرهنگی اکوتوریسم فرصتی را فراهم می کند تا استفاده ی بیش از حد از مناطق حساس زیست محیطی کاهش یافته و اکوسیستم مناطق بکر کمی تسکین یابند. از این رو ژئوتوریسم به لحاظ محیط زیستی، بیولوژیکی و توسعه ی محلی سودمند و مورد رضایت گردشگران است.

بازار جهانی گردشگری به دنبال تجربیات جدید و محصول های منحصر به فرد است. مشتریان تورها پیچیده تر شده، به خوبی سفر می کنند و سفرهای خوب را تشخیص می دهند. به طور کلی از نظر جمعیت شناسی هر چه مشتریان از نظر اجتماعی و اقتصادی بالاتر می آیند به دنبال سفر های هوشمند و همراه با تفکر می گردند. بنابراین پیوست ژئوتوریسم با گردشگری سنتی طبیعت و عناصر گردشگری فرهنگی یک تجربه ی جامع تر را برای گردشگران فراهم می کند و حرکتی به سوی ارائه مدل جدید گردشگری تجربی است. به طور خلاصه، گردشگران تجربی به دنبال تجربیات خاص و خاطره انگیز هستند و پایداری ژئوتوریسم با ارائه ی تجربه یک سفر با کیفیت بالا و تشویق به بازدید و اشتراک تجربیات با دیگران و جذب مشتریان جدید از طریق انتقال سینه به سینه ی تجربیات شگفت انگیز و تبلیغات فرد به فرد بدست می آید.

نویسنده: Angus M Robinson

کلمات کلیدی: ژئوتوریسم , زمین گردشگری , اکوتوریسم , گردشگری , زمین گردشگر , تور , گردشگر , توسعه پایدار , ژئوتور , محیط زیست , زمین منظر , زمین شناسی , توسعه محلی , جوامع محلی , سفر , ژئوپارک , ژئوسایت , زمین گشت

ژئوتوریسم و مفاهیم آن

 نوعی گردشگری مبتنی بر طبیعت است. می توان گفت سفری است طبیعت محور اما با پیروی از اصول و ضوابطی خاص. بهترین معادلی که در فارسی می توان برای آن به کار برد عبارت “زمین گردشگری” است. یعنی گردشگری که بر بازدید از میراث زمین شناختی تاکید دارد.

در حقیقت می توان ژئوتوریسم را سفری مسئولانه معرفی کرد که در آن به شاخص های زمین شناختی یک منطقه پرداخته می شود و علاوه بر بازدید از آن، بر حفاظت از میراث زمین شناختی، فرهنگ مردم بومی ساکن در آن، ویژگی های زیبایی شناسی و رفاه جوامع محلی  تاکید بسیار می شود . در این میان دیدگاه های مختلفی در مورد واژه ژئوتوریسم مطرح گردیده است. جاناتان تورتلات، کارشناس ژئوتوریسم، این واژه را در مجله نشنال جیوگرافیک مسافرتی تعریف کرده که “هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ می کند و یا آن را ارتقاء می دهد“.بر این اساس، هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه خود ـ نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ – مورد بازدید قرار گیرد؛ در این تقسیم بندی می‌گنجد. این رویکرد با تاکید بر انتقال “حس منطقه” به گردشگران، سعی در گره زدن طبیعت، فرهنگ وتاریخ یه منطقه خاص دارد.

Untitled-1

نمونه ای از نقشه های نشنال جئوگرافیک برای معرفی جاذبه های ژئوتوریستی

اما در کنار هویت جغرافیایی، لندفرمها، اشکال زمین شناسی و پدیده های زمین شناختی خود دارای اهمیتی دوچندان گردیده و مرکز توجه زمین گردشگران قرار گرفتند. نتیجه چنین توجهی در کشورهایی مانند استرالیا، چین، انگلستان و ..موجب تمرکز بیشتر این نوع گردشگری بر جاذبه های زمین شناسی و جنبه های علمی رخدادهای علوم زمین (” گردشگری در چشم اندازهای زمین شناختی ” ) و تاسیس ژئوپارک ها به عنوان موزه های علوم زمین گردیدند.

در این میان ژئو پارک ها خود مجموعه ای از ژئوسایت های مختلف و بر آمده از اجتماعات محلی تعریف شدند که در آنها میراث زمین شناختی ناحیه، با مدیریتی دقیق و دائمی حفظ و نگهداری می شوند. این ابتکار جدید که قرار است تاریخ ۴ بیلیون ساله زمین شناسی ما را برای آیندگان آماده استفاده کند، روشی عالی برای جلب توجه جامعه بین الملل به پایگاههای مهم زمین شناسی دنیا است.

با چنین مقدمه ای می توان به راحتی به ارزش ژئوسایت ها یا زمین گردشگاه ها به عنوان پایه ای ترین هسته زمین گردشگری و ژئوتوریسم پی برد. در واقع مکانی که دارای یک پدیده کمیاب و ارزشمند زمین شناختی یا زمین ریخت شناختی است را ژئوسایت یا زمین گردشگاه می نامند. این نقاط باید ارزش های زیبایی شناسی و علمی داشته و امکان بازدید از آن برای همگان فراهم باشد. بر اساس ( Cowie & Wimbledon (1994 “زمین گردشگاه ها مکان هایی با نمونه های شاخص از تاریخ و فرآیندهای برجسته زمین شناختی است که در توسعه اشکال زمین موثر بوده اند و از نظر زمین شناسی ارزش جهانی دارند”

Untitled-1نقل از کتاب ژئوتوریسم، تالیف راس دالینگ و دیوید نیوسام

همزمان یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد،شبکه بین المللی ژئوپارک ها را جهت توسعه قلمروهایی که در برگیرنده اثرات راهبرد های علوم زمین و دانش زمین شناسی برای توسعه پایدار  منطقه ای است، در سراسر جهان ایجاد کرده است. این نهاد توجه ویژه ای به مسئله محافظت و توسعه میراث زمین شناسی از طریق ژئوپارک ها دارد، زیرا ژئوپارک ابزاری مناسب جهت آموزش گسترده با “روشی ساده” در مورد محیط زیست و علوم زمین است و علاوه بر آن، ثبت تاریخچه زمین به دلایل زیبایی شناختی، فرهنگی، علمی، اهمیت و پتانسیل آن برای تولید از طریق توسعه اقتصادی پایدار، ضروری است.

geopark

صفحه شبکه جهانی ژئوپارک ها در یونسکو

در ایران از سال ۱۳۸۲ سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی به همکاری پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور برنامه گسترده ای را برای شناسایی و معرفی پدیده ها و عوارض زمین شناختی کشور آغاز نمودند. کوشش های این دو مجموعه منجر به ثبت اولین ژئوپارک ایران به نام “ژئوپارک قشم” در فهرست ژئوپارک های جهانی یونسکو و تهیه اطلس ژئوتوریسم قشم گردید. ژئوپارک قشم درغرب جزیره قشم قرار دارد و در حقیقت محدوده‌ای طولی است که شرق آن به روستای طبل صلخ، غرب آن به روستای گوریکانی، از شمال به ساحل شمالی و از جنوب به ساحل جنوبی منتهی می‌شود. این ژئوپارک دارای هفت سایت اصلی تنگه چاه کوه، دره ستاره افتاده، دره تندیس‌ها، دره شور، نمکدان، دولاب وکورکوراکوه است.

Untitled-1

نقشه زمین گردشگاه های ژئوپارک قشم

اگر چه جزیره قشم، ‌اولین ژئوپارک تائید شده توسط یونسکو در ایران است؛ اما کشور ما  همانگونه که از نظر تنوع زیستی و اقلیمی کشوری متنوع است از نظر گوناگونی پدیده های زمین شناختی (ژئودایورسیتی) نیز در جهان کم نظیر و چشمگیر است و کم و بیش می توان گفت که از هر گونه پدیده وابسته به دانش زمین شناسی، نمونه ای در ایران به چشم می خورد. ” بهشت زمین شناسان” و “موزه یک و نیم میلیون کیلومتری ” از لقب هایی است که برخی کارشناسان در مورد ایران بکار می برند. پدیده هایی مانند چشمه زیبای باداب سورت، دشت لوت، منطقه ارس، جزیره هرمز و … نمونه های اندکی از این طبیعت بی‌نظیر است که می‌تواند زمین گردشگاه ها و ژئوپارک های بسیار بیشتری را در لیست یونسکو به خود اختصاص دهد.

ZG-Hormoz-15

ساحل زیبای جزیره هرمز

امروزه در بیشتر کشورهای دنیا ، ژئوتوریسم ، واژه ای شناخته شده است. گردشگران داخلی و خارجی از پدیده های منحصر به فرد و دیدنی های مربوط به علوم زمین دیدن می‌کنند و لحظات شاد و مفرحی را در کنار خانواده و دوستان سپری می‌نمایند. به خصوص کودکان و نوجوانان از این نوع گردشها لذت فراوان برده و درسهای بسیار می آموزند. آنچه تا کنون از گردشگری در ذهن ما خطور می کرد ، دیدن بناهای تاریخی و آثار باستانی است که تنها بخش کوچکی از گردشگری به شمار می‌آید، ولی آیا میدانید که دیدنی های زمین شناسی هم یکی از جذاب ترین زمینه های گردشگری و جذب گردشگر است ؟

چنین گشت هایی هم برای افراد محلی و هم برای بازدیدکنندگان ، منافع مشترک دارد: اقتصادهای کوچک محلی فعال شده و از سوی دیگر بازدیدکنندگان با مجموعه ای از فرهنگ و آداب و سنن متفاوت آشنا می شوند. در این رابطه، امتیازات دیگری را هم می توان برشمرد که حفاظت از منابع طبیعی یکی از آنها است . پاکیزه نگهداشتن طبیعت و حفظ آن به همان شکلی که به دست ما رسیده ، بسیار حائز اهمیت است . متاسفانه گاه به گاه ملاحظه میشود به دلایل فقرفرهنگی و نا آشنایی با استانداردهای اخلاق و رفتار گردشگری، بازدید کنندگان ، ناخواسته یا ندانسته، به تخریب طبیعت و آثار منحصربه فرد آن می پردازندو با نوشتن یادگاری یا ریختن زباله ، محل را به صورتی غیر قابل استفاده در می آورند. از طرفی توسعه بی برنامه و بی رویه شهری و امکانات رفاهی نظیر جاده ها ، رستورانها و نیزعدم توجه به ظرفیت پذیرش یک محل از جذابیت های آن به‌شدت می‌کاهد و سود کوتاه مدت، جایگزین برنامه ای اصولی در دراز  مدت می‌شود.

ژئوتوریسم مورد علاقه قشر وسیعی از گردشگران است؛ هم آنهایی که دانشی از علوم زمین دارند و هم گردشگران عادی که به علوم زمین شناسی علاقمند هستند. علاقمندان به این رشته، ژئوپارک ها و پدیده های زمین شناسی را برای ماجراجویی های خود انتخاب می کنند.

پدیده های طبیعی مانند لندفرمها، رخنمون ها و اشکال زمین که در نتیجه فرسایش، فعالیت های آتشفشانی، چین خوردگی ها و گسلها، تپه های مرجانی و فرایندهای کوه زایی به وجود آمده اند، مورد علاقه ژئوتوریست ها هستند. اشکال مختلف زمین شناسی در نتیجه تغییرات اقلیمی و فعالیت های زمین، چشم اندازهای بی نظیری را به وجود می آورد.

مبانی ژئوتوریسم بسیار شبیه به مبانی “اکوتوریسم” است، تنها تفاوت در نوع و ماهیت مکان و منطقه ای است که مورد بازدید قرار می گیرد. ژئوتوریسم درست همانند همتای خود “اکوتورسم” بر توسعه پایدار تاکید دارد و بهبود وضعیت اقتصادی، طبیعی و فرهنگی را با استفاده صحیح از منابع موجود و در نظر گرفتن منافع نسل های بعدی، به دنبال دارد.  گردشگران در ژئوتوریسم، پدیده های زمین شناسی را مورد بازدید قرار می دهند، هویت جوامع بومی را در نظر می گیرند و با حفظ منابع برای نسل های بعد، از تجربه سفر خود لذت می برند.

منابع

“ژئوتوریسم چیست” سایت : https://blog.eravel.com/

وب سایت رسمی ژئوپارک قشم : http://qeshmgeopark.ir

“درآمدی بر ژئودایورسیتی، به عنوان پایه ای برای توسعه ژئوتوریسم”، عبدالله یزدی

کلمات کلیدی: اکوتوریسم , ایران , توریسم , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , گردشگری , ژئوپارک , ژئوتوریست , توسعه پایدار , ژئوسایت , مسافرت مسئولانه , میراث زمین شناختی , زمین گشت