نوشته‌ها

گدازه های بازالتی کواترنر ماکو

بازالت های کواترنری آذربایجان حاصل آخرین مرحله آتشفشانی در ایران هستند. این گدازه ها با ترکیب کانی شناسی اولیوین بازالت گسترش متفاوتی در مناطق ماکو، سیه چشمه، اهر، کلیبر، مشکین شهر، باختر ارومیه و … دارند. در منطقه ماکو گدازه های بازالتی بر روی دشت های آبرفتی گسترده شده اند و مساحت زیادی از زمین های پست را پوشانده اند. این گدازه ها تیره رنگ و دارای تخلخل فراوان هستند. گسترش آنها در زمین های هموار و پست به گونه ای است که جریان یافتن آنها را تداعی می کند که نمونه ی امروزی آنها در جزایر هاوایی دیده می شود. انواع ساخت های مرتبط از جمله ساخت های طنابی در این گدازه ها دیده می شود.

جدا از مناطق آذربایجان و کردستان، سنگ های آتشفشانی کواترنری را می توان در گستره های وسیعی از خاور ایران (جنوب طبس، جنوب بیرجند، نهبندان و …) دید که بطور عموم به نام بازالت های کواترنری شناخته می شوند اگر چه برخی از آناه ترکیب های دیگری داشته باشند.

در تصویر، گدازه های بازالتی باختر ماکو به رنگ سیاه دیده می شوند که در دشتی آبرفتی گسترده شده اند. در پسزمینه تصویر قله آتشفشانی آرارات که اکنون در خاک ترکیه واقع شده است دیده می شود.

برای مشاهده تصویر فوق بر روی نقشه اینجا کلیک کنید

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , گدازه , بازالت , کواترنری , آتشفشان , آرارات , ماکو , آذربایجان , زمین گشت

فروچاله های ابرکوه

فروچاله ­ها (Sinkhole) حفره­ هایی هستند که در سطح زمین­ های آهکی و یا دیگر سنگ­ های انحلال­ پذیر بوجود می­ آیند، تقریباً استوانه ­ای و قیفی شکل ­اند و متوسط ابعاد آن­ها حدود سه متر است. عوامل طبیعی و انسانی مختلفی در ایجاد این پدیده نقش مؤثری دارند. فروچاله­ ها که به آهستگى و به تدریج گسترش مى­ یابند، شاید همانند سیل و زلزله، خطرهاى ناگهانى و فاجعه بار نداشته باشند، اما خسارت­هاى ناشى از وقوع فروچاله­ ها ترمیم ناپذیر، پرهزینه و مخرب­ اند.

شهرستان ابرکوه که در جنوب غرب استان یزد واقع شده، از جمله مناطقی است که با معضل فروچاله روبروست. در سال­های اخیر وقوع فروچاله در دو روستای فیض آباد و هوروک این شهرستان، خسارت­ های چشمگیری به زمین­ های کشاورزی و نیز تأسیسات منطقه وارد آورده است.

طی سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۵ حدود ۳۱ فروچاله ی پوششی و فرونشستی در دو روستای شهرستان ابرکوه واقع در جنوب غرب استان یزد بوقوع پیوسته است. فروچاله ها در دو منطقه ی فیض آباد و هوروک واقع در این شهرستان رخ داده اند که خسارتهایی به زمین های کشاورزی و نیز تأسیسات آبی در منطقه وارد کرده اند. در شمال این شهرستان، دشت ابرکوه قرار دارد که اراضی اطراف دو روستای واقع در این دشت (فیض آباد و هوروک) با پدیده ی فروچاله مواجه شده اند. اراضی اطراف روستای فیض آباد دارای ۲۸ فروچاله و اراضی اطراف روستای هوروا دارای ۳ فروچاله است.

با توجه به نقشه زمین شناسی منطقه، فروچاله ها در واحد کواترنر قرار گرفته اند. در پارهایی از گزارشات، سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ زمان ایجاد ای فروچاله ها ذکر شده است. عمیق ترین این فروچاله ها دارای ۱۳/۵ متر عمق و کم عمق ترین آنها دارای عمق ۰/۵ متر است. همچنین عریض ترین این فروچاله ها، فروچاله ای با طول ۶۵ متر و عرض ۲۰ متر می باشد. روستای هوروک در شمال غرب شهر ابرکوه قرار دارد. در این ناحیه تعداد ۲ فروچاله دیده می شود. این فروچاله ها سالهاست که توسعه عمقی و سطحی نیافته اند و به نظر می رسد علت ایجاد آنها از بین رفته است.

تصویر بالا توسط “سیامک محمودی سیوند” گرفته شده است و برای اطلاعات علمی بیشتر در مورد فروچاله های دشت ابرکوه می توانید به اینجا مراجعه نمایید.

کلمات کلیدی: ابرکوه , استان یزد , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سینک هول , فروچاله , کواترنری

مخروط های آتشفشانی دشت لوت

در محدوده شرق و جنوب شرق ایران در دوره کواترنری (۲میلیون سال قبل تا کنون) به دلیل حاکم بودن رژیم کششی بر منطقه و فرورانش صفحه اقیانوسی دریای عمان به زیر صفحه مکران ایران، فعالیت های آتشفشانی در حجم وسیع منطقه را تحت تاثیر خود قرار داده بوده و دهانه های آتشفشانی متعددی در آن منطقه سر از زیر زمین برآورده اند. بزرگترین و شناخته شده ترین آتشفشان های این ناحیه از ایران زمین، آتشفشان های تفتان و بزمان می باشند که هنوز نیز با خروج گاز و دود از آنها جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آیند. البته با تغییر رژیم زمین ساختی منطقه به فشارش، تمامی آتشفشان ها به خاموشی گراییده و در طول زمان دهانه های آنها در اثر فرسایش به سوی خرابی و پست شدن گراییده است.

ZG-Lut-Crater

ZG-Lut-CraterGeo

در باختر دشت لوت و در شمال گندم بریان سه دهانه آتشفشانی مقادیر فراوانی گدازه های الیوین بازالتی را در اثر فوران هایی که در دوره کواترنری داشته اند در سطح دشت پراکنده اند و مخروط هایی کوچک و کوتاه ساخته اند که بلندترین آنها در حال حاضر ۵۹۰ متر ارتفاع دارد. این مخروط های منفرد که در سطح دشت پراکنده اند یکی از زیباترین جلوه های زمین را در این منطقه ایجاد نموده اند.

گسل نایبند دقیقاً از میان این مخروط های آتشفشانی عبور می کند. این گسل با راستای شمالی- جنوبی از جنوبی ترین بخش رشته کوه شتری در جنوب خاور طبس تا باختر شهداد با درازای ۳۵۰ کیلومتر قرار گرفته است. رخنمون گسل نایبند مرکب از چهار قطعه گسلی اصلی هم پوشان، بسیار پرشیب و بیشتر به صورت قائم است و مولفه حرکتی آن راستالغز راست بر می باشد.

عکس بالا نمایی از مخروط آتشفشانی شماره ۱ را از نمای شمال باختری آن به تصویر کشیده است. این عکس توسط “مجید خاتمی” گرفته شده است.

کلمات کلیدی: آتشفشان , الیوین بازالت , ایران , دشت لوت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , شرق ایران , کراتر , کواترنری , گدازه , گسل نایبند , مخروط , دهانه آتشفشان