نوشته‌ها

بخش تبخیری کلهر

در زمانه ائوسن پسین – الیگوسن، شمال خاوری لرستان و سکوی فارس داخلی از آب بیرون مانده ولی در ناوه های خوزستان و لنگه، رسوبگذاری نهشته های ژرف سازند پابده ادامه داشته است. در پایان الیگوسن در نتیجه ی پیشروی آرام و محدود دریا، چرخه ی کوچک آسماری پایینی، به سن چاتین تشکیل شده است. در مرز الیگوسن – میوسن، در نواحی اهواز ماسه هایی نهشته می شد که از آن به عنوان “بخش ماسه سنگی اهواز” از سازند آسماری یاد می شود. در همین زمان، در لرستان، رسوباتی تبخیری در حال نهشت بوده که به آن “عضو تبخیری کلهر” گفته می شود.

 

برونزد گچسنگ سفید رنگ، مارن و ژیپس با خطواره های فراوان مربوط به عضو کلهر سازند آسماری در بستر رودخانه گاوی. شیب لایه ها به سوی جنوب باختر است.

 

عضو تبخیری کلهر به ویژه در جنوب باختری لرستان وجود دارد و در نواحی شمال خاوری به صورت بین انگشتی با آسماری تداخل دارد. برش الگوی این بخش در پهلوی جنوبی کوه اناران ۱۱۸/۸ متر ضخامت دارد و شامل ژیپس در پایین، مارن به همراه لایه های نازک آهک در وسط و ژیپس حاوی دو لایه آهک در بالاست. بخش تبخیری کلهر هم ارز آسماری میانی است و لذا سن میوسن پیشین دارد. شیب لایه های بخش کلهر در یال جنوبی تاقدیس اناران ۶۵/۲۰۰ است. موقعیت این برش الگو در ۲۸ کیلوتری خاور شهر مهران در دره رود گاوی در یال جنوبی تاقدیس اناران می باشد( ۴۶٫۴۶۵۰۶۷° و ۳۳٫۱۷۳۵۱۱°).

 

نمایی نزدیک از گچسنگ های بخش تبخیری کلهر در بستر رودخانه گاوی در برش الگوی آن در یال جنوبی تاقدیس اناران

 

بر اساس اطلاعات چاه های نفتی واقع در شمال فرو افتادگی دزفول (چاه های چنگوله ۱، دانان و دالپری) ردیف کامل تبخیری شامل انیدریت، هالیت (۱۸۵ متر) و به ندرت سیلویت وجود دارد که جایگاه چینه شناسی مشابهی با بخش تبخیری کلهر دارد. به همین رو برش زیرسطحی چاه شماره ۱ چنگوله به عنوان برش مکمل معرفی شده است.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران تالیف دکتر علی آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , آسماری , بخش کلهر , تبخیری , گچسنگ , تاقدیس , اناران , پابده, میوسن , الیگومیوسن , مارن , ژیپس , سنگ آهک , لرستان ,ایران , ایلام , برش الگو , مهران , رودخانه گاوی , زمین گشت

سازند رازک

در اواخر بوردیگالین (۱۶ میلیون سال پیش) با افت سطح آب دریا در جنوب سرزمین ایران، شرایط تبخیری حاکم شد. در نتیجه رسوبگذاری سنگ آهک های سازند آسماری متوقف و نهشته های تبخیری شامل گچسنگ و مارن و نمک در پهنه جنوب شروع به رسوبگذاری نمود که امروزه با عنوان “سازند گچساران” شناخته می شود. درست در همین زمان از جنوب باختری زاگرس (زاگرس چین خورده) به سمت شمال خاوری این ارتفاعات (زاگرس بلند) نهشته های آواری سرخ رنگی به صورت تدریجی جایگزین نهشته های تبخیری سازند گچساران می شوند. این نهشته ها امروزه “سازند رازک” نامیده می شوند.

 

توالی مارن سبز رنگ و ماسه سنگ قرمز رنگ به همراه میانلایه هایی از سنگ آهک نازک لایه سازند رازک در دره قره آغاج در باختر شهر کوار استان فارس

 

نمای ماهواره یی از برونزد سازند رازک در ناودیس باختر شهر کوار و بر روی سازند آسماری

 

در گذشته سازند رازک در درون سازند گچساران دسته بندی می شد و گاه نیز عنوان “رخساره ماسه سنگی گچساران” به آن داده می شد. اما در حال حاضر این نهشته های آواری یک واحد سنگی رسمی است که برش الگوی آن در پهلوی شمالی کوه جهرم، به ضخامت ۷۴۴ متر، متشکل از مارن های سرخ رنگ، سبز تا خاکستری سیلتی با هوازدگی کم، همراه با مقداری آهک سیلتی اندازه گیری و معرفی شده است.

سازند رازک به طور هم شیب بر روی سازند آهکی آسماری و در زیر عضو آهک گوری از سازند میشان قرار دارد. ولی مرز بالا و پایین آن در همه جا یکسان نیست. برای نمونه در لرستان، سازند رازک در زیر سازند آغاجاری و در شمال بندرعباس بر روی مجموعه ی نمکی هرمز و زیر آهک گوری قرار دارد. ضخامت سازند رازک نیز متغیر است و از کمتر از ۵۰ متر تا بیش از ۱۳۰۰ متر گزارش شده است.

از سازند رازک فسیل های فراوانی گزارش شده که تغییرات سنی قابل توجهی را نشان می دهند. این سازند در لرستان به سن بوردیگالین تا میوسن بالایی، در ناحیه فارس مرکزی از بوردیگالین تا میوسن میانی، در بندرعباس  از الیگوسن تا میوسن پیشین و در نواحی سی سخت از آکی تانین تا میوسن پیشین برای سن این سازند گزارش شده است.

با توجه به تغییرات زیاد ویژگی های زیست چینه ای و زمان چینه یی، این باور وجود دارد که سازند رازک رسوبات آواری حوضه تبخیری سازند گچساران و به احتمال سکوهای کربناتی سازند آسماری است.

به سوی جنوب و جنوب باختر، سازند رازک به طور زبانه یی با سازند گچساران جایگزین می شود. این جایگزینی کم و بیش با جایگزینی سازند تاربور با گورپی و سازند های ساچون و جهرم با سازند پابده هم محل است.

به مرور زمان و با پیشروی دریای کم ژرفا، نهشته های مارنی و آهکی سازند میشان بر روی سازند رازک شروع به تشکیل می کنند.

منبع: زمین شناسی ایران، دکتر علی آقانباتی

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

کلمات کلیدی: سازند رازک , سازند رزک , فارس داخلی , زاگرس , سازند آواری , سازند گچساران , میوسن , مارن , ماسه سنگ , سیلتستون

اثر هنری جنوب میانه، تلفیق رسوبگذاری و تکتونیک

گسلش مارن های پلیوسن زنجان

سازند گچساران

سازند گچساران مجموعه ای از رسوبات تبخیری شامل سنگ نمک، انیدریت، مارن های رنگارنگ، سنگ آهک و مقداری شیل بیتومین دار است که بدون نظم چینه ای بر روی هم قرار گرفته اند. در واقع همزمان با کوهزایی آلپ و پسروی دریا به سمت جنوب باختر دریایی کم عمق و ساحلی گرم میزبان بخش های عمده ای از زاگرس کنونی بوده است. در نتیجه از میوسن پیشین تا پلیوسن چرخه ای از رسوبات تبخیری گچساران تا کنگلومرای بختیاری که نشانه ی پسروی دریا از مناطق گسترده ای از زاگرس است در این منطقه نهشته شده که در لرستان و سکوی فارس ستبرای آنها به ۳۰۰۰ متر و در فروافتادگی دزفول و بندرعباس به ۶۰۰۰ متر می رسد.

سازند گچساران که در محدوده ی وسیعی از زاگرس گسترده شده، به عنوان سنگ پوش میدان نفتی آسماری از لرستان تا حوضه خلیج فارس گسترده شده است. مرز پایینی این سازند با سازند آسماری در حوالی جزیره قشم به سن الیگوسن و یا ائوسن اما در نواحی شمالی میوسن پیشین است. در ناحیه فارس این سازند به سه بخش چهل، چمپه و مول تقسیم می شود اما در نواحی مجاور راندگی زاگرس به سازند رازک تبدیل می شود.

این سازند در سطح زمین برش الگوی کاملی ندارد اما در برش های تلفیقی حاصل از چاه های میدان نفتی گچساران دارای ۷ عضو و ۱۶۰۰ متر ستبراست. ضخامت و سنگ شناسی بخش های هفتگانه برش الگو و عضوهای سه گانه فارس در همه جا ثابت نیست و به همین رو در بیشتر نواحی زاگرس سازند گچساران قابل بخش بندی نیست و با نام کلی گچساران از آن یاد می شود.

سنگواره های جانوری موجود در سازند گچساران متعلق به محیط های کولابی و لب شور است. استراکود و بریوزوآ و همراه تعدادی فسیل های دیگر در تمام سازند گچساران یافت می شوند.

مرز بالایی سازند گچساران با سازند آغاجاری ناگهانی و مشخص است.

تصاویر دیگری از سازند گچساران را می توانید در “زمین نگار” ببینید.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران، دکتر علی آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین گشت , سازند , سازند گچساران , زاگرس , میوسن , گروه فارس , گچ , نمک , انیدریت , تبخیری , مارن , سنگ آهک , سنگ پوش

تناوب مارن و فورش سنگ در جزیره قشم

در تصویر، مجموعه ای از مارن های سبزرنگ و فورش سنگ (Siltstone) های قرمز رنگ نازک لایه دیده می شوند که با نظم خاصی بر روی یکدیگر قرار گرفته اند. مجموعه ی این سنگ ها به همراه ماسه سنگ های ستبر لایه تر سازندی را در جنوب ایران تشکیل می دهند که اولین بار در میدان نفتی آغاجاری شناسایی و بر اساس نام همان میدان نامگذاری شد. در جزیره ی زیبای قشم برونزدهای زیبایی از این سازند در نقاط مختلف دیده می شود که به دلیل مقاومت متفاوت سنگ های آن در برابر فرسایش، اشکال طبیعی بسیار قشنگی را ایجاد نموده اند. سن این سازند به میوسن – پلیوسن یعنی ۱۰ تا ۲ میلیون سال قبل باز می گردد. در این زمانه فرونشینی حوضه رسوبی در جنوب ایران متوقف و همزمان با کوهزایی، رسوبگذاری رسوبات تخریبی – آواری آغاز می گردد. این سازند در جزیره قشم ویژگی های دریایی دارد و مارن فراوانی در آن زمان در این منطقه نهشته شده است. هر چند که با تغییرات دوره ای فورش سنگ و ماسه سنگ نیز به صورت متناوب با مارن نهشته شده اند.

برای اطلاعات بیشتر می توانید “سازند آغاجاری در جزیره قشم” و “سازند آغاجاری در سواحل خلیج فارس” را نیز مطالعه نمایید.

کلمات کلیدی: Aghajari formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Marl٬Miocene , Persian gulf٬Pliocene , Qeshm Island٬Sandstone , Siltstone  , ایران , پلیوسن , جزیره قشم , خلیج فارس , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , سیلت سنگ , فارس ساحلی , فورش سنگ , مارن , ماسه سنگ , میوسن

دره ستاره ها

دره ستاره ها با نام محلی ” استاره کفته” یکی از کم نظیر ترین پدیده های حاصل از فرسایش در کشور است. دره ستاره ها در بخش جنوب خاوری جزیره قشم در نزدیکی ساحل جنوبی و در نزدیکی روستای برکه خلف قرار دارد. این دره با شکل کلی چند شاخه مرتبط به هم، مجموعه ای از عوارض و پدیده های مختلف را در خود جای داده است.

ZG-StarValley-01

تاثیر فرسایش مکانیکی آب جاری ناشی از بارندگی، بیشترین اثر را در تشکیل این دره و عوارض آن داشته است. از دیگر عواملی که در شکل گیری این دره شکل داشته می توان به اختلاف جنس و مقاومت لایه های مختلف، وجود رگه ها و میانلایه های ژیپس (گچ) و همچنین حرکات و فشارهای درونی زمین (نیروهای زمین ساختی) اشاره نمود.

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

دیواره های این دره از دو جنس با سختی و مقاومت متفاوت تشکیل شده اند: یک لایه ضخیم و نرم فرسا به رنگ کرم تا خاکستری روشن در یزر و یک لایه نازک، سخت فرسا و شکننده در بالا. لایه سست زیرین در برابر عوامل فرسایش به سرعت فرسوده و تخریب می شود اما لایه رویی به دلیل دربرداشتن نوعی سیمان طبیعی (سیمان آهکی)، مقاوم و سخت فرسا بوده و همانند یک سپر از لایه زیرین در برابر فرسایش محافظت می کند. در هر جایی که لایه رویی از بین رفته باشد یا دارای درز و شکاف باشد، فرسایش با سرعت و شدت بیشتری عمل کرده و موجب گشایش دره های کوچک و شکاف های گوناگون شده است. طبقات و لایه های این دره به دلیل ویژگی های ذکر شده، بسیار حساس و شکننده بوده و حتی وزن یک انسان بر روی طبقات آن می تواند بسیار خطرناک باشد و باعث فروریختن ناگهانی آنها شود؛ این در حالی است که شاید محل به نظر محکم و یکپارچه بیاید اما در زیر آن لایه ها از بین رفته و فضایی خالی ایجاد شده باشد.

تصویر هوایی از "دره ستاره ها" دید به سوی جنوب باختر است.

تصویر هوایی از “دره ستاره ها”
دید به سوی جنوب باختر است.

سازند اصلی تشکیل دهنده دره ستاره ها ” سازند میشان ” است. این سازند در جزیره قشم دربرگیرنده توالی از لایه های مارنی و مارنی سیلتی به رنگ سبز زیتونی و خاکستری و لایه های ماسه سنگی و آهکی کرم تار نخودی رنگ توده ای، ضخیم لایه، متوسط و نازک لایه با عدسی هایی از کنگلومرای درون سازندی است که به صورت میانلایه در بخش های ماسه سنگی وجود دارد. در توالی رسوبی سازند میشان فسیل جاندارانی مانند دوکفه ای های اویستر، شکم پایان، خارپوستان و انواع مرجان ها به فراوانی دیده می شوند. تجمع فسیل ها در برخی از بخش های توالی به صورت لایه ای از لوماشل دیده می شوند. سن سازند میزبان دره ستاره ها میوسن میانی تا پسین (بین ۵ تا ۱۰ میلیون سال قبل) است اما تشکیل دره و عوارض آن به چند ده هزار سال اخیر باز می گردد.

ZG-StarValley-04

در توالی رسوبی سازند میشان، ساخت های رسوبی مختلفی مانند لایه بندی نازک، متوسط، ضخیم و توده ای، لایه های آهکی و ماسه سنگی پرفسیل با شکا هندسی کانالی، سطح فرسایشی زیرین، ساخت های دانه بندی تدریجی، لایه ها و لامینه های مورب مسطح، عدسی شکل و درهم، لامینه های موجی، عدسی و پلاسر، ساخت های لایه بندی مورب اپسیلون و اشکال کلینوفرم قابل شناسایی است.

در توالی رسوبی سازند میشان در حاشیه شمالی، لایه بندی های افقی بالایی روی توالی ای از لایه های با شیب کم دیده می شوند. به نظر می رسد که این رسوبات به صورت کلینوفرم تشکیل شده باشند.

ZG-StarValley-05

لایه های و توالی های چینه ای در دره ستاره ها از دیدگاه زمین شناسی ساختمانی به صورت افقی یا با شیب بسیار کم دیده می شوند. به دلیل عملکرد نیروهای تکتونیکی در توالی سازندهای میشان، درزه های نظام مند (سیستماتیک) به صورت مزدوج شکل گرفته است. نیروی ثقل و فرایندهای هوازدگی و فرسایش باعث باز شدگی درزه ها شده است. برخی از درزه های با کانی ژیپس به صورت رگه ای پر شده اند.

ZG-StarValley-07

بر اساس باور مردم محلی در گذشته، این دره حاصل برخرود یک ستاره (شهاب سنگ) و به هوا برخاستن سنگ و خاک و ماندن آنها به همان حالت در هواست. به این ترتیب مردم اشکال ستون مانند و سوزنی شکل را به این رویداد نسبت می دهند. اسم محلی “استاره کفته” به معنی ستاره افتاده، به همین دلیل به آن نسبت داده شده است. همچنین در گذشته این باور وجود داشته که در هنگام غروب خورشید، این دره محل رفت و آمد اجنه و ارواح بوده و صدای وزش باد در این دره را به این موضوع نسبت می دادند.

ZG-StarValley-06

کلمات کلیدی: ایران , جزیره قشم , خلیج فارس , دره ستاره ها , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , زمین منظر , ژئوتوریسم , ژئوسایت , سازند میشان , سنگ آهک , فرسایش , مارن , ماسه سنگ

تنگه چاهکوه

تنگه چاهکوه در بخش شمال باختری جزیره قشم در نزدیکی روستای چاهوی خاوری قرار دارد. این زمین گردشگاه، نمونه ویژه و کم نظیر از عملکرد فرسایشی آب جاری و تشکیل یک تنگه (کانیون) است. حرکت سریع و قدرتمند آب در بارندگی های شدید و نادر، عامل اصلی شکل گیری این تنگه بوده است. با این حال، فرسایش آبی یک عامل ثانویه در شکل گیری این تنگه به شمار می رود و این فرسایش در امتداد یک درزه و شکستگی اصلی رخ داده است.

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

 

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

طبقات دربرگیرنده این تنگه بخشی از یال تاقدیس سلخ، مهمترین ساختار تکتونیکی قشم، است که گنبد نمکی نمکدان در آن رخنمون دارد. تاقدیس یک ساختار محدب چین خورده است که در اثر فشارهای بیرونی به لایه های رسوبی زمین و چین خوردن آنها پدید می آید. به دلیل فشارهای جانبی و کشیده شدن لایه های تاقدیس، درزه ها و شکستگی هایی در یال های تاقدیس پدید می آیند. این درزه ها و شکستگی ها نقاط ضعف دیواره های سنگی تاقدیس هستند و عوامل گوناگون فرسایشی در آن نقاط عملکرد موثرتری خواهند داشت. تنگه چاهکوه یکی از این شکستگی های اولیه است که در اثر عملکرد عوامل فرسایشی مانند آب جاری توسعه یافته و به شکل امروزی در آمده است.

ZG-Qeshm-Chahkuh-02

میزبان تنگه چاهکوه سازند آغاجاری (به سن میوسن انتهایی تا پلیوسن) است. این سازند شامل تناوبی از ماسه سنگ و مارن و لایه های ستبر کنگلومرایی است. یکی از ویژگی های بارز این سازند غیر قابل نفوذ بودن آن در برابر آب است. این عامل سبب می شود که آب در بستر تنگه جاری شده و بدون نفوذ در بستر خود، درز و شکاف های موجود را بفرساید.

ZG-Qeshm-Chahkuh-04

وجود اشکال مقعر کروی، بیضوی و خطی در دیواره های تنگه حاصل عملکرد مکانیکی آب، یکنواخت نبودن جنس دیواره در تمامی نقاط و در نتیجه عملکرد بارز فرسایش است. حمل قطعات سنگی توسط آب و حرکات چرخشی آنها در داخل تنگه موجب بوجود آمدن گودال ها، اشکال کاسه ای و دیگ غول (Pot-hole) و فرم های فرسایشی دیگر شده است. مردم محلی از خاصیت نفوذناپذیری سنگ های میزبان تنگه استفاده کرده و با حفر گودال ها و چاه هایی در کف تنگه، امکان گردآوری و ذخیره آب باران را فراهم نموده اند. با توجه به خشک بودن جزیره و کمی بارش سالیانه و آب شور دریا، آب شیرین از گذشته دور در جزیره از ارزش بالایی برخوردار بوده است. با ابتکار حفر چاه در بستر نفوذناپذیر تنگه، روستاییان آب شرب خود را از آب باران تامین و در این چاه ها جمع آوری و تا مدت ها نگهداری می کرده اند.

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

یکی از پدیده های قابل مشاهده در تنگه چاهکوه علمکرد گسله هایی با راستای خاوری – باختری است که عمود بر دره اصلی تنگه و به موازات یکدیگر باعث جابجایی لایه های سنگی شده اند. آیینه های گسلی موجود بر روی دیواره های سازوکار گسله ها را چپگرد با مولفه نرما نشان می دهند. همچنین در راستای عمود بر امتداد تنگه اصلی، یک تنگه دیگر نیز به چشم می خورد که عامل اصلی تشکیل آن، یک مه درزه طولی کاملاً مشخص است که امتداد گسستگی آن را آشکارا می توان دید.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

یکی از اشکال فرسایشی که بر دیواره های تنگه دیده می شود، فرسایش لانه کبوتری است. این فرسایش از اشکال فرسایش انحلالی (تافونی) است که در طبقات ماسه سنگی دیده می شود. این فرسایش حاصل عملکرد بادهای حاوی قطرات آب شور دریاست که با تبخیر آب و تبلور مجدد بلورهای نمک، موجب جدایش ورقه ای و دانه دانه ماسه ها از بدنه ماسه سنگ می شود. برآمدگی ها و قوس ها در بدنه سنگ های تنگه بیانگر آن است که سطوح تحت تاثیر فرایندهای فرسایشی تندآب و باد قرار داشته اند.

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

منبع: تابلو تفسیری ژئوپارک قشم

کلمات کلیدی: Chahkuh , Iran Geology , Iran Geotourism , Island , Qeshm , zamingasht , استان هرمزگان , ایران , تاقدیس , تنگه چاهکوه , جزیره قشم , دیگ جن ,  زمین شناسی , زمین گردشگاه , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , سلخ , طاقدیس , فرسایش , گسل , گسله , لانه کبوتری , مارن , ماسه سنگ

سازند آغاجاری در جزیره قشم

بیشتر جزیره ی قشم از سازند آغاجاری تشکیل شده است. هر چند که سازند میشان و گنبد نمکی از سری هرمز نیز بخش هایی از جزیره را تشکیل داده اند، اما در بیشتر نقاط جزیره، تناوب ماسه سنگ و مارن با شیب تقریباً افقی تا ۵۰ درجه دیده می شود.

مقطع اصلی سازند آغاجاری در طول جاده امیدیه به چاه های نفت میدان آغاجاری اندازه گیری شده است و شامل ۲۹۶۵ متر ماسه سنگ های آهکی قهوه ای تا خاکستری و مارن های قرمز ژیپس دار و همچنین سیلت استون است. سازند آغاجاری به طور تدریجی و هم شیب روی سازند میشان قرار گرفته است، در صورتی که کنگلومرای بختیاری به طور دگرشیب سازند آغاجاری را می پوشاند. سازند آغاجاری دارای یک عضو به نام لهبری است.
مقطع اصلی این بخش از تنگ تکاب واقع در شمال شر دامنه طاقدیس هفت گل (۱۰ کیلومتری شمال هفت گل) در طول جاده ملایر اندازه گیری و مطالعه شده است.  از نظر سنگ شناسی شامل ۱۵۷۵ متر سیلت استون های رنگین همراه با ژیپس، مارن سیلتی، ماسه سنگ با لایه های ژیپس می باشد.
سازند آغاجاری که در نقاط مختلف با ضخامت ۶۰۰ الی ۳۰۰ متر دیده می شود، در لرستان و خوزستان از نوع رسوبات دریاچهای است، ولی در نواحی فارس قسمتی از آن دریائی است.

در قشم و نواحی آن سیلت استون ها و ماسه سنگ های قسمت بالایی سازند آغاجاری حاوی مگافسیل های پکتن و استرا می باشد. سن آغاجاری در مقطع تیپ میوسن انتهایی تا پلیوسن است.

تصویر فوق از برونزد لایه های مارن و ماسه سنگ در جزیره ی قشم گرفته شده است. در تصویر، لایه های مارنی به رنگ سبز و لایه های ماسه سنگی به رنگ قرمز دیده می شوند. لایه های مارنی به دلیل فرسایش پذیری بالایی که دارند به راحتی فرسوده شده و زیر لایه های ماسه سنگی را خالی می کنند. در نتیجه لایه های ماسه سنگی از محل درزه های خود شکسته و به صورت بلوک هایی بر روی زمین می ریزند. این حالت را “سنگ افت” می گویند. حفره دار شدن لایه های ماسه سنگی هم به دلیل ناخالص بودن ماسه سنگ و انحلال و فرسایش بخش های ضعیف تر آنها در اثر فرسایش آبی و بادی است.

کلمات کلیدی: ایران , جزیره , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , قشم , مارن , ماسه سنگ , زمین گشت

سازند آسماری

سازند آسماری یکی از سازندهای شاخص ایالت ساختاری – رسوبی زاگرس است. این سازند در زاگرس گسترش قابل توجهی دارد و جوان ترین سنگ مخزن هیدرو کربن ها در زاگرس است. نام این سازند از برش الگوی آن در کوه آسماری در جنوب خاوری مسجد سلیمان گرفته شده است.  در کوه آسماری ستبرای این سازند ۳۱۴ متر است و شامل سنگ آهک های مقاوم کرم تا قهوه ای رنگ با چهره ای صخره ساز و درزه های فراوان به همراه میانلایه های شیلی می باشد. سن این سازند با توجه به فسیل های آن الیگو میوسن (۳۶ تا ۱۸ میلیون سال قبل) دانسته شده است و از زیست چینه ای به سه واحد آسماری پایینی، میانی و بالایی تقسیم می شود. ولی این تقسیم بندی در همه جا وجود ندارد.

سازند آسماری دارای دو عضو است. یکی “عضو ماسه سنگی اهواز” در جنوب باختر خوزستان و دیگری “عضو تبخیری کلهر” در لرستان که نشان از متفاوت بودن محیط رسوبی این سازند در نقاط مختلف ایران در زمان تشکیل این عضوهای سنگی دارد.

در بیشتر نقاط زاگرس مرز پایینی سازند آسماری با سازند شیلی پابده است. ولی در لرستان مرکزی این سازند با سازند کربناتی شهبازان و در فارس داخلی با سازند جهرم به طور ناپیوستگی موازی (Para-conformity) همبر است. در همه جای زاگرس سازند آسماری با سازند انیدریتی گچساران پوشیده می شود. ولی در فارس داخلی سازند آواری رازک جانشین سازند گچساران می شود.

تصویر فوق درمحدوده ی  دریاچه سد کارون ۴ گرفته شده است. در این محدوده سازند آسماری با سنگ آهک های ستبر لایه کارستی و میانلایه های شیلی با شیب به سوی شمال خاور بر روی سازند پابده با تناوبی از مارن و سنگ آهک های مارنی نازک لایه قرار گرفته است. روی این سازند را سازند گچساران با انیدریت، گچ و میانلایه های مارنی سبز و قرمز و لایه های ماسه سنگی پوشانده است. در این بخش از منطقه سازند آغاجاری وجود ندارد و سازند کنگلومرایی بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

پل زیر قوسی که در تصویر دیده می شود بر روی رودخانه ارمند و مخزن سدکارون ۴ در استان چهار محال بختیاری ساخته شده تا به کمک دو تونل حفر شده در طرفین آن، در مسیرجایگزین بخشی از محور ارتباطی شهرکرد به ایذه باشد که اکنون در زیر دریاچه سد قرار گرفته است.

سازند آسماری از سنگ آهک های ستبر لایه مستحکم و با مقاومت بالایی تشکیل شده که در آنها شیارها و حفرات کارستی نشانگر میزان بالای کربنات کلسیم در این سازند می باشد. سن سازند آسماری الیگومیوسن و فسیل شاخص این سازند نومولیت می باشد.

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی:  الیگومیوسن , انیدریت , ایذه , ایران , پل , پل زیرقوسی , دریاچه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند گچساران , سنگ آهک , شهرکرد , شیل , عضو اهواز , عضو کلهر , مارن , نومولیت