نوشته‌ها

تنگه هلد لرستان

کوهستان زاگرس که از شمال باختر تا جنوب خاور ایران زمین گسترده شده است در مسیر خود زیبایی های طبیعی و زمین شناختی فراوانی را بوجود آورده است. استان های ایلام، کرمانشاه، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، فارس، هرمزگان و البته لرستان زیبایی های زاگرس را در خود جای داده اند. لرستان سرزمین آبشارها و تنگه هاست. یکی از این تنگه های زیبا که تا قبل از ساخته شدن آزادراه خرم آباد – پل زال ناشناخته بود و شاید تنها چوپان ها و اندکی از مردم محلی آن را می شناختند، “تنگه هلد” است که در زمان ساخت آزادراه توسط مهندسان و کارگران این پروژه پیموده شد.

 

موقعیت تنگه هلد در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال

 

نقشه زمین شناسی محدوده ی تنگه هلد. مسیر تنگه با خط چین مشخص شده است.

 

تنگه هلد لرستان

تنگه ی هلد، یک تنگه ی حدوداً ۴ تا ۵ کیلومتری است که در مسیر رودخانه ی زال، یعنی جایی که این رودخانه از میان بلندترین ارتفاعات منطقه یعنی تاقدیس ریت عبور می کند ایجاد شده است. در تمام طول مسیر این تنگه، صخره های آهکی سازند های ایلام و سروک که تشکیل آنها به دوره کرتاسه  (حدود ۱۰۰ میلیون سال قبل) بر می گردد، سر به فلک کشیده و در دو طرف تنگه، گاه تا ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر امتداد دارند. سنگ های آهکی در بخش شمالی کم شیب و در بخش های جنوبی بسیار پرشیب می شوند. شاید کسی باور نکند که این لایه های سنگی که امروزه با این عظمت سر به آسمان می سایند، روزی در بستر یک دریای گرم و کم عمق در حال تشکیل بوده اند. آثار گسلش، چین خوردگی لایه ها، درزه ها و شکستگی های فراوان بر روی این سنگ آهک ها دیده می شود.

 

تصویر هوایی تنگه هلد، در تاقدیس ریت و بین تونل های ترشان و خرگوشان

 

مسیر تنگه چگونه است؟

مسیر تنگه گاه مستقیم و گاه با پیچ و خم است. بستر تنگه سنگی است و تقریباً در تمام طول سال آب در آن جریان دارد. بلوک ها و قلوه های سنگی ریز و درشت که یا توسط آب آورده شده اند و یا از ارتفاعات سقوط کرده اند در همه جا پراکنده اند. دیواره های سنگی آثار عبور آب را بر تنشان حفظ کرده اند. بدنه صیقلی و گاه مخطط سنگ ها را اگر دنبال کنیم می توانید سابقه ی ارتفاع آب را در تنگه مورد بررسی قرار دهیم.

 

داخل تنگه آب جریان دارد و اثر آن بر دیواره ها قابل تشخیص است (عکس: غلامرضا رادمنش)

 

ورودی تنگه که از شمال آن است، کمی عمیق و پرآب است اما با گذر از آن کمی پیمایش راحت تر می شود.همین ورودی تنگ در گذشته های دور به صورت سدی مانع از عبور آب می شده و در پشت آن دریاچه یی تشکیل شده بوده است که آثار نهشته های دریاچه یی و ماسه های ریزدانه آن تا ارتفاعات بالا قابل مشاهده است. اما امروزه تنها رودخانه ی زال با رسیدن به تنگه از آن عبور می کند. ممکن است در مواقع پرباران که باران های سیل آسایی را در این منطقه دارد، مجدداً برای مدتی محدود دریاچه یی پس از باران تشکیل شود که پس از تخلیه آب به تنگه از بین برود.

 

بخش ورودی تنگه هلد

 

بخش های ابتدایی تنگه مستقیم و بدون پیچ و خم است.

 

هر چه در تنگه هلد به پیش می رویم، مسیر باریک تر، پر پیچ و خم تر و عمیق تر می شود.

 

بخش های میانی تنگه در اعماق دره یی قرار دارد که دو طرف آن با کوه های بلند احاطه شده است.

 

در بخش های پایانی تنگه بر ارتفاع دیواره ها افزوده و از پهنای تنگه کاسته می گردد.

 

پیمایش تنگه چه از داخل آن و چه از ارتفاعات مشرف بر تنگه بسیار لذت بخش و همراه با ماجراجویی است. از آنجایی که این تنگه هنوز طبیعت گردان زیادی را به خود ندیده است، بسیار بکر و کم بازدید است، لذا می تواند ساعات خوشایندی را برای شما بسازد.

چرا هلد؟

نام این تنگه از نام یکی از طوایف لر که در منطقه ی هلد لرستان سکونت دارند، گرفته شده است. برخی نیز به اشتباه نام این تنگه را هلت گفته اند.

کی از تنگه هلد بازدید کنیم؟

بهترین فصول برای بازدید از تنگه فصول بهار و پاییز است. زمانی را انتخاب کنید که مدتی از بارش باران خبری نباشد، و قبل از ورود به تنگه نیز وضعیت بارش را بررسی کنید، ورود به تنگه در مواقع بارانی می تواند خطر مرگ را به همراه داشته باشد. تنگه هلد در یک منطقه نسبتاً گرمسیری واقع شده و هوا در تابستان به شدت گرم است اما در داخل تنگه هوای به نسبت معتدلی همراه با آب خنک در انتظار شماست. اگر تحمل گرمای تابستان را دارید، در این فصل نیز می توانید از تنگه بازدید کنید.

چگونه به تنگه برسیم؟

اما چگونگی دسترسی به این تنگه بسیار راحت است. برای رسیدن به ورودی تنگه کافی است در مسیر پل زال به خرم آباد، در آزادراه از تونل های گندمکار و ترشان و خرگوشان ۲ عبور کرده و در پارکینگ و پست برقی که میان دو تونل خرگوشان ۱ و ۲ ساخته شده توقف کنید. اگر از خرم آباد به سمت تنگه هلد می آیید، در طول مسیر دوربرگردان های زیادی وجود دارند که می توانید با استفاده از آنها دور زده و در مسیر برگشت قرار گیرید.

 

موقعیت ورودی تنگه در بین تونل های خرگوشان ۱ و ۲

 

تنگه در میان تونل های ترشان و خرگوشان ۲ به پایان می رسد اما مسیر رودخانه تا چند کیلومتر در میان کوهستان و خروجی تونل گندمکار و ورود به دشت خوزستان ادامه می یابد. برای خروج از تنگه می توان از میان دو تونل ترشان و خرگوشان ۲ به داخل تونل خرگوشان آمده و با رعایت نکات ایمنی از طریق پیاده راه داخل تونل به سمت پارکینگ خارج تونل حرکت کرد.

 

تنگه در میان راه دسترسی تونل های ترشان و خرگوشان ۲ به پایان خود می رسد.

 

برای پیمایش تنگه هلد به چه نکاتی توجه کنیم؟

برای پیمایش داخل تنگه حتماً لباس های مناسب و کفش ضدآب به همراه داشته باشید. بسته به فصلی که شما به تنگه قدم می گذارید، ارتفاع آب در تنگه متفاوت خواهد بود. برای پیمایش کوه های مشرف به تنگه نیز حتماً کفش کوه به همراه داشته باشید.

توصیه اکید می شود که در داخل تنگه از کلاه ایمنی استفاده کنید. حتی سقوط ریزه سنگ ها از ارتفاع ۵۰ تا ۱۰۰ متر به داخل تنگه نیز می تواند خطر آفرین باشد.

حتماً مراقبت کنید که آثاری از خود در این طبیعت بکر، به جز رد پا باقی نگذارید. زباله های خود را اگر چه کاغذ کوچک یک آبنبات باشد، هرگز در طبیعت رها نکنید.

برای دوربین و گوشی های خود از کاورهای ضد آب استفاده کنید. برای مواجه نشدن با کمبود باتری، پاوربانک خود را فراموش نکنید.

تنقلات سبک و پر انرژی با خود به همراه داشته باشید. حتی می توانید یک وعده غذای سرد نیز با خود بردارید.

و البته لوازم کمک های اولیه نیز به همراه داشته باشید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , لرستان , تنگه هلد , زاگرس , چین خوردگی , گروه بنگستان , تاقدیس ریت , رودخانه زال , تونل خرگوشان , تونل ترشان , آزادراه خرم آباد پل زال , طبیعت گردی

سازند تله زنگ

برش الگوی این سازند در تنگ دو، واقع در ۴/۵ کیلومتری جنوب باختری ایستگاه راه آهن تله زنگ (بین اندیمشک و دورود) مطالعه شده است. در این محل سازند تله زنگ شامل ۱۷۶ متر سنگ آهک خاکستری تا قهوه یی با لایه بندی متوسط تا توده یی و مقاوم است که سنگواره فراوان به سن پالئوسن تا ائوسن میانی دارد.

 

توالی چینه شناختی کرتاسه پسین تا الیگومیوسن زاگرس در منطقه لرستان

 

به طور معمول سازند تله زنگ بر روی سازند آواری امیران و در زیر سازند کشکان قرار دارد ولی گاهی به صورت جانبی و به تدریج با این دو سازند جانشین می شود. جدا از دو سازند امیران و کشکان، تله زنگ می تواند با سازند پابده نیز پیوند جانبی داشته باشد. به همین دلیل گاه زبانه هایی از سازند تله زنگ در درون سازند پابده دیده می شود که به آن “بخش آهکی تله زنگ” می گویند. این زبانه ها شامل سنگ آهک مارنی متورق و گلوکونیت دار است که از فلس های ماهی غنی بوده و سنگواره ماهی نیز دارد.

 

سنگ آهک های صخره ساز سازند تله زنگ به سن پالئوسن

 

سنگ آهک های ستبر لایه و صخره ساز سازند تله زنگ در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال بر روی تونل های ماهور برونزد یافته اند.

 

مرز زیرین سازند تله زنگ با سازند امیران تدریجی است.

 

منابع: زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: سازند تله زنگ , زاگرس , لرستان , سازند امیران , سازند آسماری , سازند شهبازان , سازند کشکان , سنگ آهک , ستبرلایه , صخره ساز , آزادراه خرم آباد پل زال , زمین گشت , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

 

سازند آواری کشکان

سازند کشکان یکی از سازندهای لرستان در دوره ترشیاری است. در اوایل ترشیاری تمامی حوضه زاگرس با یک دریای پیشرونده پوشیده شد. در نواحی ساحلی این دریا “سازند آواری ساچون” در مناطق کم عمق “سازند کربناتی جهرم” و در نواحی ژرف “سازند شیلی پابده” رسوب می کرد.

در این زمان، در کوه های زاگرس سه دریای موازی لنگه، خوزستان و تتیس وجود داشت که با پشته هایی از یکدیگر جدا شده بودند. مواد فرسایشی این پشته ها که بیشتر از چرت های رادیولاریتی بودند به گودی ها حمل شده و ممکن بود با رسوب های عمیق سازند پابده و یا کربنات های جهرم تداخل داشته باشند. تداخل این رسوبات آواری با سازند پابده “سازند فلیشی امیران” و با سازند جهرم “سازند آواری کشکان” نامیده شدند. در ائوسن میانی همزمان با کوهزایی پیرنئن و با پسروی دریا، نواحی سکویی جهرم از آب بیرون آمد و رسوبگذاری تنها در مناطق مرکزی دریاها (لنگه و خوزستان) ادامه داشت و سازند پابده همچنان در حال تشکیل بود. بدین ترتیب چرخه رسوبی جهرم با یک ناپیوستگی فرسایشی خاتمه یافته است.

در نتیجه در ترشیاری پسین، سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان در منطقه لرستان همزمان با سازند پابده در سایر نقاط زاگرس تشکیل شده اند.

سازند آواری کشکان که به داشتن رنگ سرخ و رخساره آواری مشهور استبه طور معمول شامل سیلت، ماسه سنگ و کنگلومرا با قلوه های رادیولاریت به ویژه چرت فراوان است که به سمت بالا دانه درشت می شوند.

نام این سازند از رودخانه کشکان گرفته شده و برش الگوی آن در ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری شمال خاوری پلدختر در مسیر جاده ی خرم آباد – اندیمشک به ضخامت ۳۷۰ متر معرفی گردیده است.

مرز پایینی سازند کشکان با سنگ آهک های بیوهرمی سازند تله زنگ ناگهانی و هم شیب است. در نقاطی که تله زنگ وجود ندارد، سازند کشکان به طور مستقیم بر روی سازند امیران قرار می گیرد. مرز بالایی کشکان با کربنات های شهبازان ناپیوسته است و با یک زون هوازده لیمونیتی مشخص می گردد.

سن سازند کشکان پالئوسن تا ائوسن میانی دانسته شده و فاقد سنگواره ی مشخصی است.

گسترش جغرافیایی سازند کشکان محدود به لرستان است. از محل برش الگو به سوی جنوب باختری، این سازند به صورت بین انگشتی با سازند پابده و به سوی جنوب خاوری به تدریج با آهک های تله زنگ و شهبازان جانشین می شود.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران تالیف دکتر علی آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , کشکان , شهبازان , تله زنگ , امیران , جهرم , پابده , ترشیاری , پالئوسن , ائوسن , ماسه سنگ , سیلتستون ,کنگلومرا ,آواری , سرخ رنگ , زاگرس ,لرستان ,ایران , جاده خرم آباد – اندیمشک , برش الگو , زمین گشت

سازند امیران در لرستان

سازند آواری امیران شامل حدود ۸۷۱ متر شیل، سیلت سنگ، ماسه سنگ و مقداری سنگ آهک و کنگلومرای فیلیش گونه است، به همین دلیل گاهی با نام “فیلیش های امیران” از آن یاد می شود. در حوالی خرم آباد، بخش پایینی فیلیش های امیران کنگلومرایی است که به آن “بخش کنگلومرای خرم آباد” نام داده اند (مطیعی، ۱۳۷۲).

ZG-AmiranFm-Lorestan-04

سازند امیران فقط در شمال خاوری استان لرستان برونزد دارد. به همین دلیل برش الگوی آن در تاقدیس امیران، در کنار راه اندیمشک – خرم آباد (نزدیک روستای معمولان) اندازه گیری شده است. مرز پایینی امیران با مارن های خاکستری رنگ سازند گورپی همشیب و تدریجی است. مرز بالایی آن ممکن است به سنگ آهک های سازند تله زنگ و یا کنگلومرای سازند کشکان برسد. امیران به طور جانبی به سازند های گورپی و پابده تبدیل می شود. سن سازند امیران کرتاسه بالا – پالئوسن تعیین شده است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-05

در تصویرها بخشی از سازند امیران شامل تناوبی از شیل های تیره، سیلتستون و لایه های ماسه سنگی دیده می شود. این عکس ها در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال و پس از خروج از تونل اثر ۳ گرفته شده است. سازند امیران در این منطقه در یال شمالی تاقدیس ریت بر روی سازند گورپی و در زیر سازند آهکی تله زنگ برونزد یافته است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-03

در تصویر بالا مرز بالایی سازند فیلیشی امیران با سازند آهکی تله زنگ در محل خروجی تونل اثر ۳ (در زمان احداث) در آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود.

ZG-AmiranFm-Lorestan-map

ZG-FoldAmiranFm-Lorestan-Sat

 

منابع:

  • کتاب زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی
  • نقشه زمین شناسی خرم آباد انتشارات شرکت ملی نفت ایران

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: Amiran formation , formation , Iran , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Sandstone , shale , zamingasht , امیران , ایران , تله زنگ , خرم آباد , زاگرس , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , شیل , عکس زمین شناسی , گورپی , لرستان , ماسه سنگ

 

سازند ایلام

سازند آهکی ایلام با سن کرتاسه بالایی (۸۵ تا ۷۰ میلیون سال قبل) شامل سنگ آهک های رسی دانه ریز پلاژیک خاکستری رنگ با لایه بندی منظم و میانلایه های نازک شیلی است. این سازند با یک ناپیوستگی رسوبی بر روی سازند سروک و یا سورگاه قرار می گیرد اما مرز بالایی آن با سازند گورپی همساز است. این سازند در لرستان رخساره ی عمیق و در فارس و خوزستان رخساره کم عمق دارد.

در ناحیه لرستان یک واحد شیلی دو سازند سروک (در زیر) و ایلام (در بالا) را از یکدیگر جدا می کند. این واحد سنگی سازند سورگاه است و شامل شیل های خاکستری روشن و یا تیره نرم فرسا در تناوب با لایه های آهکی است.

در تصویر برونزد سازند ایلام در حاشیه جاده ی خرم آباد به پلدختر دیده می شود. رخساره سازند ایلام در لرستان شامل آهکهای نازک لایه و خوب لایه بندی شده است که با میانلایه‌هایی نازک تا بسیار نازک از شیل همراهی می‌گردد. نظم لایه‌بندی یکی از ویژگیهای دیداری مهم در سازند ایلام می‌باشد. رنگ عمومی این سازند خاکستری روشن است. آهکها، بیشتر مارنی می‌باشند. سازند ایلام از جمله سازندهای چهره ساز بوده و معمولاً در هسته تاقدیس‌ها، ارتفاعات بلندی را در لرستان ایجاد کرده است.

همچنین در تصویر سازند شیلی و نرم فرسای سورگاه نیز در زیر سنگ آهک های سازند ایلام دیده می شود.

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: Cretaceous , Ilam formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Mesozoic٬ , Surgah formation , Zagros Mountain ,  zamingasht , ایران , پلدختر , خرم آباد , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند ایلام , سازند سورگاه , سنگ آهک , لرستان

 

زاگرس؛ ۶۵ میلیون سال

در زمانه ای ما بین ۶۵ تا ۲ میلیون سال قبل که در تقویم زمین شناسی ترشیاری نامیده می شود، در محدوده ی زاگرس کنونی، چند محیط جغرافیایی و رسوبی مختلف وجود داشته است. پس از حرکات کرتاسه ی پسین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) و در اوایل ترشیاری تمامی زاگرس در زیر آب دریا قرار داشت. در نتیجه در مناطق ساحلی این دریا رسوبات آواری (سازند ساچون) و در مناطق کم عمق آن  رسوبات کربناته (سازند جهرم) و در مناطق عمیق آن رسوبات ریز دانه شیلی (سازند پابده) در حال تشکیل و نهشت بوده اند.

در همین زمان در مناطق پست، سه دریای موازی وجود داشتند به نام های لنگه، خوزستان و تتیس که با کوه های مرتفعی از یکدیگر جدا می شدند. مواد فرسایشی این کوه ها وقتی به درون گودی ها که سه دریای اشاره شده بودند، حمل می شد، تداخل هایی با سازندهای در حال تشکیل پابده و جهرم ایجاد می کرد. در نتیجه رسوبات آواری که با سازند پابده همراه هستند، “سازند امیران” و در نقاطی که با سازند جهرم تداخل دارند “سازند کشکان” نامیده شدند.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در این منطقه در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در ائوسن میانی (حدود ۴۵ میلیون سال قبل) همزمان با کوهزایی پیرنئن و در اثر نیروهای آن و افزایش ارتفاع، آب دریا عقب نشینی کرده و زاگرس از آب بیرون آمد. تنها در بخش های مرکزی و عمیق تر دریاها که هنوز باقی مانده بودند، یعنی در لنگه و خوزستان، رسوبگذاری سازند پابده همچنان ادامه داشته است. در نتیجه در جاهایی که سازند جهرم نهشته شده مرز این سازند با سازند بالایی ناپیوسته و فرسایشی است.

در ائوسن پسین – الیگوسن (حدود ۴۰ تا ۲۲٫۵ میلیون سال قبل) لرستان و فارس از آب بیرون بوده ولی در دریاهای خوزستان و لنگه رسوبات دریای عمیق سازند پابده در حال تشکیل بوده است. در پایان الیگوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) دریا به آرامی شروع به پیشروی می کند. در نتیجه رسوبات “سازند آسماری” در بخش هایی از زاگرس شروع به نهشته شدن می کنند. در مرز دوره های الیگوسن و میوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) یعنی در زمانی که در اکثر نقاط زاگرس رسوبات سازند آسماری در حال تشکیل بوده اند، در اهواز لایه های ماسه سنگی در حال تشکیل بوده اند (بخش ماسه سنگی اهواز) و در لرستان رسوبات تبخیری (بخش کلهر) نهشته می شده اند. در سایر نقاط زاگرس دریا کم عمق و نهشته های کربناتی آسماری در حال تشکیل بوده اند.

 

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بوده و این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق قرار داشته و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بودهاست. این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

 

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار - سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار – سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

در اوایل میوسن (حدود ۲۰ میلیون سال قبل) با پیشروی گسترده ی دریا تمام لرستان و بخش اعظم خوزستان نیز به زیر آب رفته و رسوبگذاری سازند آسماری تا اواخر میوسن پسین (حدود ۱۶٫۶ میلیون سال قبل) ادامه یافته است. در این زمان با افت سطح دریا و ایجاد شرایط ساحلی و بسیار کم عمق، رسوبات تبخیری ایجاد و نهشته می شود. این رسوبات “سازند گچساران” را در دریای خوزستان ساخته اند که گسترش آن در بیشتر مناطق زاگرس دیده می شود. در همین زمان “سازند آواری رازک” در فارس و “سازند کربناتی میشان” در فروافتادگی خوزستان در حال نهشته شدن بوده اند.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون 4 در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون ۴ – در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

 

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

 

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

 

با تغییر محیط رسوبی و پیشروی دریا نهشت رسوبات کربناته سازند میشان در خوزستان بر روی رسوبات تبخیری گچساران ادامه داشته اما در لرستان رسوبگذاری نهشته های آواری سازند آغاجاری آغاز شده است. این نهشت رسوبات آواری از میوسن میانی تا پلیستوسن (۱۱ تا ۱ میلیون سال قبل) در زاگرس ادامه داشته و پس از آن رسوبات آبرفتی – کوهپایه ای حاصل از فرسایش ارتفاعات (سازند بختیاری) روی آنها را پوشانده است.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در دوره کواترنری (از ۱٫۸ میلیون سال قبل تاکنون) زاگرس از آب بیرون بوده است. در این زمان کوهزایی ها شکل کنونی زاگرس را شکل داده اند و رسوبات و نهشته های این زمانه محدود به آبرفت هاست.

برگرفته از کتاب “زمین شناسی ایران” دکتر آقانباتی

 

کلیدواژه: Aghajari formation , Amiran formation , Asmari formation , Bakhtiyari formation , Gachsaran formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Kashkan , ترشیاری , خوزستان , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند , سازند آسماری , سازند آغاجاری , سازند امیران , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند تله زنگ , سازند جهرم , سازند رازک , سازند شهبازان , سازند کشکان , سازند گچساران , سازند میشان , سنوزوئیک , فارس , لرستان