نوشته‌ها

سازند امیران در لرستان

سازند آواری امیران شامل حدود ۸۷۱ متر شیل، سیلت سنگ، ماسه سنگ و مقداری سنگ آهک و کنگلومرای فیلیش گونه است، به همین دلیل گاهی با نام “فیلیش های امیران” از آن یاد می شود. در حوالی خرم آباد، بخش پایینی فیلیش های امیران کنگلومرایی است که به آن “بخش کنگلومرای خرم آباد” نام داده اند (مطیعی، ۱۳۷۲).

ZG-AmiranFm-Lorestan-04

سازند امیران فقط در شمال خاوری استان لرستان برونزد دارد. به همین دلیل برش الگوی آن در تاقدیس امیران، در کنار راه اندیمشک – خرم آباد (نزدیک روستای معمولان) اندازه گیری شده است. مرز پایینی امیران با مارن های خاکستری رنگ سازند گورپی همشیب و تدریجی است. مرز بالایی آن ممکن است به سنگ آهک های سازند تله زنگ و یا کنگلومرای سازند کشکان برسد. امیران به طور جانبی به سازند های گورپی و پابده تبدیل می شود. سن سازند امیران کرتاسه بالا – پالئوسن تعیین شده است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-05

در تصویرها بخشی از سازند امیران شامل تناوبی از شیل های تیره، سیلتستون و لایه های ماسه سنگی دیده می شود. این عکس ها در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال و پس از خروج از تونل اثر ۳ گرفته شده است. سازند امیران در این منطقه در یال شمالی تاقدیس ریت بر روی سازند گورپی و در زیر سازند آهکی تله زنگ برونزد یافته است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-03

در تصویر بالا مرز بالایی سازند فیلیشی امیران با سازند آهکی تله زنگ در محل خروجی تونل اثر ۳ (در زمان احداث) در آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود.

ZG-AmiranFm-Lorestan-map

ZG-FoldAmiranFm-Lorestan-Sat

کلمات کلیدی: Amiran formation , formation , Iran , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Sandstone , shale , zamingasht , امیران , ایران , تله زنگ , خرم آباد , زاگرس , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , شیل , عکس زمین شناسی , گورپی , لرستان , ماسه سنگ

منابع:

  • کتاب زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی
  • نقشه زمین شناسی خرم آباد انتشارات شرکت ملی نفت ایران

لغزشِ زمین در سازند شمشک

برای ایجاد یک زمین لغزش در یک زمین عوامل مختلفی باید وجود داشته باشند تا در اندرکنش با یکدیگر زمین لغزش را ایجاد نمایند. شیب طبیعی زمین، جنس زمین، وجود آب، گسلش و زمین لرزه، فعالیت های انسانی، و … در ایجاد زمین لغزش ها موثر اند. لغزش ها یکی از انواع حرکات دامنه ای هستند که بسته به نوع حرکت و شکل آن به انواع مختلفی تقسیم می شوند. لغزش های چرخشی و یا لغزش های انتقالی دو نوع اصلی از لغزش ها هستند که با توجه به جنس زمین و نوع حرکت آن دسته بندی شده اند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زمین لغزش ها می توانید در بخش آموزش “زمین لغزش و انواع آن” را مطالعه نمایید.

در تصویر، زمین لغزشی که در لایه های شیلی سازند شمشک در مسیر جاده ی پل زنگوله به بلده در البرز مرکزی رخ داده است، دیده می شود. این زمین لغزش از نوع چرخشی است و توده های خاکی دامنه ی میزبان در اثر این رخداد به پایین ریخته و در پای دامنه انباشته شده است. یک پرتگاه چند متری در راس زمین لغزش و پرتگاه های جانبی در طرفین آن دیده می شود. زون های خالیگاه و انباشت در این زمین لغزش به خوبی مشاهده می شوند (دید به سوی جنوب باختر).

فرسودگی پرتگاه ها، پر شدن درز و ترک ها، رویش گیاهان و کم شدن شیب توپوگرافی و مستهلک شدن زاویه ها نشان از گذر زمان زیاد و پایداری نسبی این زمین لغزش دارد. شیب زیاد توپوگرافی، دامنه ی شمالی برفگیر، جنس ریزدانه و نرم فرسای شیل ها و احتمالاً زمینلرزه به کمک یکدیگر در ایجاد این زمین لغزش موثر بوده اند.

کلمات کلیدی: بلده , پل زنگوله , جاده چالوس , زمین گردشگری , زمین گشت , زمین لرزه , زمین لغزش , زمین لغزش انتقالی , زمین لغزش چرخشی , ژئوتوریسم , سازند شمشک , شیل

دره تالون در البرز مرکزی

سازند کرج با بیش از ۳۰۰۰ متر رسوبات آذرآواری و رسوبی یکی از شاخص ترین سازندهای البرز به شمار می رود. ته نشست این حجم از رسوبات در دوره ائوسن (۵۵ تا ۳۸ میلیون سال قبل) در دریایی عمیق تناوبی از رسوبات آذرآواری شامل انواع توف و توفیت، همراه با لایه های شیلی را بوجود آورده که امروزه شاخص ترین سازند البرز در بخش جنوبی تشکیل داده اند. این تنوع سنگ شناسی باعث شده تا زمین شناسان این سازند را به ۵ بخش تقسیم کنند. سه بخش شیلی و دو بخش توفی عضوهای سازند کرج را می سازند که در اثر گسلش و چین خوردگی لایه ها ممکن است بارها تکرار شده باشند. برخی از لایه های شاخص به دلیل ریخت شناسی، جنس و رنگ خاص و ضخامتشان به عنوان لایه های کلیدی کمک زیادی به زمین شناسان برای شناخت و اندازه گیری های چینه شناسی و ساختاری می باشند.

در تصویر، که از ارتفاعات شمال باختری روستای تالون در کوهستان البرز در شمال استان تهران گرفته شده، لایه های سنگی با جنس های مختلف از سازند کرج در اثر عملکرد نیروهای کوهزایی چین خورده و گسلیده شده و شیب زیادی پیدا کرده اند. محود یک ناودیس از سمت راست تصویر عبور می کند که چرخش لایه ها از روی جهت شیب آنها قابل تشخیص است. لایه های ستبر که به رنگ روشن در تصویر دیده می شوند، خاکستر توف و توف برش از واحد شیلی آسارا هستند که بخاطر نمودهای ریخت شناسی خاص خود به صورت یک لایه کلیدی در همه جا قابل پیگیری اند. در روی آن و در جلوی تصویر شیل با میانلایه های ماسه سنگ توفی و سیلتستون و زیر لایه کلیدی و در پسزمینه تصویر تناوب شیل با سیلتستون توفی دیده می شوند.

گسلش در لایه ها به خوبی در تصویر مشخص است. چند گسله چپ بر لایه ها را جابجا کرده اند. خود دره نیز یک دره گسله است.

همچنین در تصویر، تونل های در دست احداث قطعه ۱ آزادراه تهران – شمال که از درون این لایه های سنگی عبور خواهند کرد دیده می شوند.

دید تصویر به سوی باختر و روند دره شمال باختر – جنوب خاوری است.

کلمات کلیدی: آزادراه تهران شمال , ایران , تالون , تهران , توف , چین خوردگی , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند کرج , شیل , گسلش , زمین گشت

جاده چالوس و سازند کرج در یک روز برفی

بارش برف در ارتفاعات زیبایی خاصی به کوهستان می دهد. اما برای زمین شناسان که نیاز به دسترسی به برونزدهای سنگی دارند، پوشیده شدن آنها توسط برف به معنی تعطیلی کار و فعالیت روزانه است. در چنین موقعیتی تنها می توان با طبیعت و زیبایی های خلقت پروردگار همراه شده و با لذت بردن از هنر عکاسی، تصاویری زیبا و ناب از طبیعت زمستانی کوهستان بدست آورد.

در عکس یک روز زمستانی در جاده ی چالوس و کناره ی دریاچه ی سد امیرکبیر به تصویر کشیده شده است. جایی که لایه های شیلی و توفی سازند کرج در اثر چین خوردگی ها و نیروهای قدرتمند تکتونیکی شیب هایی نزدیک به قائم یافته و سر به آسمان می سایند. در تصویر واحد شیلی آسارا شامل شیل با میانلایه های ماسه سنگ توفی و سیلتستون (فورش سنگ) دیده می شود که لایه های آن شیبی حدود ۶۰ درجه به سمت جنوب باختر دارند. نگاه تصویر به سوی جنوب خاور است.

کلمات کلیدی: البرز , البرز مرکزی , برف , توف , جاده چالوس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند کرج , سد امیرکبیر , شیب , شیل , کوهستان , لایه بندی

سازند آسماری

سازند آسماری یکی از سازندهای شاخص ایالت ساختاری – رسوبی زاگرس است. این سازند در زاگرس گسترش قابل توجهی دارد و جوان ترین سنگ مخزن هیدرو کربن ها در زاگرس است. نام این سازند از برش الگوی آن در کوه آسماری در جنوب خاوری مسجد سلیمان گرفته شده است.  در کوه آسماری ستبرای این سازند ۳۱۴ متر است و شامل سنگ آهک های مقاوم کرم تا قهوه ای رنگ با چهره ای صخره ساز و درزه های فراوان به همراه میانلایه های شیلی می باشد. سن این سازند با توجه به فسیل های آن الیگو میوسن (۳۶ تا ۱۸ میلیون سال قبل) دانسته شده است و از زیست چینه ای به سه واحد آسماری پایینی، میانی و بالایی تقسیم می شود. ولی این تقسیم بندی در همه جا وجود ندارد.

سازند آسماری دارای دو عضو است. یکی “عضو ماسه سنگی اهواز” در جنوب باختر خوزستان و دیگری “عضو تبخیری کلهر” در لرستان که نشان از متفاوت بودن محیط رسوبی این سازند در نقاط مختلف ایران در زمان تشکیل این عضوهای سنگی دارد.

در بیشتر نقاط زاگرس مرز پایینی سازند آسماری با سازند شیلی پابده است. ولی در لرستان مرکزی این سازند با سازند کربناتی شهبازان و در فارس داخلی با سازند جهرم به طور ناپیوستگی موازی (Para-conformity) همبر است. در همه جای زاگرس سازند آسماری با سازند انیدریتی گچساران پوشیده می شود. ولی در فارس داخلی سازند آواری رازک جانشین سازند گچساران می شود.

تصویر فوق درمحدوده ی  دریاچه سد کارون ۴ گرفته شده است. در این محدوده سازند آسماری با سنگ آهک های ستبر لایه کارستی و میانلایه های شیلی با شیب به سوی شمال خاور بر روی سازند پابده با تناوبی از مارن و سنگ آهک های مارنی نازک لایه قرار گرفته است. روی این سازند را سازند گچساران با انیدریت، گچ و میانلایه های مارنی سبز و قرمز و لایه های ماسه سنگی پوشانده است. در این بخش از منطقه سازند آغاجاری وجود ندارد و سازند کنگلومرایی بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

پل زیر قوسی که در تصویر دیده می شود بر روی رودخانه ارمند و مخزن سدکارون ۴ در استان چهار محال بختیاری ساخته شده تا به کمک دو تونل حفر شده در طرفین آن، در مسیرجایگزین بخشی از محور ارتباطی شهرکرد به ایذه باشد که اکنون در زیر دریاچه سد قرار گرفته است.

سازند آسماری از سنگ آهک های ستبر لایه مستحکم و با مقاومت بالایی تشکیل شده که در آنها شیارها و حفرات کارستی نشانگر میزان بالای کربنات کلسیم در این سازند می باشد. سن سازند آسماری الیگومیوسن و فسیل شاخص این سازند نومولیت می باشد.

کلمات کلیدی:  الیگومیوسن , انیدریت , ایذه , ایران , پل , پل زیرقوسی , دریاچه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند گچساران , سنگ آهک , شهرکرد , شیل , عضو اهواز , عضو کلهر , مارن , نومولیت

سازند سروک در زاگرس

سازند سروک از جمله سازندهای گسترده در ایالت رسوبی – ساختاری زاگرس چین‌خورده می‌باشد. رخساره آن بیشتر سنگ آهک و سنگ آهک مارنی است و به صورت بخشی دارای گرهک های چرتی می‌باشد. لایه های سازند سروک مملو از میکروارگانیسم‌های موسوم به اربیتولین (Orbitolina) می‌باشد. بدلیل وجود بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم، سازند سروک استعداد زیادی برای کارستی شدن (karstification) دارد. بر پایه مطالعات انجام شده سن سازند سروک به کرتاسه پایین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است.

تصویر فوق برونزد لایه های نازک و خوب لایه بندی شده از تناوب سنگ آهک مارنی و مارن و شیلهای سازند سروک را در هسته ی طاقدیس چناره در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال نشان می دهد. شیب لایه ها بین ۲۰ تا ۵۰ درجه اند. لایه های سنگ آهکی بین ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر و لایه های شیلی و مارنی بین ۲ تا ۱۵ سانتی متر ستبرا دارند.

سنگ آهک مارنی و مارن و شیل در مقایسه با سنگ آهک ها از فرسایش پذیری بالاتری برخورداراند. سنگهای زود فرسا همانگونه که از نامشان بر می آید خیلی زود تسلیم فرایندهای هوازدگی و فرسایش قرار می گیرند و بنابراین محدوده هایی که مارن و شیل برونزد دارند، در مقایسه با رخنمونهای سنگ آهکی، ریخت شناسی بسیار ملایمتری را از خود نشان می دهند. سازند سروک هم به دلیل وجود لایه های نازکی از مارن و شیل در توالی رسوبی اش زود تسلیم فرسایش شده و ریخت تپه ماهوری به خود گرفته است. فرسایش آبی از طریق نقاط ضعف مانند درزه ها و گسله ها پیشرفت کرده و چهره ی هزاردره به برونزدهای این سازند داده است.

در پس زمینه ی تصویر ارتفاعات بلند و صخره سازی دیده می شوند که سنگ آهک های سازند آسماری آنها را ساخته اند.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند سروک , زاگرس , سنگ آهک , مارن , کرتاسه , آزادراه خرم آباد – پل زال , برونزد , تاقدیس چناره , لرستان