نوشته‌ها

بوم گردی، سفری که به آن نیاز داریم!

زندگی انسان، از زمانی که خود را بر روی زمین شناخته، با طبیعت عجین بوده است. تاریخ تمدن بشر هم در اندرکنش با طبیعت شکل گرفته چنان که آب و سنگ و آتش و باد از ابزارهای اولیه پیشرفت انسان بر روی زمین بوده است. شوربختانه با ورود انسان به عصر صنعتی و شکل گیری شهرهای بزرگ و زندگی ماشینی بشر، روح طبیعت گرای انسان ها در زندان خودساخته زندگی شهرنشینی گرفتار آمده است.

علیرغم تمام پیشرفت ها در زندگی شهری، مهیا شدن امکانات بیشتر برای زندگی راحت تر در شهر و فرصت های شغلی و مالی بیشتر در شهرها که بسیاری از مردم را به زندگی در شهرها ترغیب کرده است؛ اما همچنان روح بشر طبیعت گرا باقی مانده است. این را می شود از علاقه مردم به مسافرت به طبیعت و جاذبه های طبیعی و یا حتی لذت بردن آنها از دیدن تصویر یک منظره ی زیبا پی برد.

 

 

به طبیعت بازگردیم!

بشر امروز نیاز دارد تا روح خود را در بازگشت به طبیعت به آرامش برساند. بشر امروز نیاز دارد به گذشته ی خود بازگردد. بشر امروز نیاز دارد در میان شلوغی هایی که در زندگی خود ایجاد کرده، با خود در طبیعت خلوت کند.

کوهستان پرعظمت، رودهای جاری، درختان سرسبز، آسمان آبی، دریای درخشان، گل و سبزه و حیوانات اهلی و وحشی، زمانی همزیستان انسان بوده اند که امروز دیدن آنها و چند روزی سرگرم شدن با آنها، روح انسان را جلا می دهد. از زمانی که بشر یکجا نشین شد و اولین اجتماعات بشر شکل گرفت، این عناصر با بشر روستا نشین دمخور بوده اند و او راه و رسم زندگی با آنها را آموخته است.

روستاییان که اولین اجتماعات بشری بوده اند در ارتباط با طبیعت اطراف خود، فرهنگ خود را شکل داده اند و آداب و رسوم و فرهنگ زندگی قوم و قبیله ی خود را گسترش داده اند. آنها با توجه به اینکه در کجا و با چه طبیعتی روبرو بوده اند، پوشش، خانه، شغل و بسیاری از اصول زندگی خود را طراحی نموده اند. هر روستا سبک زندگی خود را دارد. از شمال تا جنوب، از شرق تا غرب می توان این تفاوت سبک زندگی را پی گرفت و از آنها آموختنی های بسیاری آموخت. چند روزی به سبک آنها زندگی کرد و از همصحبت شدن با آنها لذت برد و با بودن در طبیعت آنها به آرامش رسید.

 

بومگردی یعنی چه؟

وقتی که انسان شهر نشین نعمت از دست داده ی خود را به یاد آورد، در گشت و گذار (توریسم) خود، گشت و گذار در طبیعت را گنجاند و نام آن را بومگردی (اکوتوریسم) گذاشت. جامعه بین المللی اکوتوریسم (TIES) بومگردی را این گونه تعریف می کند:

سفری است مسئولانه به جاذبه های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن (و همراهی کردن با ویژگی های فرهنگی متعلق به گذشته و حال حاضر) به طوری که حافظ زیست بوم بوده ، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن گردشگر و در فعالیت های سودآور اجتماعی-اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد.” 

نکاتی که در این تعریف توجه همگان را می طلبد:

  • سفری مسئولانه و حافظ زیست بوم: درست است که ما به سفر می رویم و می خواهیم از آن لذت ببریم، اما باید سفر ما به طبیعت و جوامع محلی آسیبی وارد نکند. نباید رفتاری داشته باشیم که روستاییان از میزبانی ما پشیمان شوند. طبیعت آنها را پاکیزه نگه داریم و از آسیب به آن پرهیز کنیم.
  • همراهی با ویژگی های فرهنگی گذشته و حال: در سفرهای خود آداب و رسوم و اعتقادات جوامع محلی را در نظر داشته و آنها را رعایت کنیم.
  • پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه: رفت و آمد ما به جوامع محلی نباید آسیبی به زندگی عادی و روزمره آنها وارد کند و آنها را بیازارد. وقتی به روستاها می رویم باید بسان خود روستاییان رفتار کنیم و همانند آنها رفت و آمد کنیم.
  • آموزش گردشگر و میزبان: لازم است تا گردشگر قبل از سفر به جوامع محلی نکات مهمی از ارتباط با آنها، نوع رفتار و فرهنگ آنها و احترام به آنها را بیاموزد. متقابلاً میزبان نیز روش های مناسب میزبانی را باید آموزش ببیند.
  • مشارکت در فعالیت های سودآور اجتماعی – اقتصادی مردم محلی: در اقامتگاه های آنها اتراق کنیم. از غذاهای آنها استفاده کنیم. صنایع دستی آنها را خریداری کنیم و به آنها سود برسانیم تا جوامع آنها پایدار بماند و از مهاجرت به شهرها کاسته گردد.

 

 

زمین گردشگری و اقامت در طبیعت!

زمین گردشگری (ژئوتوریسم) که گشت و گذار به منظور دیدن پدیده ها و جاذبه های زیبای طبیعی و زمین شناختی است در ارتباط تنگاتنگی با جوامع محلی و بومگردی قرار دارد. پدیده های جذاب زمین شناختی معمولاً از شهرهای بزرگ فاصله دارند و برای دیده آنها باید مسافت هایی را طی کرد و به دامان کوهستان ها، دشت ها و … رفت. برای زمین گردشگرها که زمان زیادی را برای بازدید از زمین منظرها و زمین ساختارها صرف می کنند، بسیار به صرفه است تا مکان استراحت و اقامت خود را در نزدیکی این مناظر انتخاب کنند. ممکن است نزدیک ترین اقامتگاه ها و هتل ها تا این مناظر، فرسنگ ها فاصله داشته باشند و آمد و شد میان آنها زمین گردشگر را خسته و پشیمان کند. در نتیجه ماندن در جوامع محلی می تواند گزینه مناسبی باشد.

 

اقامتگاه های بومگردی

خوشبختانه، بوم گردی و سفر در طبیعت در ایران ما نیز بسیار پر رونق و پر طرفدار شده است. این میل به گردش در طبیعت جوامع محلی را نیز بر آن داشته تا میزبان های خوبی برای میهمانان خود باشد، اقامتگاه های بومگردی در اقصی نقاط ایران در حال شکل گیری و گسترش هستند. بسیاری از روستاها در حال اقامتگاه های استاندارد تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اند و خدمات محلی جذاب و لذت بخشی ارائه می کنند. هزینه ی این سفرها و اقامت ها نیز در مقایسه با سفرهای مناطق توریستی، مناسب تر و اقتصادی تر است. حتی رفتار میزبان نیز مهربانانه تر، دوستانه تر و خودمانی تر است. بارها پیش آمده که پس از این سفرها میزبان و میهمان با هم دوستانی دائمی شده اند.

 

 

این تجربه، چنان گران سنگ و لذت بخش است که حتی پس از پایان سفر و با گذشت سال ها، یادآوری خاطرات آن سفرها انسان را دوباره غرق در لذت ها می کند.  پس برای این سفرها برنامه ریزی کنید. به مکان هایی سفر کنید که تاکنون به آنجا نرفته اید. در اقامتگاه های محلی اقامت کنید. با مردم روستایی گپ و گفت کنید. از صنایع دستی آنها خرید کنید. طبیعت اطراف آنها را بگردید. با آنها عکس یادگاری بگیرید. همیشه که نباید به شهرهای مهم توریستی رفت. همیشه که نباید در هتل ها اقامت کرد. همیشه که نباید سفرهای تکراری داشت. سبک سفر خود را عوض کنید.

کلمات کلیدی: سفر , روستا , بوم گردی, اکوتوریسم , طبیعت گردی , توریسم , جاذبه های طبیعی , جوامع محلی , زیست بوم , فرهنگ , گردشگری , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین گردشگر , زمین منظر , زمین ساختار

از اکوتوریسم تا ژئوتوریسم

یک مطالعه ی جدید نشان می دهد که مردم به پنج دلیل سفر می کنند. برای افزایش دانش، برای برآوردن کنجکاوی، برای داشتن یک تجربه ی خاطره انگیز، برای بدست آوردن تمدد اعصاب و برای بازدید از مکانی با مجموعه ای از ویژگی ها و جاذبه های منحصر به فرد.

به تازگی شکل جدیدی از گردشگری به نام “ژئوتوریسم” یا زمین گردشگری در میان مردم رواج یافته که به همه ی جنبه های سفر، و نه فقط محیط زیست، توجه می کند. در این گردشگری تمامی ویژگی های جغرافیایی مکان بازدید شده شامل محیط، فرهنگ، زیبایی شناسی، میراث و رفاه ساکنان آن محل مورد توجه قرار می گیرد.

اکوتوریسمی (گردشگری طبیعت) که امروزه بیشتر شناخته شده است، گردشگری پایدار محیط زیست است که تمرکز اصلی آن بر تجربه بازدید از مناطق طبیعی و بکر و لذت بردن از محیط زیست و تقویت فرهنگ قدردانی و حفاظت از آن است.

اکوتوریسم با گروه های کوچکی شروع شده است که به مناطق نسبتاً دست نخورده سفر می کنند و به دیدن مناظر طبیعی و آشنایی فرهنگ های سنتی آنجا می پردازند. اکنون اکوتوریسم به عنوان بخشی از صنعت عظیم گردشگری جهان دیده می شود. دولت ها و صنعت گردشگری از اکوتوریسم به عنوان یک نام تجاری برای گردشگری “خوب” یا “سبز” استفاده می کنند، هر چند گاه به نظر، همه ی اهداف اصلی خود را فراموش می کنند.

ناکارآمدی اصلی جریان اکوتوریسم این است که خود فعالیت، ممکن است به تدریج موقعیت هایی را که برای اکوتوریسم جذاب است، نابود کند و این یک مشکل مداوم است. در حال حاضر بزرگترین تاثیر گسترش اکوتوریسم، گسترش آلودگی و آسیب محیط زیست به مناطق بکر و دست نخورده است. با این حال فعالیت ژئوتوریسم به عنوان یک منطقه مشخص از گردشگری خاص در سراسر دنیا در حال گسترش و تکامل است. بنابراین ژئوتوریسم به عنوان بخشی از اکوتوریسم یا گردشگری مربوط به سایت ها و ویژگی های زمین شناسی، از جمله مکان های با ویژگی های ژئومورفولوژیکی خاص و زمین منظرها تعریف شده است.

GeoTourism-understanding1

ژئوتوریسم اهداف مشابه با اکوتوریسم دارد اما به صورت ویژه به زیبایی ها و جلوه های زمین می پردازد. آگاهی از نحوه ی تشکیل جلوه های زمین شناسی به همراه دیدن جلوه های طبیعی، گیاهان و حیوانات، زیبایی ژئوتوریسم یک منطقه را تکمیل می کند. ژئوتوریست ها (زمین گردشگرها) با ارائه ی این اطلاعات تکمیلی ارزش تور را دوبرابر می کنند. در واقع ژئوتورها امکان بازدید از مناظر، زمین منظرها و شکل های طبیعی و توضیح فرایندهای سطحی و زیرسطحی که آنها را شکل داده اند را فراهم می کنند. گردشگران با دنبال کردن محیط های طبیعی که برای آنها تفسیر و تعریف می شوند، می توانند با دریافت توضیحات مربوط زمین شناسی و همچنین زندگی گیاهان و جانوران در گذشته و حال دیدگاهی جامع نسبت به اکوسیستم ها پیدا کنند که این خود حمایت آنها را برای حفاظت از اکوسیستم ها برای نسل ما و نسل های آینده تقویت خواهد کرد.

یکی از ویژگی های بارز ژئوتوریسم در مقایسه با اکوتوریسم این است که برای مراجعه به محل آنها نیازی به رجوع به مناظر بکر و دست نخورده نیست. ژئوتوریسم یک گردشگری پایدار از نظر زیست محیطی است که مناظر را با توجه به چگونگی شکل­گیری فرایندهای زمین شناختی انتخاب می نماید. در نتیجه می توان الگو هایی را در شکل های مختلف زمین در بسیاری از مناطق مانند کوه ها، بیابان ها، جزایر، صخره های ساحلی، رودخانه ها، سرچشمه ها، معادن و سایت های معدنی و پارک های ملی یافت که بسیار در دسترس و سهل الوصول باشند و نیازی به حضور گردشگران در مناطق بکر و ترس از آسیب به محیط زیست وجود ندارد. علاوه بر این بیش از ۵۷ منطقه ی جغرافیایی ثبت شده در سراسر دنیا وجود دارند که ویژگی های زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی برجسته داشته و به کمک جوامع محلی اداره می شوند و به توسعه ی پایدار کمک می کنند.

ژئوتوریسم با ریزش بیشتر تاثیرات منفی زیست محیطی / فرهنگی اکوتوریسم فرصتی را فراهم می کند تا استفاده ی بیش از حد از مناطق حساس زیست محیطی کاهش یافته و اکوسیستم مناطق بکر کمی تسکین یابند. از این رو ژئوتوریسم به لحاظ محیط زیستی، بیولوژیکی و توسعه ی محلی سودمند و مورد رضایت گردشگران است.

بازار جهانی گردشگری به دنبال تجربیات جدید و محصول های منحصر به فرد است. مشتریان تورها پیچیده تر شده، به خوبی سفر می کنند و سفرهای خوب را تشخیص می دهند. به طور کلی از نظر جمعیت شناسی هر چه مشتریان از نظر اجتماعی و اقتصادی بالاتر می آیند به دنبال سفر های هوشمند و همراه با تفکر می گردند. بنابراین پیوست ژئوتوریسم با گردشگری سنتی طبیعت و عناصر گردشگری فرهنگی یک تجربه ی جامع تر را برای گردشگران فراهم می کند و حرکتی به سوی ارائه مدل جدید گردشگری تجربی است. به طور خلاصه، گردشگران تجربی به دنبال تجربیات خاص و خاطره انگیز هستند و پایداری ژئوتوریسم با ارائه ی تجربه یک سفر با کیفیت بالا و تشویق به بازدید و اشتراک تجربیات با دیگران و جذب مشتریان جدید از طریق انتقال سینه به سینه ی تجربیات شگفت انگیز و تبلیغات فرد به فرد بدست می آید.

نویسنده: Angus M Robinson

کلمات کلیدی: ژئوتوریسم , زمین گردشگری , اکوتوریسم , گردشگری , زمین گردشگر , تور , گردشگر , توسعه پایدار , ژئوتور , محیط زیست , زمین منظر , زمین شناسی , توسعه محلی , جوامع محلی , سفر , ژئوپارک , ژئوسایت , زمین گشت