نوشته‌ها

ناودیس معلق تنگه پیرزال

در مسیر جاده دهدشت به سرفاریاب در استان کهگیلویه و بویر احمد، پس از عبور از تنگه پیرزال در کوه سیاه و وارد شدن به دشت میان دو کوه سیاه و موندون مقطع یک ناودیس زیبا که به موازات این دو تاقدبس با راستای شمال باختر – جنوب خاور کشیده شده خودنمایی می کند. این ناودیس زیبا که برخی آن را با نام “دالی مامو” می شناسند در هسته ی خود سنگ آهک های متوسط تا ستبرلایه سازند آسماری و در لایه های قدیمی تر تناوب مارن و آهک سازند پابده را میزبانی می کند. ارتفاعات دو تاقدیس دربرگیرنده این ناودیس زیبا برونزد سنگ های آهکی سازند سروک است و برونزد نازکی از سازند گورپی نیز میان سازندهای پابده و سروک قابل مشاهده است.

هسته ی مستحکم و دامنه های زودفرسای این ناودیس باعث شده تا این ناودیس به صورت یه کاسه معلق در هوا به نظر بیاید که برخی آن را یک ناودیس معلق می دانند. سن تشکیل این ناودیس همزمان با چین خوردن زاگرس چین خورده و مربوط به میلیون ها سال قبل است اما ریختار امروزی آن پس از عملکرد فازهای فرسایشی و مربوط به چند صد هزار سال اخیر است.

در تصویر نمایی زیبا از این ناودیس در مسیر جاده دهدشت به سرفاریاب دیده می شود که توسط “مهندس محمد صادق زنگنه” با دید به سوی شمال گرفته شده است. در هسته ی ناودیس سازند آسماری به سن الیگومیوسن و ارتفاعات پسزمینه تصویر سازند سروک در یال جنوبی تاقدیس موندون دیده می شوند.

کلماات کلیدی: ناودیس معلق ,  تاقدیس موندون , تاقدیس کوه سیاه , تنگه پیرزال , دالی مامو , استان کهگیلویه و بویر احمد , سرفاریاب , دهدشت , زاگرس , چین خوردگی , سازند آسماری , سازند سروک , سازند پابده , سازند گورپی , زمین گشت , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

چین خوردگی لایه های آهکی سازند گورپی

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

در تصویر، لایه های آهکی چین خورده در محور یک تاقدیس در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود. این لایه های منظم با میانلایه هایی از مارن همراه اند. در پسزمینه تصویر، سازند های پابده و آسماری دیده می شوند.

کلمات کلیدی: folding , Geology , Geotourism , Iran , khorramabad , Limestone٬zagros , zamingasht , چین خوردگی , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , سنگ آهک , لایه های منظم

مهران، رودخانه گاوی

دشت مهران در باختر استان ایلام  و در ناودیسی کاسه مانند مابین چین خوردگی های اناران در شمال و چنگوله در جنوب گسترده شده است. این دشت آبرفتی در اثر تخلیه رسوبات دو رودخانه ی کنجانچم و گاوی ایجاد شده و این دو رودخانه با عبور از میان ارتفاعات و با ورود به دشت، مخروط افکنه های خود را در دشت گسترانده اند و رسوبات آبرفتی را با ستبرای بیش از ۱۰۰ متر در دشت به جای گذاشته اند.

رودخانه گاوی که با عبور از ارتفاعات شمالی از سمت شمال خاور وارد دشت مهران می شود و تقریباً تا مناطق میانی دشت در راستای شمال شرق- جنوب غرب حرکت کرده، سپس به سمت غرب تغییر جهت داده و پس از الحاق به رودخانه کنجانچم به کشور عراق وارد می شود. بستر رودخانه گاوی پس از ورود به دشت عریض بوده و رسوبات بستر رود بافتی درشت دارند، به همین دلیل آب رودخانه گاوی عمدتاً پس از ورود به دشت مهران در بستر نفوذ کرده و باعث تغذیه آبخوان آبرفتی می­ شود. در نتیجه این رودخانه در دشت مهران فقط در فصل تر و مواقع سیلابی دارای آبدهی می­باشد.

در حال حاضر با احداث سد مخزنی بر روی این رودخانه سعی شده است تا از آب این رودخانه برای مصارف کشاورزی و شرب استفاده شده و از خروج آب این رود از کشور جلوگیری شود.

 عکس بالا از روی ارتفاعات جنوبی طاقدیس اناران و بر روی سازند ایلام گرفته شده است. در تصویر رودخانه ی گاوی در کف دره ای دیده می شود که هر دو دامنه ی آن متشکل از ستبرای زیادی از رسوبات آبرفتی همین رودخانه است که در طول تاریخ خود، با حمل از ارتفاعات در دشت نهشته است. با ادامه ی رژیم فشارشی منطقه و فرایش زمین، رودخانه بستر آبرفتی خود را حفر کرده و امروزه در کف دره ای عمیق جریان دارد. اختلاف ارتفاع بستر رودخانه و پادگانه آبرفتی آن بیش از ۶۰ متر است.

در بخشی از تصویر که پادگانه های آبرفتی با ستبرای زیاد آبرفت دیده می شود، در واقع سازند شیلی و مارنی گورپی است که به دلیل نرم فرسا بودن فضایی را برای انباشت رسوبات آبرفتی مهیا نموده است و در پس زمینه سازندهای پابده و آسماری دیده می شوند. به نظر می رسد با توجه به حجم بالا و ستبرای زیاد آبرفت ها، رودخانه قبل از اینکه راه خود را از میان لایه های آهکی و مستحکم آسماری به سوی دشت مهران باز کند، روسبات خود را برای مدت طولانی در این فضای خالی ناشی از فرسایش سازند گورپی می انباشته است. دید عکس به سوی جنوب باختر است.

کلمات کلیدی: آبرفت , اناران , ایران , پادگانه آبرفتی , تاقدیس , چنگوله , دشت آبرفتی , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند ایلام , سازند پابده , سازند گورپی , طاقدیس , فن آبرفتی , کنجانچم , گاوی , مخروط افکنه , مهران

عضو آهکی امام حسن

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

تصویر فوق برونزدهای سنگ آهکی عضو امام حسن را در طاقدیس انجیر در جنوب شهر ایلام نشان می دهد. سنگ آهک های ستبرلایه و خوب لایه بندی شده با میانلایه هایی از مارن در تصویر دیده می شوند.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

کلیدواژه: Cretaceous , Emam Hasan member , Gurpi formation٬Ilam , Iran Geology , Iran Geotourism , Zagros Mountain , Zamin gasht , ایلام , تاقدیس , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , طاقدیس , طاقدیس انجیر , عضو امام حسن , کرتاسه