نوشته‌ها

آتشکوه؛ چشمه های گازی گنبد لران

حوضه ی رسوبی – ساختاری زاگرس طی میلیون ها سال بستر دریاهای عمیق و کم عمق در دوران های مختلف بوده و هزاران متر رسوبات دریایی و موجودات دریایی همراه با آن در این بستر نهشته شده اند. با نزدیک شدن به زمان حال و در اثر نیروهای زمین ساختی، حوضه رسوبی زاگرس چین خورده و از زیر آب خارج شده است. در نتیجه با طی فرایندهای ژئوشیمیایی موجودات دریایی مدفون در میان نهشته ها، تبدیل به منابع غنی هیدروکربوری شده و در زیر این چین خوردگی ها جمع شده اند. امروزه حوضه ی زاگرس یکی از منابع غنی نفت و گاز در دنیاست و هر تاقدیس که در زیر خود مخازن عظیمی از نفت و گاز را نگهداری می کند “میدان” نامیده می شود.

برای نگهداری منابع نفت و گاز در هر میدان می بایست علاوه بر سنگ مخزن که دارای تخلخل فراوان برای نگهداری ماده ی هیدروکربوری است، سنگی به عنوان پوشش داشته باشد که نفوذ ناپذیر بوده و از نشت میدان به سطح زمین جلوگیری کند. به عنوان مثال در زاگرس سازند آسماری که از سنگ آهک ساخته شده با دارا بودن تخلخل بسیار بالاترین سنگ مخزن نفت بوده و سازند گچساران که بر روی آن نهشته شده با گچ و انیدریت فراوان به عنوان سنگ پوشش آن مانع از رسیدن مواد نفتی و گازی به سطح زمین می شود. حال اگر در بخش هایی این سنگ پوشش در اثر فرسایش از میان رفته باشد و یا در اثر نیروهای زمین ساختی دچار گسلش و یا درز و شکستگی های فراوان شده باشد، مواد هیدروکربوری به سطح زمین راه می یابند. اگر نفت به سطح زمین برسد، چشمه های نفتی و قیرهای طبیعی و اگر گاز به زمین برسد چشمه های گازی مشتعل ایجاد می گردد. یکی از نمونه های زیبا و جذاب از این نوع چشمه ها در آتشکوه در نزدیکی روستای گنبد لران و در مسیر جاده ی رامهرمز به ابولفارس در استان خوزستان قرار دارد.

ZG-Atashkuh-01

در این محل گازهای هیدرکربوری از پیچ و خم لایه های چین خورده زمین گذر می کنند، خود را به سطح زمین می رسانند، شعله ور می شوند، به هر سویی زبانه می کشند و خرمنی از شعله های رنگین آتش داغ فروزان و خروشان را به نمایش در می آورند.

۱

میدان نفتی ماماتین اولین منطقه خوزستان است که بعلت تراوشات متعدد سطحی مورد توجه کاوشگران اولیه نفت واقع شده است. این میدان در ۱۰ کیلومتری شمال خاوری شهرستان رامهرمز و ۱۰۰کیلومتری شمال خاوری اهواز در بین و در امتداد محوری میدان های نفتی هفتکل و پارسی قرار دارد (مطیعی، ۱۳۷۴). به دلیل وجود همین چشمه های نفتی، ژرژبرنارد رینولدز (نماینده دارسی و فرمانده عملیات حفاری درایران) پس از ناکامی در غرب ایران (منطقه چیا سرخ) متوجه مناطق جنوب غربی ایران شد و در ماه سپتامبر ۱۹۰۷میلادی دو حلقه چاه در منطقه ماماتین حفر نمود (یعقوبی نژاد، ۱۳۷۳).

این اثر دائمی و همیشگی از یک سو به دلیل شعله های مشتعل و ازسوی دیگر به دلیل آنکه آثار و شواهد هیدروکربوری در سطح زمین را نشان می دهد، یک اثر ژئوتوریسمی ارزشمند و گرانبها در ایالت زمین شناسی و زمین ساختی زاگرس به حساب می آید که نه تنها برای زمین شناسان بلکه برای همه علاقمندان به طبیعت جذاب و دیدنی می باشد.

۷

در این محل شعله های رنگین آتش سوزان و فروزان همچون سیلی خروشان از دامنه هاى تپه هاى مارنى بیرون مى زند. چندین تپه که در آغوش هم خفته اند در آتشی سرخ و سوزان می سوزند. رنگ ویژه تپه ها، آنها را از مناظر اطراف مجزا کرده , اطراف هاله آتش، سوخته و دود زده است. سازندهاى تشکیل دهنده تپه ها (سازند تبخیرى گچساران و سازند مارنى میشان) در اطراف هاله سوخته و پخته شده اند به طورى که پاى فرد به راحتى در آن فرو مى رود. از کمرکش تپه ها تا اوج آنها زمین گرم و داغ بوده و در بخش هاى خاموش شده (گچ ترش غیر فعال) آثار و شواهد بلورهاى گوگرد به چشم مى خورد. تغییر و تبدیل تدریجى فرایند گچ ترش فعال به گچ ترش غیر فعال به طور کامل مشخص مى باشد.

ZG-Atashkuh-02

موقعیت جغرافیایی این اثر ژئوتوریسمی زیبا در استان خوزستان در طول جغرافیایی  °۴۹٫۸۱۱۰۶۲ و عرض جغرافیایی  °۳۱٫۲۷۴۶۲۵ می باشد.

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , ایران , خوزستان , رامهرمز , گنبد لران , آتشکوه , چشمه گازی , منبع هیدروکربوری , زاگرس , چین خوردگی , مخزن نفت , سازند آسماری , سازند گچساران , سازند آغاجاری , سازند میشان , میدان نفتی ماماتین , زمین گشت

دره ستاره ها

دره ستاره ها با نام محلی ” استاره کفته” یکی از کم نظیر ترین پدیده های حاصل از فرسایش در کشور است. دره ستاره ها در بخش جنوب خاوری جزیره قشم در نزدیکی ساحل جنوبی و در نزدیکی روستای برکه خلف قرار دارد. این دره با شکل کلی چند شاخه مرتبط به هم، مجموعه ای از عوارض و پدیده های مختلف را در خود جای داده است.

ZG-StarValley-01

تاثیر فرسایش مکانیکی آب جاری ناشی از بارندگی، بیشترین اثر را در تشکیل این دره و عوارض آن داشته است. از دیگر عواملی که در شکل گیری این دره شکل داشته می توان به اختلاف جنس و مقاومت لایه های مختلف، وجود رگه ها و میانلایه های ژیپس (گچ) و همچنین حرکات و فشارهای درونی زمین (نیروهای زمین ساختی) اشاره نمود.

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

دیواره های این دره از دو جنس با سختی و مقاومت متفاوت تشکیل شده اند: یک لایه ضخیم و نرم فرسا به رنگ کرم تا خاکستری روشن در یزر و یک لایه نازک، سخت فرسا و شکننده در بالا. لایه سست زیرین در برابر عوامل فرسایش به سرعت فرسوده و تخریب می شود اما لایه رویی به دلیل دربرداشتن نوعی سیمان طبیعی (سیمان آهکی)، مقاوم و سخت فرسا بوده و همانند یک سپر از لایه زیرین در برابر فرسایش محافظت می کند. در هر جایی که لایه رویی از بین رفته باشد یا دارای درز و شکاف باشد، فرسایش با سرعت و شدت بیشتری عمل کرده و موجب گشایش دره های کوچک و شکاف های گوناگون شده است. طبقات و لایه های این دره به دلیل ویژگی های ذکر شده، بسیار حساس و شکننده بوده و حتی وزن یک انسان بر روی طبقات آن می تواند بسیار خطرناک باشد و باعث فروریختن ناگهانی آنها شود؛ این در حالی است که شاید محل به نظر محکم و یکپارچه بیاید اما در زیر آن لایه ها از بین رفته و فضایی خالی ایجاد شده باشد.

تصویر هوایی از "دره ستاره ها" دید به سوی جنوب باختر است.

تصویر هوایی از “دره ستاره ها”
دید به سوی جنوب باختر است.

سازند اصلی تشکیل دهنده دره ستاره ها ” سازند میشان ” است. این سازند در جزیره قشم دربرگیرنده توالی از لایه های مارنی و مارنی سیلتی به رنگ سبز زیتونی و خاکستری و لایه های ماسه سنگی و آهکی کرم تار نخودی رنگ توده ای، ضخیم لایه، متوسط و نازک لایه با عدسی هایی از کنگلومرای درون سازندی است که به صورت میانلایه در بخش های ماسه سنگی وجود دارد. در توالی رسوبی سازند میشان فسیل جاندارانی مانند دوکفه ای های اویستر، شکم پایان، خارپوستان و انواع مرجان ها به فراوانی دیده می شوند. تجمع فسیل ها در برخی از بخش های توالی به صورت لایه ای از لوماشل دیده می شوند. سن سازند میزبان دره ستاره ها میوسن میانی تا پسین (بین ۵ تا ۱۰ میلیون سال قبل) است اما تشکیل دره و عوارض آن به چند ده هزار سال اخیر باز می گردد.

ZG-StarValley-04

در توالی رسوبی سازند میشان، ساخت های رسوبی مختلفی مانند لایه بندی نازک، متوسط، ضخیم و توده ای، لایه های آهکی و ماسه سنگی پرفسیل با شکا هندسی کانالی، سطح فرسایشی زیرین، ساخت های دانه بندی تدریجی، لایه ها و لامینه های مورب مسطح، عدسی شکل و درهم، لامینه های موجی، عدسی و پلاسر، ساخت های لایه بندی مورب اپسیلون و اشکال کلینوفرم قابل شناسایی است.

در توالی رسوبی سازند میشان در حاشیه شمالی، لایه بندی های افقی بالایی روی توالی ای از لایه های با شیب کم دیده می شوند. به نظر می رسد که این رسوبات به صورت کلینوفرم تشکیل شده باشند.

ZG-StarValley-05

لایه های و توالی های چینه ای در دره ستاره ها از دیدگاه زمین شناسی ساختمانی به صورت افقی یا با شیب بسیار کم دیده می شوند. به دلیل عملکرد نیروهای تکتونیکی در توالی سازندهای میشان، درزه های نظام مند (سیستماتیک) به صورت مزدوج شکل گرفته است. نیروی ثقل و فرایندهای هوازدگی و فرسایش باعث باز شدگی درزه ها شده است. برخی از درزه های با کانی ژیپس به صورت رگه ای پر شده اند.

ZG-StarValley-07

بر اساس باور مردم محلی در گذشته، این دره حاصل برخرود یک ستاره (شهاب سنگ) و به هوا برخاستن سنگ و خاک و ماندن آنها به همان حالت در هواست. به این ترتیب مردم اشکال ستون مانند و سوزنی شکل را به این رویداد نسبت می دهند. اسم محلی “استاره کفته” به معنی ستاره افتاده، به همین دلیل به آن نسبت داده شده است. همچنین در گذشته این باور وجود داشته که در هنگام غروب خورشید، این دره محل رفت و آمد اجنه و ارواح بوده و صدای وزش باد در این دره را به این موضوع نسبت می دادند.

ZG-StarValley-06

کلمات کلیدی: ایران , جزیره قشم , خلیج فارس , دره ستاره ها , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , زمین منظر , ژئوتوریسم , ژئوسایت , سازند میشان , سنگ آهک , فرسایش , مارن , ماسه سنگ

آهک کرمینه

در برخی از سنگ آهک ها مانند بخش پایینی سازند الیکا در البرز و بخش هایی از سازند میشان در زاگرس آثاری کرم مانند دیده می شوند. این آثار ناشی از حرکت کرم های رسوب خوار در زمانی است که رسوبات آهکی تازه بوده  و هنوز به سنگ تبدیل نشده اند. نوع خواصی از کرم ها وجود دارند که با خوردن رسوبات مواد مغذی آنها را جدا کرده و ماسه ها ی خالی از مواد مغذی را به صورت فضولات در پشت مسیر حرکت خود بر جای می گذارند. در این صورت نوارهایی استوانه ای شکل در درون رسوبات باقی می ماند که رنگ و شکل آنها با رسوبات اطراف متفاوت است. پس از تبدیل رسوبات به سنگ این ساخت های لوله ای شکل در درون توده سنگ دیده می شوند. به سنگ آهک هایی که این ساخت ها را در درون خود دارند “سنگ آهک کرمینه (ورمیکوله)” گفته می شود.

عکس بالا نمایی نزدیک از سنگ آهک های ورمیکولۀ سازند میشان را نشان می دهد که در محلی موسوم به کوه سوخته (زُهیت= آتش سوزان جنهم در کتب زردشتی) رخنمون دارند. این سنگ آهک ها در اثر حرات زیاد ناشی از سوختن گازهای هیدرو بوری که از طریق گسل تراستی آغاجاری به سطح زمین راه یافته اند بشدت آلتره شده اند. برای رسیدن به محل می توان از میدان ورودی به شهر امیدیه به سمت شهر آغاجاری رفته و در روبروی ده خیط زُبید و در مجاورت کارخانۀ آسفالت از طریق یک جادۀ خاکی مستقیماً به سمت کوه مزبور روانه شوید.  در این محل گازهای گوگردی همچنین باعث سوختن لایه های انیدریت شده و بلورهای نوزاد گوگرد در بالای این تپه مشاهده می شود.

در این محل چین های جناقی و نحوۀ ایجاد گسل تراستی بخوبی مشاهده می شود. سازند گچساران بر روی سازندهای میشان (خاکستری) و آغاجاری (قرمز) رانده شده است و به احتمال قوی در زیر لایه های آبرفتی کوه پایه سازند کنگلومرای بختیاری نیز وجود داشته باشد که در بعضی روستاها چاه های آب نیز در این رسوبات حفر شده است (روستا چاه سالم).

همچنین آثار و بقایای ویرانۀ یک آتشگاه باستانی نیز وجود دارد که دلیل بر سابقۀ تاریخی آن دارد( آتشگاه زُهیت).

نویسنده و عکاس: عباس راکی – زمین شناس شرکت کیپ – فارغ التحصیل دانشگاه تبریز

کلمات کلیدی: vermiculate limestone ,  امیدیه ,  ایران , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زهیت , ژئوتوریسم , سازند الیکا , سازند میشان , سنگ آهک , سنگ آهک کرمینه , کوه سوخته , ورمیکوله

سفر به جزیره هرمز

بازدید از جزیره ی هرمز، زیبایی ها و شگفتی های آن همواره یکی از آرزوهای هر ماجرا جوی طالب طبیعت می تواند باشد. محیطی زیبا و آرام همراه با جاذبه های فراوان تاریخی و طبیعی و البته مردمی مهربان و خونگرم. به دلیل قرار گرفتن این جزیره در خلیج فارس و عرض های جغرافیایی نزدیکتر به استوا، بهتر است برای همراه شدن لذت از هوا و دمای مناسب با سایر لذت هایی که در این سفر می برید، در زمستان به این جزیره ی زیبا سفر کنید.

برای سفر به جزیره باید خود را به بندرعباس یا جزیره قشم برسانید. این کار را می توانید به کمک هواپیما، قطار و یا اتومبیل شخصی انجام دهید. از بندر شهید حقانی بندرعباس تا جزیره هرمز، بسته به سرعت شناوری که شما را تا جزیره می رساند، ۴۵ دقیقه تا ۱ ساعت را باید با کشتی، یا اتوبوس دریایی طی کنید. در طول روز کشتی ها معمولاً چند بار از بندرعباس به سمت جزیره ی هرمز رفته و بر می گردند. اما از جزیره ی قشم تنها یک رفت و برگشت به جزیره ی هرمز انجام می پذیرد و در صورت از دست دادن آن تا فردا باید صبوری کنید.

ZG-Hormoz-01

اتوبوس های دریایی مسافران را از بندر شهید حقانی در شهر بندرعباس به جزایر خلیج فارس می برند.

با رسیدن به جزیره هرمز، سفر شگفت انگیز شما آغاز خواهد شد. با ترک اسکه مردم محلی به استقبال شما خواهند آمد و برای گرداندن شما در جزیره با شما وارد مذاکره خواهند شد. اتومبیل و موتورهای کابین دار برای کرایه کردن آماده است که راننده های آنها با مبلغی به صورت ساعتی شما را دورتادور جزیره خواهند گرداند و نقاط دیدنی آن را به شما نشان خواهند داد. البته موتور سیکلت بدون راننده هم در صورت تمایل در اختیار شما قرار می گیرد، اما اگر جای نقاط دیدنی جزیره را بلند نیستید و مسیریاب (GPS) به همراه ندارید، آن را به شما پیشنهاد نمی کنیم. پیشنهاد ما به شما موتورهای کابین دار است. چون علاوه به دید بهتر جزیره در هنگام حرکت، لذت موتور سواری و استفاده از هوای جزیره هم نصیب شما خواهد شد.

اطلاعات عمومی جزیره:

اما قبل از آغاز سفر بهتر است کمی در مورد جزیره و مشخصات عمومی و طبیعی آن بدانیم. جزیره هرمز یکی از ۲۱ جزیره مسکونی ایرانی خلیج فارس است. این جزیره در تنگه هرمز و ۱۹ کیلومتری جنوب خاور بندرعباس و ۱۸ کیلومتری شمال خاور جزیره قشم قرار دارد. این جزیره با مساحت ۴۰ کیلومتر مربع و محیطی ۲۷ کیلومتری ، به شکل بیضی از آب سر برآورده است. بلندترین نقطه ی جزیره در مرکز آن بیش از ۱۷۰ متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارد. جاده ی کرانه به طول ۲۵ کیلومتر دور تا دور جزیره کشیده شده است که بیشتر آن آسفالت شده است اما در بخش هایی در جنوب جزیره خاکی است. جاده های فرعی نیز برای دسترسی به مرکز جزیره و معادن آن وجود دارند که همگی خاکی اند. شهر هرمز در شمال جزیره، تنها بخش مسکونی جزیره است که تقریباً ۵/۱ کیلومتر از مساحت جزیره را اشغال کرده است. در حال حاضر تقریباً ۸۰۰۰ نفر در جزیره هرمز ساکن هستند.

ZG-HormozStrait

سابقه سکونت در جزیره:

سابقه ی سکونت مردم در این جزیره نیز جالب است. “هرمز” در واقع نام بندری معتبر در مصب رود میناب با خلیج فارس بوده است. شهر میناب کنونی بر روی خرابه‌های این بندر ساخته شده است. هرمز قدیم در اوایل عهد مغول تجارت پر رونقی داشته است. با هجوم مغولان در حدود سال ۷۰۰ هجری، مردم شهر هرمز ابتدا به جزیره قشم و سپس به جزیره هرمز که در آن زمان زرون (معرب آن جرون که بعدها نام بندری در محل بندرعباس کنونی شد و به تلفظ پرتغالی بندر گمبرون خوانده شد) نام داشت، کوچ نمودند و شهری در آن بنا کردند و نام آنرا به یاد شهر قدیم خود هرمز گزاردند. به تدریج و طی قرون بعد این شهر نام خود را به همه جزیره داد و بندر جرون (گمبرون بعدی) نام خود را از آن وام گرفت. عظمت شهر و جزیره هرمز به قدری شد که دو قرن بعد و تا زمانی که توسط پرتغالی‌ها اشغال شد، مرکز ولایات خلیج فارس از جمله بحرین بوده است. شاه عباس در سال ۱۰۰۱ هجری شمسی(۱۶۲۲ میلادی) جزیره هرمز و سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس را از اشغال پرتغالی‌ها خارج ساخت و شهرهای هرمز و گمبرون را  تخریب نمود و بندر عباس فعلی را بر خرابه‌های گمبرون استوار کرد. هرمز امروز به هیچ عنوان رونق گذشته را ندارد.

زمین شناسی جزیره هرمز:

بیشتر مساحت جزیره هرمز را گنبد نمکی تشکیل داده است (حدود ۶۹ درصد مساحت جزیره). گنبد نمکی یکی از پدیده‌های زمین‌شناختی است که به لایه‌های بزرگ نمک زیرزمینی که به طرف سطح زمین حرکت کرده‌اند و شکل گنبدمانندی گرفته‌اند گفته می‌شود.

گنبدهای نمکی ساختمان‌های زمین‌شناسی گنبدی شکلی هستند که هسته مرکزی آن‌ها از نمک تشکیل شده است. هنگامی که نمک تحت تأثیر لرزش ناگهانی مانند زلزله قرار می‌گیرد، مانند یک ماده قابل ارتجاع  عمل می‌کند که یا خرد می‌شود، یا به حالت تغییر شکل برگشت‌پذیر عکس‌العمل نشان می‌دهد. اما هنگامی که توده نمک تحت تأثیر فشار مداوم قرار گیرد مانند یک مایع غلیظ عمل می‌کند. در این حالت لایه نمکی در یک نقطه جمع شده و با شکافتن لایه های بالایی به سمت بالا حرکت می کند. در نتیجه همراه با خود بخش هایی از سنگ های روی خود را تا سطح زمین بالا می آورد. شرایطی مانند نقطه ذوب، انجماد، چگالی، تغییرات فشار و درجه حرارت در شکل‌گیری نمک‌ها مؤثر می‌باشند. اغلب گنبدهای نمکی در نواحی گرمسیر تشکیل می‌شوند.

اکثر گنبدهای نمکی ایران در استان‌های فارس، هرمزگان، سمنان و قم دیده می‌شوند. برخی از جزیره‌های ایرانی در خلیج فارس، مانند جزیره هرمز، گنبدهای نمکی هستند. پراکندگی گنبدهای نمکی در جنوب ایران یکنواخـت نیسـت و در دو گستره پراکنده اند. یکی گستره بندرعباس- سروسـتان کـه ۱۰۱ گنبـد و دیـاپیر را شـا مل مـی شـود و دیگـری گسـتره جنـوب کازرون که تنها ۱۴ گنبد و دیاپیر را در خود جـای داده اسـت .

مجموع این گنبدها تحت عنوان سری هرمز معرفـی مـی شـود و سن تشکیل لایه های آن به پالئوزوئیک پیشین (۵۷۰ تا ۵۰۰ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است. سری هرمز به چهار واحد تقسیم شده است:

واحد۱: واحد نمکی با میانلایه های نازکی از توف، مارن، آهک های تیغه ای، اکسیدها و سولفورهای آهن (پیریت)

واحد۲: تناوبی از مارن های سفید تا زرد کمرنـگ، انیـدریت (کـه غالباً به ژیپس تبدیل شده است)، توف، ایگنمبریـت، آهک هـای نازک لایه سیاه رنگ و سنگ آهن

واحد۳: آهک های سیاهرنگ جلبکی. ضخامت این واحد گاهی تا حـدود ۵۰ متر می رسد.

واحد۴: واحد آواری – ولکانیکی: ماسـه سنگ های قرمز خاکستری و سبزرنگ بــا میانلایه هایی از توفیت های سبز رنگ

اما سنگ های ماگمایی سازند هرمز به دو گونه مشخص دیده می شود. یا به صورت سنگ های خروجـی تـوف و گـدازه در تناوب با سنگ های رسوبی سازند هرمز و یا به صـورت سـنگ های نفوذی که سن آنها از واحد ۴ جوانتر است. دسته اول بیشـتر اسیدی تا متوسـط از نـوع ریولیـت داسـیت و احیانـاً تراکیـت هستند که گرایش قلیایی دارند.

دسـته دوم را بیشـتر دیابـاز و گرانوفیر تشکیل می دهند که پـی درپـی سـازند هرمـز را قطـع کرده اند. دیاباز به صـورت دایـک بـوده و دارای امتـداد شـرقی – غربی به طول تقریبی ۲ کیلـومتر مـی باشـد کـه در بخش هایی توسط گسل های راستگرد به طول ۱۰ تا ۱۵ متر به صـورت افقی جابه جا شده اند. گرانوفیر غالبـاً از نـوع کـوارتز پـورفیری اسـت کـه گـاه بافـت درشت تری پیدا کرده و به توده گرانیتوئیدی تبدیل مـی گـردد. اندازه گیری سنی که بر روی گرانوفیرهای جزیره هرمـز انجـام شده است، سن ۳±۲۲۷ میلیون سال را نشـان مـی دهـد که مربوط به اواخر پرمین- اوایل تریاس است.

علاوه بر گنبد نمکی و سری هرمز، سازند میشان (میوسن) شامل تناوبی از مارن و سنگ آهک و رسوبات آبرفتی به سن کواترنر دیگر بخش های جزیره هرمز را تشکیل داده اند.

نقشه زمین شناسی جزیره

نقشه زمین شناسی جزیره

گشت و گذار در جزیره:

حال با تکمیل اطلاعات عمومی و علمی بهتر و مفیدتر می توانیم در جزیره بگردیم. اگر از اسکله، جاده ی کناره را در پیش بگیریم و جزیره را به صورت خلاف عقربه های ساعت دور بزنیم، ارتفاعات و گنبد نمکی همواره در سمت چپ و ساحل دریا هماره در سمت راست ما خودنمایی خواهند کرد. در این بخش و سواحل باختری جاده از روی رسوبات مارنی و سنگ آهکی سازند میشان عبور می کند. در ساحل باختری جزیره سواحل ماسه ای و پهنه های جزر و مدی خودنمایی می کنند. لایه های سنگی سازند میشان مشرف بر این سواحل ماسه ای بخش هایی مرتفع را ساخته اند. به دلیل تفاوت فرسایش پذیری مارن ها و سنگ آهک ها، افق های مارنی فرسوده شده و بلوک های سنگ آهکی به پایین افتاده اند. در سمت دیگر جاده افق های مارنی به صورت تپه ماهوری در آمده و آب حاصل از بارش باران به صورت دریاچه ای در میان هزاردره ی آنها شکل گرفته اند.

ZG-Hormoz-04

سواحل ماسه ای

آبراهه هایی که از ارتفاعات گنبد نمکی به سمت پایین جریان یافته اند، با انحلال نمک در ارتفاعات، آنها را با خود به پایین آورده و در کفه های صاف و هموار رسوب داده اند و دشت نمکی را ایجاد نموده اند. به سمت جنوب باختری جزیره، جاده وارد محدوده ی گنبد نمکی می شود و اولین جاذبه ای که خودنمایی می کند “غار سکوت” است. این غار کوچک در اثر انحلال و ریزش لایه های نمکی ایجاد شده و سقف و کف آن پوشیده از بلورهای سفید نمکین به صورت گل کلمی است. عمق و طول غار چندان دانسته نیست اما زیبایی های خاص و منحصر به فرد خود را دارد.

ZG-Hormoz-05

نهشته های مارنی و آهکی سازند میشان و گنبد نمکی قرمز رنگ جزیره هرمز

دشت نمکی حاصل از رسوب املاح نمکی که توسط آبراهه ها از گنبد نمکی به دشت آورده شده و رسوب کرده اند.

دشت نمکی حاصل از رسوب املاح نمکی که توسط آبراهه ها از گنبد نمکی به دشت آورده شده و رسوب کرده اند.

 

غار سکوت

غار سکوت

در ادامه دره ی رنگین کمان، تابلویی از زیبایی های منحصر به فرد جزیره را به رخ شما می کشد. درون دره که شدید می توانید بیش از ۱۰ رنگ را در لایه های سنگی و خاکی این نقطه از جزیره به تماشا بنشینید. رنگ های سفید، خاکستری، سبز، زرد، نارنجی و انواع قرمز در این دره در کنار یکدیگر منظره ای بدیع را ساخته اند که می توانند دقایق طولانی شما را به تماشا و عکاسی از خود مشغول کنند.

دره رنگین کمان

دره رنگین کمان

در سواحل جنوب خاوری و در کنار دریا مجدداً سازند میشان با لایه های مارن و ماسه سنگی خودنمایی می کنند. این ساحل خلیج مفنغ خوانده می شود. با قرارگیری لایه های سنگی در کنار ساحل کرانه های سنگی ساحلی یا دریابارها زیبایی خاصی را به ساحل می دهند.

ZG-Hormoz-09

در ادامه ی جاده ی کرانه لایه های نمکی خالص و سفید رنگی به صورت ارتفاعاتی در سمت راست جاده خودنمایی می کنند که به “کوه برفی” مشهورند. این لایه ها دارای دره ها و شکستگی های فراوان بوده و رنگ سفید آنها نشانه ی خلوص بالای لایه های نمکین آن است.

کوه برفی

کوه برفی

در ادامه در ساحل جنوبی “دره مجسمه” خودنمایی می کند. این دره در محل جاده کرانه دره ای باز است اما هر چه به سمت ساحل بروی دره تنگ تر و پر پیچ و خم تر می شود. خود نمایی لایه های ماسه سنگی و کنگلومرایی و فرسایش آنها ریختار خاصی به ستیغ های سنگی داده است. در نتیجه هر کس با دیدن آنها پیکره ای را به ذهن متبادر می کند که وجه تسمیه ی نام دره است.

فرسایش سنگ ها آنها را به شکل پیکره هایی در آورده است که اشکال مختلفی را به ذهن متبادر می کنند.

فرسایش سنگ ها آنها را به شکل پیکره هایی در آورده است که اشکال مختلفی را به ذهن متبادر می کنند.

فاصله ی ۶۰۰ متری انتهای دره تا جاده که باید پیاده طی شود، شاید عده ای را از حرکت در پیچ و خم های انتهایی دره منصرف کند اما حقیقتاً اگر بدانند که یکی از زیباترین مناظر طبیعی دنیا را تا لحظاتی دیگر خواهند دید با هیجان تا انتهای مسیر می روند. دره در انتها به پرتگاهی می رسد که از ساحل دریا تقریباً۵۰ متر بلندتر است. زیبایی دریا و ساحل ماسه ای و لایه های پر شیب رسوبی بخصوص در هنگام غروب آفتاب منظره به یاد ماندنی را برای شما می سازند بخصوص خلوتی و سکوت و آرامش حکمفرما در محل نیز لذت از این منظره را صد چندان می کند. در هنگام بارش باران، آب در مسیر این دره جریان یافته و در انتها با رسیدن به پرتگاه انتهایی به صورت آبشار به ساحل دریا می ریزد. علت ایجاد این پرتگاه، شیب تند لایه های رسوبی سازند میشان است که در ساحل جنوب باختری برونزد یافته اند.

ZG-Hormoz-15

در انتهای دره ی مجسمه منظره ای بسیار زیبا خودنمایی می کند.

دره سکوت” یکی دیگر از مناظر دیدنی جزیره هرمز است. این دره در بخش های درونی تر جزیره با برونزد لایه های نمکی زیبا و چشم نواز همراه با آبراهه های فرش شده با بلوهای نمک شما را به وجد خواهد آورد. سکوت و آرامش حکمفرما در این دره در زمان هایی که بازدید کننده کمی در منطقه حضور داشته باشد می تواند فضایی آرام را درمیان لایه های نمکی برای شما محیا کند. گشت و گذار در میان لایه های نمک و ثبت تصاویر دلخواه می تواند بر لذت شما بیفزاید.

دره سکوت

دره سکوت

لایه های نمکی همراه با خاک های سرخ جلوه ی خاصی به دره سکوت بخشیده اند.

لایه های نمکی همراه با خاک های سرخ جلوه ی خاصی به دره سکوت بخشیده اند.

در ادامه، در جنوبی ترین ساحل جزیره “معدن خاک سرخ” معروف جزیره هرمز خودنمایی می کند. محل ارتباط آب دریا در ساحل این معدن گلگون و قرمز رنگ است و حل شدن این خاک در آب دریا تا چندین متر آب دریا را به رنگ قرمز در آورده و زیبایی خاصی به ساحل داده است. گل اُخرای سرخ رنگ که اکسید آهن خالص است در زبان مردم محلی “گلک” نامیده می شود و آنها از این خاک به عنوان ادویه در مصارف غذایی خود استفاده می کنند. معدن خاک سرخ هرمز از مشهوریت جهانی برخوردار است که به جز یک نمونه در اسپانیا دیگر همتایی برای آن در دنیا وجود ندارد. از خاک سرخ این معدن در صنایع رنگ سازی، آرایشی، کاشی و سرامیک، پودرهای میکرونیزه صنعتی و … استفاده می شود. مردم محلی نیز برای نمای ساختمان هایشان از این خاک به عنوان نما استفاده می کنند.

معدن خاک سرخ هرمز

معدن خاک سرخ هرمز

در ادامه ی جاده ی کناره در بخش جنوب خاوری جزیره ساحل سنگی مجدداً ظاهر می شود. در این بخش رفت و آمد آب و هجوم امواج به ساحل سنگی باعث فرسایش بخش های ضعیفتر شده و حفره هایی را در درون برونزدهای سنگی ایجاد کرده اند که غارهای ساحلی خوانده می شوند، در حالی که عمق چندانی ندارند.

طاق های حاصل از فرسایش آبی دریابارها که به غارهای آبی مشهورند.

طاق های حاصل از فرسایش آبی دریابارها که به غارهای آبی مشهورند.

در سواحل جنوب خاوری جزیره آبسنگ های دریایی که کلونی های مرجانی هستند که در آبهای کم عمق گرمسیری و نیمه گرمسیری یافت می شوند بر روی بستر سنگی کف دریا گسترده شده اند. این اکوسیستم ها به طور عمده شامل بستر سخت و مشخصاٌ با صخره های آهکی می باشند که در آنها مرجانها به همراه خرده سنگها و ماسه های پراکنده غالب هستند. آبسنگ های مرجانی هرمز با ۱۲۵ هکتار در جنوب شرقی جزیره، مکان مناسبی برای تغذیه و فعالیت لاک پشت های دریایی هستند و تنوع آبزیان در آن بالاست. این مرجان ها در زمان جزر از آب خارج شده و یکی از جاذبه های جزیره هرمز به حساب می آید.

جاده ی کرانه پس از عبور از کنار چند کوه نمکی، در ساحل شمال خاوری به “جنگل مانگرو” می رسد. جنگل حرای جزیره هرمز، اجتماعی دست کاشت است که با وسعت ۱۶هکتار بر یک پهنه گلی قرار دارد. این اجتماعات گیاهی تنها رویش های چوبی ناحیه جزر و مدی سواحل گرمسیری ونیمه گرمسیری می باشند که توانایی مقابله با شوری آب های دریایی را دارند. این مانگرو ها زیستگاهی مطلوب برای شمار بسیاری از آبزیان دریایی و پرندگان آبزی می باشند. آبراهه های اجتماعات مانگرو به واسطه غنی بودن از پوده های گیاهی آلی و دریافت مواد مغذی، ارزش پرورشگاهی بالایی برای گونه های آبزی دارا می باشند و از این جهت نقش غیر قابل جانشینی در زنجیره غذایی دریا عهده دار هستند. این محدوده زیستگاه حدود ۱۰۰۰ قطعه از ۲۰ گونه پرنده آبزی و کنارآبزی از قبیل اگرت ها، پرستوهای دریایی و کاکایی ها می باشد.

جنگل های مانگرو (جوامع حرای جزیره هرمز)

جنگل های مانگرو (جوامع حرای جزیره هرمز)

خرابه های “قلعه پرتغالی ها” در شمالی ترین بخش جزیره و در دماغه ی بیرون زده آن مهمترین اثر تاریخی این جزیره می باشد. این قلعه به فرمان آلفونسو آلبوکرک دریانورد پرتغالی در سال ۱۵۰۷۷ میلادی، در محلی موسوم به «مورنا» احداث شد. قلعه به شکل چند ضلعی نامنظم است. ساختمان آن بسیار محکم بوده و دیوارهایی به قطر ۵/۳ متر با چند برج به ارتفاع ۱۲ متر دارد. تأسیسات قلعه شامل انبارهای تسلیحات، آب‌انبار و اتاق‌هایی با سقف هلالی (طاق ضربی) است.

خرابه های قلعه پرتغالی ها در جزیره هرمز

خرابه های قلعه پرتغالی ها در جزیره هرمز

در سال ۹۰۹ دریانورد پرتغالی آلفونسو د آلبوکرک که به مستعمرات پرتغال در آسیا سفر کرده بود، بر حسب اتفاق گذرش به خلیج فارس افتاد و با آن نواحی آشنایی پیدا نمود و بلافاصله با حضور در دربار مانوئل پادشاه پرتغال طرح خود برای اشغال جزایر خلیج فارس را ارائه نمود و به تصویب رساند. او در سال ۹۱۲ به خلیج فارس بازگشت و پس از کشتار و وحشیگری فراوان موفق به فتح هرمز در سال ۹۱۳۳ گردید و قلعه‌ای در جزیره هرمز ساخت.

مردم هرمز در طول سالهای اشغال مکرراً سر به شورش برداشتند که مهم‌ترین این شورشها مربوط به سالهای ۹۱۹ شمسی، ۹۲۵ شمسی، ۹۲۸شمسی و ۹۵۷ شمسی بوده‌اند. جزیره در سال ۱۰۳۱ توسط یکی از امرای شاه عباس به نام امام قلی خان از اشغال خارج و آزاد گردید و هم اکنون آثار و خرابه‌های ابنیه و توپهای آن در شمال جزیره، مایه عبرت متجاوزین به خاک ایران و مایه فخر وطن دوستان است.

تصویر ماهواره ای جزیره هرمز به همراه جانمایی نقاط دیدنی بر روی آن

تصویر ماهواره ای جزیره هرمز به همراه جانمایی نقاط دیدنی بر روی آن

در پایان روز و در حالی که شما سرمست از زیبایی های جزیره هستید و هنگامی که منتظر رسیدن کشتی و بازگشت به بندرعباس می باشید، می توانید از منظره غروب خورشید در ساحل و اسکله ی جزیره هرمز لذت ببرید و عکس های زیبایی بگیرید.

کلمات کلیدی: Hormoz Island , Hormoz Series , Hormozgan province , Iran Geology٬Iran Geotourism , Salt dome , zamingasht ,آبسنگ مرجانی , ایران , جزیره هرمز , جنگل مانگرو , خاک سرخ , خلیج مفنغ , دره رنگین کمان , دره سکوت , دره مجسمه , دشت نمکی , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , ساحل ماسه ای , سازند میشان , غار آبی , غار دریایی , غار سکوت , قلعه پرتغالی ها , کوه برفی , گل اخرا , گنبد نمکی , معدن , معدن نمک

ویکی پدیامنابع:

  • مقاله “بررسی رفتار ژئوشیمیایی عناصر نادر خاکی در آپاتیتهای جزیره هرمز” اثر علی رستمی
  • سایت بیابان های ایران
  • سایت کاویاب
  • گوگل ارث

 

زاگرس؛ ۶۵ میلیون سال

در زمانه ای ما بین ۶۵ تا ۲ میلیون سال قبل که در تقویم زمین شناسی ترشیاری نامیده می شود، در محدوده ی زاگرس کنونی، چند محیط جغرافیایی و رسوبی مختلف وجود داشته است. پس از حرکات کرتاسه ی پسین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) و در اوایل ترشیاری تمامی زاگرس در زیر آب دریا قرار داشت. در نتیجه در مناطق ساحلی این دریا رسوبات آواری (سازند ساچون) و در مناطق کم عمق آن  رسوبات کربناته (سازند جهرم) و در مناطق عمیق آن رسوبات ریز دانه شیلی (سازند پابده) در حال تشکیل و نهشت بوده اند.

در همین زمان در مناطق پست، سه دریای موازی وجود داشتند به نام های لنگه، خوزستان و تتیس که با کوه های مرتفعی از یکدیگر جدا می شدند. مواد فرسایشی این کوه ها وقتی به درون گودی ها که سه دریای اشاره شده بودند، حمل می شد، تداخل هایی با سازندهای در حال تشکیل پابده و جهرم ایجاد می کرد. در نتیجه رسوبات آواری که با سازند پابده همراه هستند، “سازند امیران” و در نقاطی که با سازند جهرم تداخل دارند “سازند کشکان” نامیده شدند.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در این منطقه در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در ائوسن میانی (حدود ۴۵ میلیون سال قبل) همزمان با کوهزایی پیرنئن و در اثر نیروهای آن و افزایش ارتفاع، آب دریا عقب نشینی کرده و زاگرس از آب بیرون آمد. تنها در بخش های مرکزی و عمیق تر دریاها که هنوز باقی مانده بودند، یعنی در لنگه و خوزستان، رسوبگذاری سازند پابده همچنان ادامه داشته است. در نتیجه در جاهایی که سازند جهرم نهشته شده مرز این سازند با سازند بالایی ناپیوسته و فرسایشی است.

در ائوسن پسین – الیگوسن (حدود ۴۰ تا ۲۲٫۵ میلیون سال قبل) لرستان و فارس از آب بیرون بوده ولی در دریاهای خوزستان و لنگه رسوبات دریای عمیق سازند پابده در حال تشکیل بوده است. در پایان الیگوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) دریا به آرامی شروع به پیشروی می کند. در نتیجه رسوبات “سازند آسماری” در بخش هایی از زاگرس شروع به نهشته شدن می کنند. در مرز دوره های الیگوسن و میوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) یعنی در زمانی که در اکثر نقاط زاگرس رسوبات سازند آسماری در حال تشکیل بوده اند، در اهواز لایه های ماسه سنگی در حال تشکیل بوده اند (بخش ماسه سنگی اهواز) و در لرستان رسوبات تبخیری (بخش کلهر) نهشته می شده اند. در سایر نقاط زاگرس دریا کم عمق و نهشته های کربناتی آسماری در حال تشکیل بوده اند.

 

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بوده و این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق قرار داشته و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بودهاست. این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

 

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار - سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار – سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

در اوایل میوسن (حدود ۲۰ میلیون سال قبل) با پیشروی گسترده ی دریا تمام لرستان و بخش اعظم خوزستان نیز به زیر آب رفته و رسوبگذاری سازند آسماری تا اواخر میوسن پسین (حدود ۱۶٫۶ میلیون سال قبل) ادامه یافته است. در این زمان با افت سطح دریا و ایجاد شرایط ساحلی و بسیار کم عمق، رسوبات تبخیری ایجاد و نهشته می شود. این رسوبات “سازند گچساران” را در دریای خوزستان ساخته اند که گسترش آن در بیشتر مناطق زاگرس دیده می شود. در همین زمان “سازند آواری رازک” در فارس و “سازند کربناتی میشان” در فروافتادگی خوزستان در حال نهشته شدن بوده اند.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون 4 در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون ۴ – در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

 

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

 

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

 

با تغییر محیط رسوبی و پیشروی دریا نهشت رسوبات کربناته سازند میشان در خوزستان بر روی رسوبات تبخیری گچساران ادامه داشته اما در لرستان رسوبگذاری نهشته های آواری سازند آغاجاری آغاز شده است. این نهشت رسوبات آواری از میوسن میانی تا پلیستوسن (۱۱ تا ۱ میلیون سال قبل) در زاگرس ادامه داشته و پس از آن رسوبات آبرفتی – کوهپایه ای حاصل از فرسایش ارتفاعات (سازند بختیاری) روی آنها را پوشانده است.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در دوره کواترنری (از ۱٫۸ میلیون سال قبل تاکنون) زاگرس از آب بیرون بوده است. در این زمان کوهزایی ها شکل کنونی زاگرس را شکل داده اند و رسوبات و نهشته های این زمانه محدود به آبرفت هاست.

برگرفته از کتاب “زمین شناسی ایران” دکتر آقانباتی

 

کلیدواژه: Aghajari formation , Amiran formation , Asmari formation , Bakhtiyari formation , Gachsaran formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Kashkan , ترشیاری , خوزستان , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند , سازند آسماری , سازند آغاجاری , سازند امیران , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند تله زنگ , سازند جهرم , سازند رازک , سازند شهبازان , سازند کشکان , سازند گچساران , سازند میشان , سنوزوئیک , فارس , لرستان

فسیل های سازند میشان

در شمال فیروزآباد فارس مجموعه‌ای از سنگ آهک، سنگ آهک مارنی، سنگ آهک گچین (Chalky limestone) و سنگ مارن با لایه‌بندی منظم برونزد یافته اند. این مجموعه کربناته که در پایین ترین بخش خود با سنگاهکهای ستبرلایه، موسوم به سنگاهک گوری همبری دارند، سازند میشان” نامیده می شوند.

سنگ آهک ها متوسط لایه (۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر) و ستبرلایه (حداکثر تا ۱۰۰ سانتیمتر) می‌باشد. بخشهای مارنی و سنگ آهک مارنی نیز بدلیل زودفرسا بودن در بیشتر نقاط زیر پوشش خاکهای برجا قرار گرفته‌اند. فقط درمعدود رخنمونها می‌توان اثرات سنگ مارن فرسوده و خردشده را مشاهده کرد. یکی دیگر از ویژگیهای دیداری مهم در این سازند وجود حفرات و شیارهای انحلالی است. وجود این حفرات و سایر پدیده‌های انحلالی نشان‌دهنده حضور بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم درترکیب شیمیایی سنگ آهک هاست. شیب لایه‌ها نیز دراین منطقه کم است (از ۴ تا ۱۰ درجه).

وجود انباشته فراوان از خرده صدفهای دوکفه‌ای، مرجانها و کلنی آنها، نشان‌دهنده آن است که احتمالاٌ این سنگ آهک ها در محیط آبسنگی (Reef) تشکیل شده‌اند. تصویر فوق نمایی از فسیل های دو کفه ای سازند میشان را در منطقه ی فیروزآباد فارس نشان می دهد.