نوشته‌ها

آتشکوه؛ چشمه های گازی گنبد لران

حوضه ی رسوبی – ساختاری زاگرس طی میلیون ها سال بستر دریاهای عمیق و کم عمق در دوران های مختلف بوده و هزاران متر رسوبات دریایی و موجودات دریایی همراه با آن در این بستر نهشته شده اند. با نزدیک شدن به زمان حال و در اثر نیروهای زمین ساختی، حوضه رسوبی زاگرس چین خورده و از زیر آب خارج شده است. در نتیجه با طی فرایندهای ژئوشیمیایی موجودات دریایی مدفون در میان نهشته ها، تبدیل به منابع غنی هیدروکربوری شده و در زیر این چین خوردگی ها جمع شده اند. امروزه حوضه ی زاگرس یکی از منابع غنی نفت و گاز در دنیاست و هر تاقدیس که در زیر خود مخازن عظیمی از نفت و گاز را نگهداری می کند “میدان” نامیده می شود.

برای نگهداری منابع نفت و گاز در هر میدان می بایست علاوه بر سنگ مخزن که دارای تخلخل فراوان برای نگهداری ماده ی هیدروکربوری است، سنگی به عنوان پوشش داشته باشد که نفوذ ناپذیر بوده و از نشت میدان به سطح زمین جلوگیری کند. به عنوان مثال در زاگرس سازند آسماری که از سنگ آهک ساخته شده با دارا بودن تخلخل بسیار بالاترین سنگ مخزن نفت بوده و سازند گچساران که بر روی آن نهشته شده با گچ و انیدریت فراوان به عنوان سنگ پوشش آن مانع از رسیدن مواد نفتی و گازی به سطح زمین می شود. حال اگر در بخش هایی این سنگ پوشش در اثر فرسایش از میان رفته باشد و یا در اثر نیروهای زمین ساختی دچار گسلش و یا درز و شکستگی های فراوان شده باشد، مواد هیدروکربوری به سطح زمین راه می یابند. اگر نفت به سطح زمین برسد، چشمه های نفتی و قیرهای طبیعی و اگر گاز به زمین برسد چشمه های گازی مشتعل ایجاد می گردد. یکی از نمونه های زیبا و جذاب از این نوع چشمه ها در آتشکوه در نزدیکی روستای گنبد لران و در مسیر جاده ی رامهرمز به ابولفارس در استان خوزستان قرار دارد.

ZG-Atashkuh-01

در این محل گازهای هیدرکربوری از پیچ و خم لایه های چین خورده زمین گذر می کنند، خود را به سطح زمین می رسانند، شعله ور می شوند، به هر سویی زبانه می کشند و خرمنی از شعله های رنگین آتش داغ فروزان و خروشان را به نمایش در می آورند.

۱

میدان نفتی ماماتین اولین منطقه خوزستان است که بعلت تراوشات متعدد سطحی مورد توجه کاوشگران اولیه نفت واقع شده است. این میدان در ۱۰ کیلومتری شمال خاوری شهرستان رامهرمز و ۱۰۰کیلومتری شمال خاوری اهواز در بین و در امتداد محوری میدان های نفتی هفتکل و پارسی قرار دارد (مطیعی، ۱۳۷۴). به دلیل وجود همین چشمه های نفتی، ژرژبرنارد رینولدز (نماینده دارسی و فرمانده عملیات حفاری درایران) پس از ناکامی در غرب ایران (منطقه چیا سرخ) متوجه مناطق جنوب غربی ایران شد و در ماه سپتامبر ۱۹۰۷میلادی دو حلقه چاه در منطقه ماماتین حفر نمود (یعقوبی نژاد، ۱۳۷۳).

این اثر دائمی و همیشگی از یک سو به دلیل شعله های مشتعل و ازسوی دیگر به دلیل آنکه آثار و شواهد هیدروکربوری در سطح زمین را نشان می دهد، یک اثر ژئوتوریسمی ارزشمند و گرانبها در ایالت زمین شناسی و زمین ساختی زاگرس به حساب می آید که نه تنها برای زمین شناسان بلکه برای همه علاقمندان به طبیعت جذاب و دیدنی می باشد.

۷

در این محل شعله های رنگین آتش سوزان و فروزان همچون سیلی خروشان از دامنه هاى تپه هاى مارنى بیرون مى زند. چندین تپه که در آغوش هم خفته اند در آتشی سرخ و سوزان می سوزند. رنگ ویژه تپه ها، آنها را از مناظر اطراف مجزا کرده , اطراف هاله آتش، سوخته و دود زده است. سازندهاى تشکیل دهنده تپه ها (سازند تبخیرى گچساران و سازند مارنى میشان) در اطراف هاله سوخته و پخته شده اند به طورى که پاى فرد به راحتى در آن فرو مى رود. از کمرکش تپه ها تا اوج آنها زمین گرم و داغ بوده و در بخش هاى خاموش شده (گچ ترش غیر فعال) آثار و شواهد بلورهاى گوگرد به چشم مى خورد. تغییر و تبدیل تدریجى فرایند گچ ترش فعال به گچ ترش غیر فعال به طور کامل مشخص مى باشد.

ZG-Atashkuh-02

موقعیت جغرافیایی این اثر ژئوتوریسمی زیبا در استان خوزستان در طول جغرافیایی  °۴۹٫۸۱۱۰۶۲ و عرض جغرافیایی  °۳۱٫۲۷۴۶۲۵ می باشد.

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , ایران , خوزستان , رامهرمز , گنبد لران , آتشکوه , چشمه گازی , منبع هیدروکربوری , زاگرس , چین خوردگی , مخزن نفت , سازند آسماری , سازند گچساران , سازند آغاجاری , سازند میشان , میدان نفتی ماماتین , زمین گشت

مهران، رودخانه گاوی

دشت مهران در باختر استان ایلام  و در ناودیسی کاسه مانند مابین چین خوردگی های اناران در شمال و چنگوله در جنوب گسترده شده است. این دشت آبرفتی در اثر تخلیه رسوبات دو رودخانه ی کنجانچم و گاوی ایجاد شده و این دو رودخانه با عبور از میان ارتفاعات و با ورود به دشت، مخروط افکنه های خود را در دشت گسترانده اند و رسوبات آبرفتی را با ستبرای بیش از ۱۰۰ متر در دشت به جای گذاشته اند.

رودخانه گاوی که با عبور از ارتفاعات شمالی از سمت شمال خاور وارد دشت مهران می شود و تقریباً تا مناطق میانی دشت در راستای شمال شرق- جنوب غرب حرکت کرده، سپس به سمت غرب تغییر جهت داده و پس از الحاق به رودخانه کنجانچم به کشور عراق وارد می شود. بستر رودخانه گاوی پس از ورود به دشت عریض بوده و رسوبات بستر رود بافتی درشت دارند، به همین دلیل آب رودخانه گاوی عمدتاً پس از ورود به دشت مهران در بستر نفوذ کرده و باعث تغذیه آبخوان آبرفتی می­ شود. در نتیجه این رودخانه در دشت مهران فقط در فصل تر و مواقع سیلابی دارای آبدهی می­باشد.

در حال حاضر با احداث سد مخزنی بر روی این رودخانه سعی شده است تا از آب این رودخانه برای مصارف کشاورزی و شرب استفاده شده و از خروج آب این رود از کشور جلوگیری شود.

 عکس بالا از روی ارتفاعات جنوبی طاقدیس اناران و بر روی سازند ایلام گرفته شده است. در تصویر رودخانه ی گاوی در کف دره ای دیده می شود که هر دو دامنه ی آن متشکل از ستبرای زیادی از رسوبات آبرفتی همین رودخانه است که در طول تاریخ خود، با حمل از ارتفاعات در دشت نهشته است. با ادامه ی رژیم فشارشی منطقه و فرایش زمین، رودخانه بستر آبرفتی خود را حفر کرده و امروزه در کف دره ای عمیق جریان دارد. اختلاف ارتفاع بستر رودخانه و پادگانه آبرفتی آن بیش از ۶۰ متر است.

در بخشی از تصویر که پادگانه های آبرفتی با ستبرای زیاد آبرفت دیده می شود، در واقع سازند شیلی و مارنی گورپی است که به دلیل نرم فرسا بودن فضایی را برای انباشت رسوبات آبرفتی مهیا نموده است و در پس زمینه سازندهای پابده و آسماری دیده می شوند. به نظر می رسد با توجه به حجم بالا و ستبرای زیاد آبرفت ها، رودخانه قبل از اینکه راه خود را از میان لایه های آهکی و مستحکم آسماری به سوی دشت مهران باز کند، روسبات خود را برای مدت طولانی در این فضای خالی ناشی از فرسایش سازند گورپی می انباشته است. دید عکس به سوی جنوب باختر است.

کلمات کلیدی: آبرفت , اناران , ایران , پادگانه آبرفتی , تاقدیس , چنگوله , دشت آبرفتی , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند ایلام , سازند پابده , سازند گورپی , طاقدیس , فن آبرفتی , کنجانچم , گاوی , مخروط افکنه , مهران

سازند آسماری

سازند آسماری یکی از سازندهای شاخص ایالت ساختاری – رسوبی زاگرس است. این سازند در زاگرس گسترش قابل توجهی دارد و جوان ترین سنگ مخزن هیدرو کربن ها در زاگرس است. نام این سازند از برش الگوی آن در کوه آسماری در جنوب خاوری مسجد سلیمان گرفته شده است.  در کوه آسماری ستبرای این سازند ۳۱۴ متر است و شامل سنگ آهک های مقاوم کرم تا قهوه ای رنگ با چهره ای صخره ساز و درزه های فراوان به همراه میانلایه های شیلی می باشد. سن این سازند با توجه به فسیل های آن الیگو میوسن (۳۶ تا ۱۸ میلیون سال قبل) دانسته شده است و از زیست چینه ای به سه واحد آسماری پایینی، میانی و بالایی تقسیم می شود. ولی این تقسیم بندی در همه جا وجود ندارد.

سازند آسماری دارای دو عضو است. یکی “عضو ماسه سنگی اهواز” در جنوب باختر خوزستان و دیگری “عضو تبخیری کلهر” در لرستان که نشان از متفاوت بودن محیط رسوبی این سازند در نقاط مختلف ایران در زمان تشکیل این عضوهای سنگی دارد.

در بیشتر نقاط زاگرس مرز پایینی سازند آسماری با سازند شیلی پابده است. ولی در لرستان مرکزی این سازند با سازند کربناتی شهبازان و در فارس داخلی با سازند جهرم به طور ناپیوستگی موازی (Para-conformity) همبر است. در همه جای زاگرس سازند آسماری با سازند انیدریتی گچساران پوشیده می شود. ولی در فارس داخلی سازند آواری رازک جانشین سازند گچساران می شود.

تصویر فوق درمحدوده ی  دریاچه سد کارون ۴ گرفته شده است. در این محدوده سازند آسماری با سنگ آهک های ستبر لایه کارستی و میانلایه های شیلی با شیب به سوی شمال خاور بر روی سازند پابده با تناوبی از مارن و سنگ آهک های مارنی نازک لایه قرار گرفته است. روی این سازند را سازند گچساران با انیدریت، گچ و میانلایه های مارنی سبز و قرمز و لایه های ماسه سنگی پوشانده است. در این بخش از منطقه سازند آغاجاری وجود ندارد و سازند کنگلومرایی بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

در منطقه دریاچه سد کارون چهار سازند آسماری بر روی سازند پابده نهشته شده و بر روی آن سازند گچساران قرار گرفته است.

پل زیر قوسی که در تصویر دیده می شود بر روی رودخانه ارمند و مخزن سدکارون ۴ در استان چهار محال بختیاری ساخته شده تا به کمک دو تونل حفر شده در طرفین آن، در مسیرجایگزین بخشی از محور ارتباطی شهرکرد به ایذه باشد که اکنون در زیر دریاچه سد قرار گرفته است.

سازند آسماری از سنگ آهک های ستبر لایه مستحکم و با مقاومت بالایی تشکیل شده که در آنها شیارها و حفرات کارستی نشانگر میزان بالای کربنات کلسیم در این سازند می باشد. سن سازند آسماری الیگومیوسن و فسیل شاخص این سازند نومولیت می باشد.

کلمات کلیدی:  الیگومیوسن , انیدریت , ایذه , ایران , پل , پل زیرقوسی , دریاچه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند گچساران , سنگ آهک , شهرکرد , شیل , عضو اهواز , عضو کلهر , مارن , نومولیت

زاگرس؛ ۶۵ میلیون سال

در زمانه ای ما بین ۶۵ تا ۲ میلیون سال قبل که در تقویم زمین شناسی ترشیاری نامیده می شود، در محدوده ی زاگرس کنونی، چند محیط جغرافیایی و رسوبی مختلف وجود داشته است. پس از حرکات کرتاسه ی پسین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) و در اوایل ترشیاری تمامی زاگرس در زیر آب دریا قرار داشت. در نتیجه در مناطق ساحلی این دریا رسوبات آواری (سازند ساچون) و در مناطق کم عمق آن  رسوبات کربناته (سازند جهرم) و در مناطق عمیق آن رسوبات ریز دانه شیلی (سازند پابده) در حال تشکیل و نهشت بوده اند.

در همین زمان در مناطق پست، سه دریای موازی وجود داشتند به نام های لنگه، خوزستان و تتیس که با کوه های مرتفعی از یکدیگر جدا می شدند. مواد فرسایشی این کوه ها وقتی به درون گودی ها که سه دریای اشاره شده بودند، حمل می شد، تداخل هایی با سازندهای در حال تشکیل پابده و جهرم ایجاد می کرد. در نتیجه رسوبات آواری که با سازند پابده همراه هستند، “سازند امیران” و در نقاطی که با سازند جهرم تداخل دارند “سازند کشکان” نامیده شدند.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در این منطقه در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در مناطق مرکز و شمالی لرستان سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان جایگزین پابده شده اند که نشانگر تغییرات حوضه رسوبی در طول زمان پالئوسن تا الیگوسن در این منطقه است.

در ائوسن میانی (حدود ۴۵ میلیون سال قبل) همزمان با کوهزایی پیرنئن و در اثر نیروهای آن و افزایش ارتفاع، آب دریا عقب نشینی کرده و زاگرس از آب بیرون آمد. تنها در بخش های مرکزی و عمیق تر دریاها که هنوز باقی مانده بودند، یعنی در لنگه و خوزستان، رسوبگذاری سازند پابده همچنان ادامه داشته است. در نتیجه در جاهایی که سازند جهرم نهشته شده مرز این سازند با سازند بالایی ناپیوسته و فرسایشی است.

در ائوسن پسین – الیگوسن (حدود ۴۰ تا ۲۲٫۵ میلیون سال قبل) لرستان و فارس از آب بیرون بوده ولی در دریاهای خوزستان و لنگه رسوبات دریای عمیق سازند پابده در حال تشکیل بوده است. در پایان الیگوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) دریا به آرامی شروع به پیشروی می کند. در نتیجه رسوبات “سازند آسماری” در بخش هایی از زاگرس شروع به نهشته شدن می کنند. در مرز دوره های الیگوسن و میوسن (۲۲٫۵ میلیون سال قبل) یعنی در زمانی که در اکثر نقاط زاگرس رسوبات سازند آسماری در حال تشکیل بوده اند، در اهواز لایه های ماسه سنگی در حال تشکیل بوده اند (بخش ماسه سنگی اهواز) و در لرستان رسوبات تبخیری (بخش کلهر) نهشته می شده اند. در سایر نقاط زاگرس دریا کم عمق و نهشته های کربناتی آسماری در حال تشکیل بوده اند.

 

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بوده و این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

با شروع دوران سنوزوئیک، بیشتر نقاط زاگرس در زیر دریایی عمیق قرار داشته و سازند شیل و مارنی پابده در حال نهشته شدن بودهاست. این رسوبگذاری تا زمان الیگوسن که دریا کم عمق شده و سازند کربناته آسماری شروع به تشکیل نموده، ادامه داشته است. ردیف رسوبی این دو سازند در گود کناردان در استان هرمزگان در تصویر دیده می شود.

 

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار - سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

توالی رسوبی پابده و آسماری در استان فارس، جنوب کوار – سنگ آهک های ستبر لایه آسماری بر روی مارن و شیل های سازند پابده نشسته اند.

در اوایل میوسن (حدود ۲۰ میلیون سال قبل) با پیشروی گسترده ی دریا تمام لرستان و بخش اعظم خوزستان نیز به زیر آب رفته و رسوبگذاری سازند آسماری تا اواخر میوسن پسین (حدود ۱۶٫۶ میلیون سال قبل) ادامه یافته است. در این زمان با افت سطح دریا و ایجاد شرایط ساحلی و بسیار کم عمق، رسوبات تبخیری ایجاد و نهشته می شود. این رسوبات “سازند گچساران” را در دریای خوزستان ساخته اند که گسترش آن در بیشتر مناطق زاگرس دیده می شود. در همین زمان “سازند آواری رازک” در فارس و “سازند کربناتی میشان” در فروافتادگی خوزستان در حال نهشته شدن بوده اند.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون 4 در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

توالی رسوبی سازند های آسماری، گچساران و بختیاری در کنار دریاچه سد کارون ۴ – در این تصویر سازند آغاجاری وجود نداشته و سازند بختیاری مستقیماً بر روی گچساران نشسته است.

 

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

درست در زمانی که سازند تبخیری گچساران در بیشتر نقاط زاگرس در حال تشکیل بوده، در فارس محیط رسوبی متفاوتی وجود داشته و سازند آواری رازک با سیلت و ماسه سنگ و مارن در حال تشکیل بوده است. تصویر فوق مربوط به جنوب کوار و برونزد سازند رازک در ناودیس رودخانه ی قره آغاج بر روی سازند آسماری است.

 

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

در فروافتادگی خوزستان به جای سازند تبخیری گچساران، عضو آهکی سازند میشان یعنی آهک گوری در حال تشکیل بوده است. در تصویر آهک ریفال گوری در شمال فیروزآباد فارس دیده می شود.

 

با تغییر محیط رسوبی و پیشروی دریا نهشت رسوبات کربناته سازند میشان در خوزستان بر روی رسوبات تبخیری گچساران ادامه داشته اما در لرستان رسوبگذاری نهشته های آواری سازند آغاجاری آغاز شده است. این نهشت رسوبات آواری از میوسن میانی تا پلیستوسن (۱۱ تا ۱ میلیون سال قبل) در زاگرس ادامه داشته و پس از آن رسوبات آبرفتی – کوهپایه ای حاصل از فرسایش ارتفاعات (سازند بختیاری) روی آنها را پوشانده است.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در لرستان، سازند آغاجاری مستقیماً بر روی سازند گچساران نشسته است اما در سایر نقاط زاگرس بر روی سازند میشان قرار دارد. پس از پایان رسوبگذاری سازند آغاجاری و چین خوردگی لایه های آن سازند بختیاری با یک ناپیوستگی بر روی آن قرار گرفته است. در تصویر این ناپیوستگی در منطقه پل زال دیده می شود.

در دوره کواترنری (از ۱٫۸ میلیون سال قبل تاکنون) زاگرس از آب بیرون بوده است. در این زمان کوهزایی ها شکل کنونی زاگرس را شکل داده اند و رسوبات و نهشته های این زمانه محدود به آبرفت هاست.

برگرفته از کتاب “زمین شناسی ایران” دکتر آقانباتی

 

کلیدواژه: Aghajari formation , Amiran formation , Asmari formation , Bakhtiyari formation , Gachsaran formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Kashkan , ترشیاری , خوزستان , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند , سازند آسماری , سازند آغاجاری , سازند امیران , سازند بختیاری , سازند پابده , سازند تله زنگ , سازند جهرم , سازند رازک , سازند شهبازان , سازند کشکان , سازند گچساران , سازند میشان , سنوزوئیک , فارس , لرستان

دریاچه مهارلو

دریاچه مَهارلو واقع در شهرستان سروستان، از دریاچه‌های استان فارس ایران است. نام این دریاچه، برگرفته از نام روستای مهارلو از توابع شهرستان سروستان است که در مجاورت آن قرار گرفته است و این روستا در بخش ساحلی دریاچه واقع است.

این دریاچه ۲۸ کیلومتر طول، ۱۰الی۱۵ کیلومتر عرض دارد و به طور کلی مساحت آن ۲۵۷ کیلومتر مربع می باشد و به دریای آزاد راه ندارد. دریاچه مهارلو در حدود ۱۸ کیلومتری جنوب خاوری شیراز در ارتفاع ۱۵۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد و در باختر دریاچه بختگان قرار گرفته‌ و خاوری‌ترین بخش جلگه شیراز است. این دریاچه به وسیله سه رودخانه خشک، حمزه و سروستان و همچنین روان آب های کوه های مجاور تغذیه می شود. آب چند چشمه نیز عمدتاً از قسمت‌های غربی و شمالی وارد این دریاچه می‌شوند.

از آنجا که میزان تبخیر در دریاچه مهار لو بالاست، بخشی از بستر آن را لایه ای از نمک می پوشاند و فقط در بخش های شمالی و مرکزی آن با عمق بسیار کم و شوری زیاد، آب وجود دارد. جدا از تبخیر زیاد، نهشته‎هاى گچى سازند ساچون و دو گنبد نمکى واقع در خاور این دریاچه، در شورى بی‎اندازه آن تأثیر به سزایى دارند.

مهارلو دارای آبی بسیار شور است و در فصل‌های خشکی یکی از کانسارهای بزرگ نمک ایران به‌شمار می‌آید. فرآوری نمک از این دریاچه توسط مجتمع استحصال نمک وابسته به پتروشیمی شیراز انجام می‌شود.

یکی از پدیده های جالب این دریاچه وجود پدیده کشند قرمز می باشد. کشندهای قرمز نوعی از جلبک ها می باشند که نسبت به شوری مقاوم بوده و زمانی که شوری آب بالا می رود، این جلبک ها رشد بیشتری می یابند. تکثیر بیش از حد این موجودات سبب می شود که تراکم جلبک ها در سطح آب بالا رفته و به صورت لایه ای قرار گیرند که مانع از تبادل هوا با آب و در نهایت کاهش اکسیژن می شود. در این حالت دریاچه به رنگ قرمز در می آید.

در سال ۱۳۸۵ خ. با تصویب هیأت وزیران، دریاچه مهارلو به عنوان یکی از ۷ منطقه نمونه گردشگری ایران برگزیده‌شده‌است. مهارلو ، محمودآباد ،بکت، برمشور، قنبری، دوبنه (شیراز) ، انجیره و اعلاالدوله از روستاهای گردشگری پیرامون این دریاچه هستند. از کوه‌های مشرف به دریاچه می‌توان به کوه قلعه گریخته، کوه شرقی و کوه شمالی اشاره کرد.این دریاچه به واسطه همجواری با کلانشهر شیراز، از مناطق گردشگری و تفرجگاهی محسوب می شود.

دریاچه مهارلو در یک فرونشست ناودیس مانند با روند شمال باخترى – جنوب خاورى، شکل گرفته که گسل جوان و لرزه‎اى سروستان از آن می‎گذرد. به نظر می‎رسد که حرکات این گسل به ویژه از زمان پلیستوسن پسین به بعد، موجب تشکیل این فرونشست ناودیس گونه شده باشد. به باور کرینسلى (۱۹۷۰) به دلیل نبود سواحل کهن یا پادگانه‎هاى بلند، امکان وجود دریاچه‎اى در زمان پیش از پلیستوسن کم است و اگر دریاچه‎اى هم وجود داشته، در نقاطى بوده که امروزه در حاشیه دریاچه فعلى قرار می‎گیرد.

تصویر فوق از ارتفاعات شمالی مشرف بر دریاچه مهارلو و در کنار روستای چاه شیرین در مسیر جاده ی آسفالته ی شیراز به گشنکان از توابع شهرستان کفترک گرفته شده است. دیوارهای سنگچین که در تصویر دیده می شود محل سابق روستای چاه شیرین در زمانی بوده که سطح آب دریاچه بالا بوده و امروزه با پایین رفتن سطح آب مردم روستا به دشت کناره دریاچه نقل مکان کرده و این ساختمان ها متروکه رها شده اند. دید تصویر به سمت خاور است و در آن بخشی از دریاچه مهارلو، جاده ی شیراز به گشنکان، دشت ساحلی دریاچه و ارتفاعات سنگ آهکی مشرف بر دریاچه که سازند آسماری می باشد دیده می شود. مسیر راه آهن شیراز – بوشهر – عسلویه بر روی همین ارتفاعات در شمال دریاچه ساخته خواهد شد.

 

تنگ رازیانه

تنگ رازیانه

مسیر ایلام به پلدختر که در امتداد کبیرکوه و در دامنه ی دره – رود گراب کشیده شده است، تقریباً ۴ کیلومتر بعد از روستای چنارباشی، رودخانه در عمق تنگه ای جریان می یابد که به آن “تنگ رازیانه” می گویند. این تنگه یکی از مناطق زمین گردشگری استان ایلام شناخته می شود. طبیعت کم نظیر و زمین منظر زیبای این منطقه باعث شده تا در سال ۸۸ در لیست آثار ملی طبیعی ایران قرار گیرد.

zg-razianeh-02

این تنگه ی باریک و ژرف که رود گراب در آن روان است نزدیک ۳ کیلومتر طول دارد و تنها در بخشی که سنگ آهک های سازند آسماری در کف دره برونزد یافته اند ایجاد شده است. دره – رود گراب در حقیقت ناودیسی است که بین دو طاقدیس کبیرکوه و سرتنگ و به موازات آنها قرار دارد. جوان ترین سازندی که در این منطقه میزبان رودخانه ی گراب است سازند گچساران به سن میوسن است. مجموعه ای سنگ های تبخیری شامل نمک و گچسنگ به همراه مارن با میانلایه های آهکی  توالی رسوبی سازند گچساران را می سازند.

نقشه زمین شناسی تنگ چناران

جریان رودخانه بر روی این سنگ های نرم فرسا قاعدتاً باید دره ای پهن و عریض را بسازد که در طور مسیر آن بستر رودخانه اینچنین است. اما در این محدوده ی ۳ کیلومتری از رودخانه که سنگ آهک های سازند آسماری برونزد یافته اند، به دلیل مقاومت بالای سنگ های این سازند، بستر رودخانه به تنگه ای باریک و ژرف تبدیل می شود. در محل تنگه شیب لایه های سنگ آهکی کم (حدود ۲۰ درجه) و مقاومت آنها زیاد است. در نتیجه سنگ آهک ها تنها از نقاط ضعف مانند درزه های تکتونیکی،فرسوده می شوند؛ یعنی همان مسیری که رود برای جریان خود انتخاب کرده است. با فراخاست زمین که در کل منطقه ی زاگرس در اثر نیروهای تکتونیکی  وجود دارد، رودخانه بستر خود را بیشتر حفر می کند و در نتیجه تنگه عمیق تر می شود.

zg-razianeh-01

رودخانه ی گراب با خروج از برونزدهای آهکی سازند آسماری از تنگه نیز خارج می شود و دوباره در سازند گچساران با بستری پهن قرار می گیرد. این رودخانه در ادامه ی مسیر به رودخانه ی بزرگ سیمره پیوسته و به سد سیمره می رسد.

تنگ رازیانه در موقعیت ” Zone 38: 3700421.08 N , 669444.64 E ” در استان ایلام واقع است.

تصاویر از سایت های کارناول و ایلام تودی انتخاب شده اند. نقشه زمین شناسی هم بخشی از نقشه یکصدهزارم کوه ورزرین از انتشارات شرکت نفت می باشد.

سازند سروک در زاگرس

سازند سروک از جمله سازندهای گسترده در ایالت رسوبی – ساختاری زاگرس چین‌خورده می‌باشد. رخساره آن بیشتر سنگ آهک و سنگ آهک مارنی است و به صورت بخشی دارای گرهک های چرتی می‌باشد. لایه های سازند سروک مملو از میکروارگانیسم‌های موسوم به اربیتولین (Orbitolina) می‌باشد. بدلیل وجود بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم، سازند سروک استعداد زیادی برای کارستی شدن (karstification) دارد. بر پایه مطالعات انجام شده سن سازند سروک به کرتاسه پایین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است.

تصویر فوق برونزد لایه های نازک و خوب لایه بندی شده از تناوب سنگ آهک مارنی و مارن و شیلهای سازند سروک را در هسته ی طاقدیس چناره در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال نشان می دهد. شیب لایه ها بین ۲۰ تا ۵۰ درجه اند. لایه های سنگ آهکی بین ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر و لایه های شیلی و مارنی بین ۲ تا ۱۵ سانتی متر ستبرا دارند.

سنگ آهک مارنی و مارن و شیل در مقایسه با سنگ آهک ها از فرسایش پذیری بالاتری برخورداراند. سنگهای زود فرسا همانگونه که از نامشان بر می آید خیلی زود تسلیم فرایندهای هوازدگی و فرسایش قرار می گیرند و بنابراین محدوده هایی که مارن و شیل برونزد دارند، در مقایسه با رخنمونهای سنگ آهکی، ریخت شناسی بسیار ملایمتری را از خود نشان می دهند. سازند سروک هم به دلیل وجود لایه های نازکی از مارن و شیل در توالی رسوبی اش زود تسلیم فرسایش شده و ریخت تپه ماهوری به خود گرفته است. فرسایش آبی از طریق نقاط ضعف مانند درزه ها و گسله ها پیشرفت کرده و چهره ی هزاردره به برونزدهای این سازند داده است.

در پس زمینه ی تصویر ارتفاعات بلند و صخره سازی دیده می شوند که سنگ آهک های سازند آسماری آنها را ساخته اند.

دریاچه سد کارون ۴

دریاچه سد کارون ۴ و پل زیر قوسی آن بر روی رودخانه ارمند و مخزن سدکارون ۴ در استان چهار محال بختیاری در مسیرجایگزین محور ارتباطی شهرکرد به ایذه دیده می شود. همچنین سازند آسماری با سنگ آهک های ستبر لایه کارستی با شیب به سوی شمال خاور بر روی سازند پابده با تناوبی از مارن و سنگ آهک های مارنی نازک لایه در تصویر مشاهده می گردند.

دو تونل در دو طرف دره در سازند آسماری حفر شده اند که با این پل به یکدیگر متصل می گردند. این پل توسط شرکت ماشین سازی اراک طراحی و اجرا گردیده است.

سازند آسماری از سنگ آهک های ستبر لایه مستحکم و با مقاومت بالایی تشکیل شده که در آنها شیارها و حفرات کارستی نشانگر میزان بالای کربنات کلسیم در این سازند می باشد. سن سازند آسماری الیگومیوسن و فسیل شاخص این سازند نومولیت می باشد.