نوشته‌ها

بوم گردی، سفری که به آن نیاز داریم!

زندگی انسان، از زمانی که خود را بر روی زمین شناخته، با طبیعت عجین بوده است. تاریخ تمدن بشر هم در اندرکنش با طبیعت شکل گرفته چنان که آب و سنگ و آتش و باد از ابزارهای اولیه پیشرفت انسان بر روی زمین بوده است. شوربختانه با ورود انسان به عصر صنعتی و شکل گیری شهرهای بزرگ و زندگی ماشینی بشر، روح طبیعت گرای انسان ها در زندان خودساخته زندگی شهرنشینی گرفتار آمده است.

علیرغم تمام پیشرفت ها در زندگی شهری، مهیا شدن امکانات بیشتر برای زندگی راحت تر در شهر و فرصت های شغلی و مالی بیشتر در شهرها که بسیاری از مردم را به زندگی در شهرها ترغیب کرده است؛ اما همچنان روح بشر طبیعت گرا باقی مانده است. این را می شود از علاقه مردم به مسافرت به طبیعت و جاذبه های طبیعی و یا حتی لذت بردن آنها از دیدن تصویر یک منظره ی زیبا پی برد.

 

 

به طبیعت بازگردیم!

بشر امروز نیاز دارد تا روح خود را در بازگشت به طبیعت به آرامش برساند. بشر امروز نیاز دارد به گذشته ی خود بازگردد. بشر امروز نیاز دارد در میان شلوغی هایی که در زندگی خود ایجاد کرده، با خود در طبیعت خلوت کند.

کوهستان پرعظمت، رودهای جاری، درختان سرسبز، آسمان آبی، دریای درخشان، گل و سبزه و حیوانات اهلی و وحشی، زمانی همزیستان انسان بوده اند که امروز دیدن آنها و چند روزی سرگرم شدن با آنها، روح انسان را جلا می دهد. از زمانی که بشر یکجا نشین شد و اولین اجتماعات بشر شکل گرفت، این عناصر با بشر روستا نشین دمخور بوده اند و او راه و رسم زندگی با آنها را آموخته است.

روستاییان که اولین اجتماعات بشری بوده اند در ارتباط با طبیعت اطراف خود، فرهنگ خود را شکل داده اند و آداب و رسوم و فرهنگ زندگی قوم و قبیله ی خود را گسترش داده اند. آنها با توجه به اینکه در کجا و با چه طبیعتی روبرو بوده اند، پوشش، خانه، شغل و بسیاری از اصول زندگی خود را طراحی نموده اند. هر روستا سبک زندگی خود را دارد. از شمال تا جنوب، از شرق تا غرب می توان این تفاوت سبک زندگی را پی گرفت و از آنها آموختنی های بسیاری آموخت. چند روزی به سبک آنها زندگی کرد و از همصحبت شدن با آنها لذت برد و با بودن در طبیعت آنها به آرامش رسید.

 

بومگردی یعنی چه؟

وقتی که انسان شهر نشین نعمت از دست داده ی خود را به یاد آورد، در گشت و گذار (توریسم) خود، گشت و گذار در طبیعت را گنجاند و نام آن را بومگردی (اکوتوریسم) گذاشت. جامعه بین المللی اکوتوریسم (TIES) بومگردی را این گونه تعریف می کند:

سفری است مسئولانه به جاذبه های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن (و همراهی کردن با ویژگی های فرهنگی متعلق به گذشته و حال حاضر) به طوری که حافظ زیست بوم بوده ، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن گردشگر و در فعالیت های سودآور اجتماعی-اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد.” 

نکاتی که در این تعریف توجه همگان را می طلبد:

  • سفری مسئولانه و حافظ زیست بوم: درست است که ما به سفر می رویم و می خواهیم از آن لذت ببریم، اما باید سفر ما به طبیعت و جوامع محلی آسیبی وارد نکند. نباید رفتاری داشته باشیم که روستاییان از میزبانی ما پشیمان شوند. طبیعت آنها را پاکیزه نگه داریم و از آسیب به آن پرهیز کنیم.
  • همراهی با ویژگی های فرهنگی گذشته و حال: در سفرهای خود آداب و رسوم و اعتقادات جوامع محلی را در نظر داشته و آنها را رعایت کنیم.
  • پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه: رفت و آمد ما به جوامع محلی نباید آسیبی به زندگی عادی و روزمره آنها وارد کند و آنها را بیازارد. وقتی به روستاها می رویم باید بسان خود روستاییان رفتار کنیم و همانند آنها رفت و آمد کنیم.
  • آموزش گردشگر و میزبان: لازم است تا گردشگر قبل از سفر به جوامع محلی نکات مهمی از ارتباط با آنها، نوع رفتار و فرهنگ آنها و احترام به آنها را بیاموزد. متقابلاً میزبان نیز روش های مناسب میزبانی را باید آموزش ببیند.
  • مشارکت در فعالیت های سودآور اجتماعی – اقتصادی مردم محلی: در اقامتگاه های آنها اتراق کنیم. از غذاهای آنها استفاده کنیم. صنایع دستی آنها را خریداری کنیم و به آنها سود برسانیم تا جوامع آنها پایدار بماند و از مهاجرت به شهرها کاسته گردد.

 

 

زمین گردشگری و اقامت در طبیعت!

زمین گردشگری (ژئوتوریسم) که گشت و گذار به منظور دیدن پدیده ها و جاذبه های زیبای طبیعی و زمین شناختی است در ارتباط تنگاتنگی با جوامع محلی و بومگردی قرار دارد. پدیده های جذاب زمین شناختی معمولاً از شهرهای بزرگ فاصله دارند و برای دیده آنها باید مسافت هایی را طی کرد و به دامان کوهستان ها، دشت ها و … رفت. برای زمین گردشگرها که زمان زیادی را برای بازدید از زمین منظرها و زمین ساختارها صرف می کنند، بسیار به صرفه است تا مکان استراحت و اقامت خود را در نزدیکی این مناظر انتخاب کنند. ممکن است نزدیک ترین اقامتگاه ها و هتل ها تا این مناظر، فرسنگ ها فاصله داشته باشند و آمد و شد میان آنها زمین گردشگر را خسته و پشیمان کند. در نتیجه ماندن در جوامع محلی می تواند گزینه مناسبی باشد.

 

اقامتگاه های بومگردی

خوشبختانه، بوم گردی و سفر در طبیعت در ایران ما نیز بسیار پر رونق و پر طرفدار شده است. این میل به گردش در طبیعت جوامع محلی را نیز بر آن داشته تا میزبان های خوبی برای میهمانان خود باشد، اقامتگاه های بومگردی در اقصی نقاط ایران در حال شکل گیری و گسترش هستند. بسیاری از روستاها در حال اقامتگاه های استاندارد تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اند و خدمات محلی جذاب و لذت بخشی ارائه می کنند. هزینه ی این سفرها و اقامت ها نیز در مقایسه با سفرهای مناطق توریستی، مناسب تر و اقتصادی تر است. حتی رفتار میزبان نیز مهربانانه تر، دوستانه تر و خودمانی تر است. بارها پیش آمده که پس از این سفرها میزبان و میهمان با هم دوستانی دائمی شده اند.

 

 

این تجربه، چنان گران سنگ و لذت بخش است که حتی پس از پایان سفر و با گذشت سال ها، یادآوری خاطرات آن سفرها انسان را دوباره غرق در لذت ها می کند.  پس برای این سفرها برنامه ریزی کنید. به مکان هایی سفر کنید که تاکنون به آنجا نرفته اید. در اقامتگاه های محلی اقامت کنید. با مردم روستایی گپ و گفت کنید. از صنایع دستی آنها خرید کنید. طبیعت اطراف آنها را بگردید. با آنها عکس یادگاری بگیرید. همیشه که نباید به شهرهای مهم توریستی رفت. همیشه که نباید در هتل ها اقامت کرد. همیشه که نباید سفرهای تکراری داشت. سبک سفر خود را عوض کنید.

کلمات کلیدی: سفر , روستا , بوم گردی, اکوتوریسم , طبیعت گردی , توریسم , جاذبه های طبیعی , جوامع محلی , زیست بوم , فرهنگ , گردشگری , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین گردشگر , زمین منظر , زمین ساختار

عکاسی در طبیعت

عکاسی یک هنر است که تکنولوژی را به خدمت در آورده است؛ هنری که به کمک آن می توان صحنه های خاص را آفرید و آن را با دیگران به اشتراک گذاشت. عکاسی مخاطبانی به وسعت تمام مردم دنیا دارد. همه مردم فارغ از اینکه از عکاسی چیزی می دانند یا نه، با دیدن عکس خوب، لذت می برند. به کمک پیشرفت تکنولوژی، همه ی مردم به کمک دوربین های موبایلشان تبدیل به عکاسانی، هر چند آماتور، شده اند.

عکس های خوب از طبیعت، ما را به جستجو در دوردست ها و لذت از نادیده ها دعوت می کند. مکان هایی که شاید هیچ وقت به آنها دسترسی نداشته ایم و شاید هیچ زمان دیگری نیز امکان دسترسی به آنها را نیابیم، به کمک عکس های خوب برای ما دست یافتنی می شوند.

در زمین شناسی و زمین گردشگری، عکاسی از اهمیتی دوچندان برخوردار است. در حیطه ی این علم، ثبت عکس فقط برای لذت بردن و یا شریک کردن دیگران در لذت از منظره نیست، بلکه اهداف مهمتر علمی و ثبت پدیده های خاص در زمین اهمیت می یابد و به آن زمین عکاسی می گویند. در نتیجه یک زمین شناس یا یک زمین گردشگر باید تا حد قابل قبولی با تکنیک های عکاسی در طبیعت آشنایی داشته باشد تا بتواند منظور خود از عکاسی از یک پدیده ی خاص را، به خوبی در تصویری که ثبت می کند، بیان کند.

در زیر به ارائه نکاتی از عکاسی در طبیعت می پردازیم که به شما در ثبت بهتر تصویر کمک می کند:

 

بلندی ها را از دست ندهید

قرار گرفتن در بلندی، جایی که تسلط و دید جامعی داشته باشید، برای عکاسی از طبیعت ایده آل است. اگر دوربینی دارید که کنترل کافی به شما می دهد ( مثلاً یک دوربین SLR ) می توانید دهانه لنز خود را روی f/11 یا f/16 قرار دهید تا همه چیز در دید شما باشد. برای این منظور باید وارد تنظیمات aperture شوید.

 

 صبح زود از را برای عکاسی از دست ندهید

صبح زود بهترین موقع برای عکاسی از طبیعت و مناظر است. دلیل اینکه صبح زود می توانید عکس های خوبی بگیرید به زاویه نور خورشید بر می گردد چون سایه ها نمایان می شوند و طیفی از رنگ ها را می توانید داشته باشید.

 

 از جاده خارج شوید

به ندرت می توانید در کنار جاده عکس های زیبایی خلق کنید. بنابراین برای عکاسی از طبیعت تجهیزات کافی داشته باشید و برای خارج شدن از جاده و پیاده روی آماده باشید. GPS یکی از مفید ترین ابزار ها برای جستجوی مکان های جالب است.

 

 لنز واید را فراموش نکنید

لنز های واید بیشترین کاربرد را برای عکاسی از طبیعت دارند؛ چون به شما اجازه می دهند در فریم عکس قسمت بیشتری از تصویر را بگنجانید و حس فضای گسترده را بوجود می آورند. همچنین نمایی پرسپکتیو و احساسی سه بعدی به عکس می بخشند، همچنین عمق بهتری از زمینه می دهد. علاوه بر این لنزهای زاویه واید و به شما اجازه می دهد تا شات های سریعتری بگیرید زیرا نور بیشتری برای آنها استفاده می‌شود. تصویری به ابعاد ۱۶ fهم منظره جلو و هم منظره پشت را واضح می کند.

به این ترتیب با گرفتن عکسی که قسمت بیشتری از کل صحنه را با خود دارد، می توانید بهترین قسمت را در صورت نیاز از آن جدا کنید و عکس دلخواه خود را داشته باشید.

 

 

 نمای جلو را فراموش نکنید.

هر زمان که ممکن بود، چیز های جالبی را در جلو زمینه عکس قرار دهید، تا عمق تصویر را نشان دهید. در عین حال با استفاده از دهانه لنز کوچکتر مطمئن می شوید که همه چیز را در عکس خود دارید.

 

 عکاسی با سه پایه

یک نکته ساده دیگر، اما ارزشمند برای عکاسی از طبیعت، استفاده از سه پایه است. به این ترتیب سرعت کار را پایین می آورید؛ عکس های کمتر اما زیباتری می گیرید. اگر می خواهید واقعاً از سه پایه استفاده کنید بهتر است یک مدل سبک وزن آنرا بخرید.

 

 عکس های عریض بگیرید

می توانید عکس هایی بگیرید که به حذف نوار بالا و پایین آن تصویری دراماتیک خلق کنید.

 

 فاصله مناسب

از نزدیک ترین فاصله ای که می توانید به وضوح چشم انداز را ببینید، عکس بگیرید. به این ترتیب می توانید از بالاترین سرعت شاتر استفاده کنید تا همه چیز را با وضوح بالا در عکس نمایان کنید. به این ترتیب به اندازه نیاز از زوم دوربین خود استفاده می کنید و برای گرفتن عکسی با کیفیت مناسب مطمئن ترین کار را انجام داده اید.

 

 اصیل باشید!

دیدگاه منحصر به فرد و سبک خاص خود را داشته باشید. هر عکاس شایسته ای می تواند عکسی با چند برابر ارزش عکس های دیگران خلق کند. صادقانه بگویم عکاسان بزرگ عکس های منحصر به فردی خلق می کنند. از تکرار کار های دیگران و تقلید آنها خود داری کنید. زاویه دید های متفاوت و غیر متعارفی برگزینید. به جای اینکه دوربین را در سطح چشم خود قرار دهید، چرا آنرا روی زمین قرار ندهید؟! آیا نمی توانید دنیا را از چشم یک حیوان تصور کنید تا چشم یک انسان؟

 

 داستان روایت کنید!

درباره عکس خود بنویسید. دلیلی که چنین عکسی گرفتید، چرا از چنین فیلتری استفاده کردید؟ بگویید چه چیزی نظر شما را جلب کرد تا بایستید و این عکس را بگیرید؟

 

از تکنیک های زیر بهره بگیرید:

برای درک بهتر عکسها و تکنیک های زیر، مشخصات عکسها نوشته شده است. میتوانید در زیر عکس ها تنظیمات دوربین در هنگام عکاسی این منظره ها را مشاهده کنید.

  • در عکس عمق بسازید

زمانی که در حال عکس گرفتن از یک منطقه هستید. سعی کنید حسی عمیق با تمرکز بر تمام عناصر مختلف تصویر ایجاد کنید. برای انجام این کار به دیافراگم بسته از ۱۶ تا ۲۲ f نیاز دارید چون این دیافراگم اشیای جلو و پشت ما را واضح و دقیق نگه می‌دارد. دوربین‌تان را روی سه پایه قرار دهید (این کار از لرزیدن دوربین جلوگیری می کند) زمانی که از یک روزنه کوچک استفاده می کنید، طبیعتا نور کمتری وارد لنز شده و به صفحه CMOS برخورد میکند.

 

 

  • از جسم در حال حرکت عکس بگیرید

اگر میخواهید از یک آب روان عکس بگیرید، کافیست تا با استفاده از تکنیک شاتر باز، آبی سفید و براق تولید کنید. یک راه برای انجام این کار استفاده از دکمه S (یا اولویت با شاتر) است. این دکمه که با علامت S نمایش داده میشود، میتواند زمان باز ماندن شاتر را تغییر دهد. در این زمینه شاتر باز تا ۲ ثانیه را انتخاب کنید. علاوه بر این می توانید از حالت AV (اولویت دیافراگم) استفاده کنید. برای انجام این کار دیافراگم کوچک ۳۲ f را انتخاب کنید (که عموما نیاز به نور بیشتری دارد).

اگر قصد دارید تا در روز از تکنیک شاتر باز استفاده کنید به یاد داشته باشید تا از فیلتر های ND استفاده کنید. این فیلتر ها موجب محافظت از لنز شما وصفحه CMOS شما در نور زیاد آفتاب  خواهند شد.

این نکته را نیز به یاد داشته باشید. برای عکس گرفتن با تکنیک شاتر باز حتما از سه پایه استفاده کنید تا تصاویرتان واضح و دقیق بمانند.

 

 

  • از آب به عنوان آیینه استفاده کنید

آب در نور مهارشده می تواند افکت ها و بارتاب های زیبایی ایجاد کند. بهترین زمان برای این نوع شات ها در دو ساعت طلایی است که ساعت اول بعد از طلوع آفتاب و ساعت دوم قبل از غروب آفتاب است. دوربین تان را روی سه پایه قرار دهید. تنظیمات دوربین را روی حالت S یا (اولویت با شاتر) قرار دهید. اجازه دهید دوربین خودش روزنه درست را انتخاب کند.

 

 

  • از انسان نیز در منظره استفاده کنید

منظره فقط طبیعت نیست. چرا نباید انسان هم در آن باشد؟ زیبایی یک منظره می تواند با یک بچه بامزه در حال دویدن یا راه رفتن میان گلها کامل شود.  قانون یک سوم  را بخاطر بسپارید و فردی را در موقعیتی خارج از مرکز قرار دهید تا منظره جالبی خلق کنید.

از شاتر سرعت بالا استفاده کنید اگر می خواهید اتفاق یا رویدادی را در لحظه ثبت کنید (فریز کنید) و اگر می خواهید حرکت را ثبت کنید از شاتر سرعت پایین استفاده کنید.

 

 

  • قانون طلایی اندازه ها در عکاسی را فراموش نکنید

این قانون به قانون طلایی یا قانون یک سوم معروف است. برای استفاده از قانون یک سوم چهار خط را در نظر بگیرید. دو خط افقی و دو خط عمودی در تصویر که ۹ مربع می سازند. برخی تصاویر با نقطه تمرکزی در مرکز مربع بهتر می شوند، اما سوژه را خارج از مرکز در نقطه ای متقاطع از خطوط تصویر قرار دهید. این کار عکس ترکیبی زیبایی خلق می کند. زمانیکه عکسی ترکیبی با استفاده از قانون یک سوم می گیریداین عکس چشم نواز خواهد بود.

 

 

  • از فیلتر پلارایزه استفاده کنید

استفاده از فیلتر پلارایزه باعث می شود آسمان تیره تر به نظر برسد. درخشندگی های اضافه حذف شوند و رنگ ها اشباع شوند. فیلتر پلارایزه معمولاً در نور زیاد تاثیر خوبی دارند. بنابراین اگر هنگام ظهر در نور شدید آفتاب عکاسی می کنید، بدون شک به یک فیلتر پلارایزه نیاز دارید.

  • کاهش کنتراست

برای کاهش کنتراست بین چشم انداز و آسمان و تیره تر کردن رنگ آسمان از یک فیلتر مایل به خاکستری استفاده کنید. فیلتر پلارایزه معمولا برای آسمان ابری با درخشندگی بالا استفاده نمی شوند، بلکه فیلتر های خاکستری با درجات مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. بسیاری مواقع تصویر به گونه ای به نظر می رسد که انگار آسمان آتش گرفته است.

  • فیلتر های اصلاح رنگ

برای تغییر رنگ نور در عکاسی از مناظر و چشم انداز های طبیعت، از فیلتر های اصلاح رنگ استفاده کنید. این فیلتر ها می توانند عکس را گرم تر یا سرد تر نمایش دهند.

برای گرفتن بهترین عکس ممکن می توانید از دو فیلتر در عکاسی منظره استفاده کنید. فیلترهای متقارن آسمان را تیره می کنند. در نتیجه رنگ های آبی را در تضاد با رنگ های سفید ابرها ایجاد می‌زنند. فیلترهای تراکم خنثی (ND) از نورهای زیاد به داخل دوربین جلوگیری می کنند این کار در روزهایی که روشن است و دوربین نمی تواند شات سرعت پایین به شما بدهد (ممکن است بخواهید حرکت آسمان و آب را ثبت کنید) مفید است.

 

 

  • از فرمت RAW استفاده کنید

اگر دوربین دیجیتال استفاده می کنید و این قابلیت را دارد از فرمت RAW به جای JPG استفاده کنید. ذخیره عکس به این فرمت کارت حافظه شما را بیشتر اشغال می کند، اما هیچ فرایندی روی تصویر توسط دوربین انجام نمی شود (در حالیکه روی فرمت JPG هنگام عکس گرفتن تغییراتی انجام می شود) و فرمت RAW آزادی عمل بیشتری برای دست کاری تصویر با نرم افزار های مختلف در اختیار شما قرار می دهد.

تنظیمات پیشنهادی

  • زمانی که در روز عکس می گیرید می توانید از روزنه کوچکتر ۲۲ f استفاده کنید تا عکسی دقیق تر و واضحتر بگیرید
  • اگر میخواهید حرکت آب افراد یا پرندگان را ثبت کنید از یک فیلتر برای کاهش نور استفاده کنید و سرعت شاتر ها را نیز امتحان کنید. برای عکس گرفتن از آب باید حداقل دو ثانیه انتخاب کنید و برای حرکت حیوان ها و افراد از ۶۰/۱ شروع کنید. شما همیشه باید از سه پایه برای گرفتن این نوع عکس های منظره استفاده کنید.

تجهیزات پیشنهادی

  • در نور روز باید همیشه یک کاور لنز برای جلوگیری از اشعه نور استفاده کنید. علاوه بر این می توانید از فیلتر تراکم خنثی یا فیلتر پلاریزه برای کاهش بازتاب ها و راحت تر دیده شدن آسمان استفاده کنید.
  • اگر می خواهید عکس های خیلی واضحی بگیرید نیاز به سه پایه دارید و همچنین اگر می خواهید حرکات را ثبت کنید.
  • استفاده از فلش میتواند سایه هارا در فاصله نزدیک، معمولا کمتر از ۱۰ متر، حذف کند.

منبع: اینترنت

کلمات کلیدی: زمین شناسی , عکاسی , زمین عکاسی , عکاسی طبیعت , زمین منظر , عکس , زمین گشت

از اکوتوریسم تا ژئوتوریسم

یک مطالعه ی جدید نشان می دهد که مردم به پنج دلیل سفر می کنند. برای افزایش دانش، برای برآوردن کنجکاوی، برای داشتن یک تجربه ی خاطره انگیز، برای بدست آوردن تمدد اعصاب و برای بازدید از مکانی با مجموعه ای از ویژگی ها و جاذبه های منحصر به فرد.

به تازگی شکل جدیدی از گردشگری به نام “ژئوتوریسم” یا زمین گردشگری در میان مردم رواج یافته که به همه ی جنبه های سفر، و نه فقط محیط زیست، توجه می کند. در این گردشگری تمامی ویژگی های جغرافیایی مکان بازدید شده شامل محیط، فرهنگ، زیبایی شناسی، میراث و رفاه ساکنان آن محل مورد توجه قرار می گیرد.

اکوتوریسمی (گردشگری طبیعت) که امروزه بیشتر شناخته شده است، گردشگری پایدار محیط زیست است که تمرکز اصلی آن بر تجربه بازدید از مناطق طبیعی و بکر و لذت بردن از محیط زیست و تقویت فرهنگ قدردانی و حفاظت از آن است.

اکوتوریسم با گروه های کوچکی شروع شده است که به مناطق نسبتاً دست نخورده سفر می کنند و به دیدن مناظر طبیعی و آشنایی فرهنگ های سنتی آنجا می پردازند. اکنون اکوتوریسم به عنوان بخشی از صنعت عظیم گردشگری جهان دیده می شود. دولت ها و صنعت گردشگری از اکوتوریسم به عنوان یک نام تجاری برای گردشگری “خوب” یا “سبز” استفاده می کنند، هر چند گاه به نظر، همه ی اهداف اصلی خود را فراموش می کنند.

ناکارآمدی اصلی جریان اکوتوریسم این است که خود فعالیت، ممکن است به تدریج موقعیت هایی را که برای اکوتوریسم جذاب است، نابود کند و این یک مشکل مداوم است. در حال حاضر بزرگترین تاثیر گسترش اکوتوریسم، گسترش آلودگی و آسیب محیط زیست به مناطق بکر و دست نخورده است. با این حال فعالیت ژئوتوریسم به عنوان یک منطقه مشخص از گردشگری خاص در سراسر دنیا در حال گسترش و تکامل است. بنابراین ژئوتوریسم به عنوان بخشی از اکوتوریسم یا گردشگری مربوط به سایت ها و ویژگی های زمین شناسی، از جمله مکان های با ویژگی های ژئومورفولوژیکی خاص و زمین منظرها تعریف شده است.

GeoTourism-understanding1

ژئوتوریسم اهداف مشابه با اکوتوریسم دارد اما به صورت ویژه به زیبایی ها و جلوه های زمین می پردازد. آگاهی از نحوه ی تشکیل جلوه های زمین شناسی به همراه دیدن جلوه های طبیعی، گیاهان و حیوانات، زیبایی ژئوتوریسم یک منطقه را تکمیل می کند. ژئوتوریست ها (زمین گردشگرها) با ارائه ی این اطلاعات تکمیلی ارزش تور را دوبرابر می کنند. در واقع ژئوتورها امکان بازدید از مناظر، زمین منظرها و شکل های طبیعی و توضیح فرایندهای سطحی و زیرسطحی که آنها را شکل داده اند را فراهم می کنند. گردشگران با دنبال کردن محیط های طبیعی که برای آنها تفسیر و تعریف می شوند، می توانند با دریافت توضیحات مربوط زمین شناسی و همچنین زندگی گیاهان و جانوران در گذشته و حال دیدگاهی جامع نسبت به اکوسیستم ها پیدا کنند که این خود حمایت آنها را برای حفاظت از اکوسیستم ها برای نسل ما و نسل های آینده تقویت خواهد کرد.

یکی از ویژگی های بارز ژئوتوریسم در مقایسه با اکوتوریسم این است که برای مراجعه به محل آنها نیازی به رجوع به مناظر بکر و دست نخورده نیست. ژئوتوریسم یک گردشگری پایدار از نظر زیست محیطی است که مناظر را با توجه به چگونگی شکل­گیری فرایندهای زمین شناختی انتخاب می نماید. در نتیجه می توان الگو هایی را در شکل های مختلف زمین در بسیاری از مناطق مانند کوه ها، بیابان ها، جزایر، صخره های ساحلی، رودخانه ها، سرچشمه ها، معادن و سایت های معدنی و پارک های ملی یافت که بسیار در دسترس و سهل الوصول باشند و نیازی به حضور گردشگران در مناطق بکر و ترس از آسیب به محیط زیست وجود ندارد. علاوه بر این بیش از ۵۷ منطقه ی جغرافیایی ثبت شده در سراسر دنیا وجود دارند که ویژگی های زمین شناسی و ژئومورفولوژیکی برجسته داشته و به کمک جوامع محلی اداره می شوند و به توسعه ی پایدار کمک می کنند.

ژئوتوریسم با ریزش بیشتر تاثیرات منفی زیست محیطی / فرهنگی اکوتوریسم فرصتی را فراهم می کند تا استفاده ی بیش از حد از مناطق حساس زیست محیطی کاهش یافته و اکوسیستم مناطق بکر کمی تسکین یابند. از این رو ژئوتوریسم به لحاظ محیط زیستی، بیولوژیکی و توسعه ی محلی سودمند و مورد رضایت گردشگران است.

بازار جهانی گردشگری به دنبال تجربیات جدید و محصول های منحصر به فرد است. مشتریان تورها پیچیده تر شده، به خوبی سفر می کنند و سفرهای خوب را تشخیص می دهند. به طور کلی از نظر جمعیت شناسی هر چه مشتریان از نظر اجتماعی و اقتصادی بالاتر می آیند به دنبال سفر های هوشمند و همراه با تفکر می گردند. بنابراین پیوست ژئوتوریسم با گردشگری سنتی طبیعت و عناصر گردشگری فرهنگی یک تجربه ی جامع تر را برای گردشگران فراهم می کند و حرکتی به سوی ارائه مدل جدید گردشگری تجربی است. به طور خلاصه، گردشگران تجربی به دنبال تجربیات خاص و خاطره انگیز هستند و پایداری ژئوتوریسم با ارائه ی تجربه یک سفر با کیفیت بالا و تشویق به بازدید و اشتراک تجربیات با دیگران و جذب مشتریان جدید از طریق انتقال سینه به سینه ی تجربیات شگفت انگیز و تبلیغات فرد به فرد بدست می آید.

نویسنده: Angus M Robinson

کلمات کلیدی: ژئوتوریسم , زمین گردشگری , اکوتوریسم , گردشگری , زمین گردشگر , تور , گردشگر , توسعه پایدار , ژئوتور , محیط زیست , زمین منظر , زمین شناسی , توسعه محلی , جوامع محلی , سفر , ژئوپارک , ژئوسایت , زمین گشت

دریاچه حوض سلطان

دریاچه حوض سلطان در شمال شرقی شهرستان قم در استان قم و هشتاد و پنج کیلومتری جنوب تهران در حاشیه بزرگراه خلیج فارس واقع شده است. این دریاچه فروافتادگی نامتقارنی است که از دو چاله جدا از هم به نام های «حوض سلطان» و «حوض مره» تشکیل شده و با آبراهه باریکی به یکدیگر وصل می شوند. حوضه غربی (حوض سلطان) از روان آب های سطحی تغذیه می شود و حوضه شرقی (حوض مره) علاوه بر روان آب ها، از رودهایی مانند رود شور و قره‏ چای نیز بهره می گیرد. مطالعات صورت گرفته نشان می دهد که آب ابتدا وارد حوض مره شده و پس از پر شدن آن، از مسیل دو حوض گذشته و وارد حوض سلطان می شود و هنگامی که آب در حوض سلطان چند متر بالاتر آمد، به طرف حوض مره باز می گردد و سرریز این دو حوض، به دریاچه نمک تخلیه می شود.

دریاچه حوض سلطان

دریاچه حوض سلطان

این زمین منظر (ژئوسایت) در ارتفاع ۷۱۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و مساحت تقریبی آن در حدود ۲۴۰ کیلومترمربع می باشد، اما این میزان و شکل دریاچه بر اساس میزان نزولات جوی و آب هایی که به آن وارد می شوند، متغیر است به طوری که در مواقع بارندگی و ذوب برف های ارتفاعات اطراف، بر میزان آب ورودی افزوده شده و وسعت دریاچه افزایش یافته و آب، اراضی پست و شوره زار باتلاقی پیرامون را می پوشاند و دریاچه بزرگی به طول ۱۸ و عرض ۱۶ کیلومتر را تشکیل می دهد. متوسط بارندگی در این منطقه ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیمتر در سال است و از این نظر جزو مناطق کم باران در کشور محسوب می شود. این منطقه از چهار بخش تشکیل شده است؛ کفه نمکی (بخش اصلی تالاب)، حاشیه باتلاقی، محدوده اکولوژیک و منطقه دشتی.

کفه نمکی دریاچه حوض سلطان

کفه نمکی دریاچه حوض سلطان

در فصل پرآبی (زمستان)، کفه نمکی به زیر آب فرو رفته و حاشیه یا کمربند باتلاقی آن که بیشتر در شمال و شمال غربی این تالاب مشاهده می شود، دارای پوشش گیاهی شده و پرنده های مهاجر نادر به این تالاب می آیند. بر اساس مشاهدات صورت گرفته بالغ بر ۲۴۰ گونه با ارزش مانند جلبکها، باکتریها و قارچها در تالاب وجود دارند که می توانند با توجه به مخزن ژنی خود، شرایط فوق شور را تحمل کنند. در این منطقه بیش از ۴۰ گونه گیاهی ازجمله درمنه بیابانی، اشنان، تاغ زرد و سیاه، سودا و اسفناج وجود دارد. این منطقه زیستگاه هوبره، انواع کبوتر و انواع پرندگان مهاجر نظیر غاز خاکستری، آنقوت، لکلک، انواع عقاب و … می باشد. در این منطقه پستاندارانی از قبیل خرگوش، موش صحرایی، روباه و گاهی آهو دیده می شود. در میان خزندگان منطقه حضور مارها و سوسمارها که در کنترل بیولوژیک آفات نقش دارند، بارز است. انواع عنکبوت، رتیل، موریانه و مورچه های کمیاب در اطراف دریاچه گسترده هستند.

نمونه ای از پرندگان دریاچه حوض سلطان

نمونه ای از پرندگان دریاچه حوض سلطان

دریاچه حوض سلطان و نقاط پیرامونی آن از نظر زیست شناسی، بوم شناسی، دیرینه شناسی، اقلیم، اشتغال زایی و تفرجگاهی، قابل تأمل و تحقیق بوده و با توجه به اهمیت حفاظت و حیات تالاب حوض سلطان، این منطقه در سال ۱۳۸۸ خورشیدی به مدت ۵ سال به عنوان «منطقه شکار ممنوع» معرفی شده است.
رسوبات حوض سلطان بیشتر از نوع گچ، نمک، مارن و رس است. بر اساس بررسی های لرزه نگاری و حفاری های صورت گرفته، نمک تا عمق ۴۶ متر و به صورت ۵ لایه جدا از هم وجود دارد که با رس های قهوه ای تا خاکستری، از یکدیگر جدا می شوند.
تاکنون به شیوه های سنتی، تنها از نمک طعام موجود در این عرصه بسیار گسترده، جهت مصارف صنعتی استفاده شده است و این در حالی است که به استناد تحقیقات انجام گرفته درخصوص ترکیبات تشکیل دهنده نمک های دریاچه، موادی از قبیل سدیم کلرید، سدیم سولفات، منیزیم کلرید و منیزیم سولفات، ازجمله بارزترین و مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده این منبع عظیم خدادادی به شمار می آید.
منیزیم از نظر فراوانی، هشتمین عنصر در قشر خارجی زمین به شمار می رود و اغلب این فلز به صورت ترکیبهای محلول در آب دریاها و یا به صورت سنگ معدن منیزیم کلرید، در طبیعت یافت می شود. میزان منیزیم به دست آمده از آب دریا تنها ۲ تا ۳ درصد می باشد و نتایج حاصل از تحقیقات انجام گرفته پیرامون ترکیبات منیزیم دریاچه نمک، میزان منیزیم به دست آمده ۳۵ تا ۵۰ برابر منیزیم آب دریا می باشد.

نمای از بلورهای نمکی موجود بر سطح دریاچه حوض سلطان

نمای از بلورهای نمکی موجود بر سطح دریاچه حوض سلطان

بدین ترتیب استخراج منیزیم از دریاچه نمک از لحاظ اقتصادی بسیار باصرفه تر از استخراج منیزیم از آب دریا می باشد. بنابراین شورابه های دریاچه نمک یکی از غنی ترین معادن و منابع عظیم تولید منیزیم به شمار می آید. دریاچه حوض سلطان را به این دلیل که باقیمانده دریای بزرگ ساوه می باشد، با نام دریاچه ساوه نیز می شناسند. از طرفی به دلیل وجود نمک فراوان، اغلب به نام دریاچه نمک نیز شناخته می شود که البته اشتباه است و دریاچه نمک با وسعت بسیار بیشتر، در جنوب شرقی استان قم واقع شده است. دریاچه قم و دریاچه شاهی از دیگر نام های دریاچه حوض سلطان می باشد.

کلمات کلیدی: ایران , دریاچه , زمین چهر , زمین گردشگری , زمین منظر , قم , زمین گشت , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , حوض سلطان

دره ستاره ها

دره ستاره ها با نام محلی ” استاره کفته” یکی از کم نظیر ترین پدیده های حاصل از فرسایش در کشور است. دره ستاره ها در بخش جنوب خاوری جزیره قشم در نزدیکی ساحل جنوبی و در نزدیکی روستای برکه خلف قرار دارد. این دره با شکل کلی چند شاخه مرتبط به هم، مجموعه ای از عوارض و پدیده های مختلف را در خود جای داده است.

ZG-StarValley-01

تاثیر فرسایش مکانیکی آب جاری ناشی از بارندگی، بیشترین اثر را در تشکیل این دره و عوارض آن داشته است. از دیگر عواملی که در شکل گیری این دره شکل داشته می توان به اختلاف جنس و مقاومت لایه های مختلف، وجود رگه ها و میانلایه های ژیپس (گچ) و همچنین حرکات و فشارهای درونی زمین (نیروهای زمین ساختی) اشاره نمود.

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

موقعیت قرارگیری دره ستاره ها در جزیره قشم

دیواره های این دره از دو جنس با سختی و مقاومت متفاوت تشکیل شده اند: یک لایه ضخیم و نرم فرسا به رنگ کرم تا خاکستری روشن در یزر و یک لایه نازک، سخت فرسا و شکننده در بالا. لایه سست زیرین در برابر عوامل فرسایش به سرعت فرسوده و تخریب می شود اما لایه رویی به دلیل دربرداشتن نوعی سیمان طبیعی (سیمان آهکی)، مقاوم و سخت فرسا بوده و همانند یک سپر از لایه زیرین در برابر فرسایش محافظت می کند. در هر جایی که لایه رویی از بین رفته باشد یا دارای درز و شکاف باشد، فرسایش با سرعت و شدت بیشتری عمل کرده و موجب گشایش دره های کوچک و شکاف های گوناگون شده است. طبقات و لایه های این دره به دلیل ویژگی های ذکر شده، بسیار حساس و شکننده بوده و حتی وزن یک انسان بر روی طبقات آن می تواند بسیار خطرناک باشد و باعث فروریختن ناگهانی آنها شود؛ این در حالی است که شاید محل به نظر محکم و یکپارچه بیاید اما در زیر آن لایه ها از بین رفته و فضایی خالی ایجاد شده باشد.

تصویر هوایی از "دره ستاره ها" دید به سوی جنوب باختر است.

تصویر هوایی از “دره ستاره ها”
دید به سوی جنوب باختر است.

سازند اصلی تشکیل دهنده دره ستاره ها ” سازند میشان ” است. این سازند در جزیره قشم دربرگیرنده توالی از لایه های مارنی و مارنی سیلتی به رنگ سبز زیتونی و خاکستری و لایه های ماسه سنگی و آهکی کرم تار نخودی رنگ توده ای، ضخیم لایه، متوسط و نازک لایه با عدسی هایی از کنگلومرای درون سازندی است که به صورت میانلایه در بخش های ماسه سنگی وجود دارد. در توالی رسوبی سازند میشان فسیل جاندارانی مانند دوکفه ای های اویستر، شکم پایان، خارپوستان و انواع مرجان ها به فراوانی دیده می شوند. تجمع فسیل ها در برخی از بخش های توالی به صورت لایه ای از لوماشل دیده می شوند. سن سازند میزبان دره ستاره ها میوسن میانی تا پسین (بین ۵ تا ۱۰ میلیون سال قبل) است اما تشکیل دره و عوارض آن به چند ده هزار سال اخیر باز می گردد.

ZG-StarValley-04

در توالی رسوبی سازند میشان، ساخت های رسوبی مختلفی مانند لایه بندی نازک، متوسط، ضخیم و توده ای، لایه های آهکی و ماسه سنگی پرفسیل با شکا هندسی کانالی، سطح فرسایشی زیرین، ساخت های دانه بندی تدریجی، لایه ها و لامینه های مورب مسطح، عدسی شکل و درهم، لامینه های موجی، عدسی و پلاسر، ساخت های لایه بندی مورب اپسیلون و اشکال کلینوفرم قابل شناسایی است.

در توالی رسوبی سازند میشان در حاشیه شمالی، لایه بندی های افقی بالایی روی توالی ای از لایه های با شیب کم دیده می شوند. به نظر می رسد که این رسوبات به صورت کلینوفرم تشکیل شده باشند.

ZG-StarValley-05

لایه های و توالی های چینه ای در دره ستاره ها از دیدگاه زمین شناسی ساختمانی به صورت افقی یا با شیب بسیار کم دیده می شوند. به دلیل عملکرد نیروهای تکتونیکی در توالی سازندهای میشان، درزه های نظام مند (سیستماتیک) به صورت مزدوج شکل گرفته است. نیروی ثقل و فرایندهای هوازدگی و فرسایش باعث باز شدگی درزه ها شده است. برخی از درزه های با کانی ژیپس به صورت رگه ای پر شده اند.

ZG-StarValley-07

بر اساس باور مردم محلی در گذشته، این دره حاصل برخرود یک ستاره (شهاب سنگ) و به هوا برخاستن سنگ و خاک و ماندن آنها به همان حالت در هواست. به این ترتیب مردم اشکال ستون مانند و سوزنی شکل را به این رویداد نسبت می دهند. اسم محلی “استاره کفته” به معنی ستاره افتاده، به همین دلیل به آن نسبت داده شده است. همچنین در گذشته این باور وجود داشته که در هنگام غروب خورشید، این دره محل رفت و آمد اجنه و ارواح بوده و صدای وزش باد در این دره را به این موضوع نسبت می دادند.

ZG-StarValley-06

کلمات کلیدی: ایران , جزیره قشم , خلیج فارس , دره ستاره ها , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , زمین منظر , ژئوتوریسم , ژئوسایت , سازند میشان , سنگ آهک , فرسایش , مارن , ماسه سنگ