نوشته‌ها

ریگ بزرگ

ریگ بزرگ در محدوده ای در شرق استان کرمان، شمال غربی استان سیستان و بلوچستان و جنوب استان خراسان جنوبی قرار دارد. نقطه تلاقی ۳ استان ذکر شده در ناحیه ای در نزدیکی شمال ریگ یلان قرار دارد. ریگزار شکلی شبیه به مستطیل دارد و گستره ای شمالی – جنوبی دارد. فاصله شمال تا جنوب ریگزار در حدود ۱۵۰ کیلومتر و فاصله شرقی غربی آن در حدود ۷۰ کیلومتر است. خط الراس تپه ها جهتی جنوب غربی- شمال شرقی دارند که در نواحی شمالی تر، این شیب بیشتر به سمت شمال و در نواحی شرقی جهتی غربی شرقی به خود می گیرند. این ریگزار از غرب به چاله مرکزی لوت، از شمال به ده سلم از شرق به نصرت آباد، ارتفاعات اسپی و اوخوران و از جنوب و جنوب غربی به لوت زنگی احمد و کال شور لوت محدود می گردد و تا بلوچ آب ادامه می یابد. ارتفاع کف دشت از سطح آبهای آزاد در نواحی حاشیه غربی ریگ یلان، در حدود ۵۵۰ متر و در نواحی شرقی در حدود ۸۳۰ متر است. شیب نواحی غربی به سمت غرب تا مرکز چاله لوت کاهش می یابد. در نواحی حاشیه شرقی ریگ یلان، این شیب به سمت شرق افزایش می یابد. رطوبت هوای منطقه در زمستان در حدود ۳۰ درصد و در تابستان تا حدود ۱۰ درصد کاهش می یابد. ارتفاع تپه ها از شمال تا مرکز افزایش می یابد و از مرکز به سمت جنوب مجددا با کاهش همراه است. در قسمت جنوبی ریگ یلان، تپه ها با تغییر جهت به سمت جنوب غربی و نهایتاً غرب به کلوتهای غربی لوت پیوند می خورند. این منطقه در تقسیم بندی لوت، در حوزه لوت جنوبی یا لوت زنگی احمد قرار می گیرد.

کلمات کلیدی: lut desert , rig , sand , sand dune , zamingasht , استان کرمان , بزرگ ریگ , تپه ماسه ای , دشت لوت , زمین گشت , ماسه , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

مخروط های آتشفشانی دشت لوت

در محدوده شرق و جنوب شرق ایران در دوره کواترنری (۲میلیون سال قبل تا کنون) به دلیل حاکم بودن رژیم کششی بر منطقه و فرورانش صفحه اقیانوسی دریای عمان به زیر صفحه مکران ایران، فعالیت های آتشفشانی در حجم وسیع منطقه را تحت تاثیر خود قرار داده بوده و دهانه های آتشفشانی متعددی در آن منطقه سر از زیر زمین برآورده اند. بزرگترین و شناخته شده ترین آتشفشان های این ناحیه از ایران زمین، آتشفشان های تفتان و بزمان می باشند که هنوز نیز با خروج گاز و دود از آنها جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آیند. البته با تغییر رژیم زمین ساختی منطقه به فشارش، تمامی آتشفشان ها به خاموشی گراییده و در طول زمان دهانه های آنها در اثر فرسایش به سوی خرابی و پست شدن گراییده است.

ZG-Lut-Crater

ZG-Lut-CraterGeo

در باختر دشت لوت و در شمال گندم بریان سه دهانه آتشفشانی مقادیر فراوانی گدازه های الیوین بازالتی را در اثر فوران هایی که در دوره کواترنری داشته اند در سطح دشت پراکنده اند و مخروط هایی کوچک و کوتاه ساخته اند که بلندترین آنها در حال حاضر ۵۹۰ متر ارتفاع دارد. این مخروط های منفرد که در سطح دشت پراکنده اند یکی از زیباترین جلوه های زمین را در این منطقه ایجاد نموده اند.

گسل نایبند دقیقاً از میان این مخروط های آتشفشانی عبور می کند. این گسل با راستای شمالی- جنوبی از جنوبی ترین بخش رشته کوه شتری در جنوب خاور طبس تا باختر شهداد با درازای ۳۵۰ کیلومتر قرار گرفته است. رخنمون گسل نایبند مرکب از چهار قطعه گسلی اصلی هم پوشان، بسیار پرشیب و بیشتر به صورت قائم است و مولفه حرکتی آن راستالغز راست بر می باشد.

عکس بالا نمایی از مخروط آتشفشانی شماره ۱ را از نمای شمال باختری آن به تصویر کشیده است. این عکس توسط “مجید خاتمی” گرفته شده است.

کلمات کلیدی: آتشفشان , الیوین بازالت , ایران , دشت لوت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , شرق ایران , کراتر , کواترنری , گدازه , گسل نایبند , مخروط , دهانه آتشفشان

پست ترین نقطه فلات ایران

گود لوت در دشت لوت با ارتفاع ۱۱۷ متر از دریاهای آزاد پست ترین نقطه در داخل فلات ایران شناخته می شود. سواحل خزر با ۱۷ متر پایین تر از دریای آزاد کم ارتفاع ترین نقاط در ایران را تشکیل می دهند اما در داخل فلات ایران پست ترین فروافتادگی در بیابان لوت با نام ” گود لوت ” با مختصات جغرافیایی ۳۰ درجه و ۲۴ دقیقه و ۱۶ ثانیه عرض شمالی و ۵۸ درجه و ۲۹ دقیقه و ۲۸ ثانیه طول شرقی قرار دارد. این گود در ۷۵ کیلومتری شهرستان شهداد و در ناحیه شرقی کلوت ها واقع شده است.

ZG-Iran-Lut

دشت لوت با حدود ۸۰ هزار کیلومتر مربع وسعت، در واقع حدود ۵ درصد خاک کشور را در برگرفته است. این دشت که جزء اقلیم های فراگرم و خشک دنیا است، دارای سه بخش شمالی، مرکزی و جنوبی است.دشت لوت مرکزی با وسعتی حدود ۲۵ هزار کیلومتر مربع مساحت، متنوع ترین، کم نظیرترین و حتی منحصر به فردترین عارضه های طبیعی بوم سازگان های بسیار گرم و خشک دنیا را در خود جای داده است. ریگ یلان، ناحیه کلوت ها، خندق ها و تنگ های آبرفتی، چاله مرکزی، دشت های ریگی (هامادا)، پست ترین فرو افتادگی لوت و نقاط گرمایی زمین از جمله ویژگی های طبیعی لوت مرکزی اند که در هشت سال گذشته مکرراً مورد مطالعه کارشنان قرار گرفته اند.

در سال ۹۲ در طول یک شبانه روز گود لوت و مناطق اطراف آن توسط گروهی از کارشناسان مورد بررسی جدی و همه جانبه قرار گرفت و پس از اندازه گیری سطوح ارتفاعی و پست نقاط همجوار به وسیله دستگاه های اندازه گیری پیشرفته، ارتفاع ۱۱۷ متر از سطح دریای آزاد پست ترین نقطه گود لوت و دشت لوت شناخته شد و پس از آن ارتفاع ۱۱۷ متر گود لوت و مختصات جغرافیایی آن و سایر اطلاعات لازم بر روی صفحه ای فلزی حک و بر روی میله ای قطور که بیانگر نماد ملی ایران (پرچم پر افتخار ایران) است ایجاد و در” گود لوت” که در واقع گودترین نقطه داخلی فلات ایران در حوزه آبخیز بسته لوت است ، نصب شد.

کلمات کلیدی: پست ترین نقطه فلات ایران , دشت لوت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , کم ارتفاع ترین , گود ترین , گود لوت

داغ ترین مکان بر روی زمین

سالها عنوان “داغ ترین مکان بر روی زمین” در اختیار العزیزیه لیبی در صحرای آفریقا قرار داشت، جایی که در ۱۳ سپتامبر ۱۹۲۲ یک دماسنج در یک ایستگاه هواشناسی، دمای ۵۸ درجه ی سانتیگراد را ثبت کرد. این رکورد تا قبل از آن در اختیار دره مرگ (Dead valley) امریکا قرار داشت که در ۱۰ جولای سال ۱۹۱۳ به ثبت رسیده بود. اما این رکوردها مربوط به مناطقی بود که در آنها ایستگاه های هواشناسی وجود داشت و در حقیقت گرم ترین مکان بر روی سطح کره ی زمین ناشناخته باقی ماند. امروزه و با پیشرفت تکنولوژی سنجش از دور و کمک ماهواره ها و رادارهای فضایی این معما حل شده است. جدیدترین مطالعات بر روی داده های حرارت سنجی ماهواره ای نشان می دهد که گرم ترین نقطه بر روی سطح زمین متعلق به دره مرگ و العزیزیه نیست و محل آن می تواند هر سال تغییر کند.

بر اساس تحقیقات جدید دانشگاه مونتانا با استفاده از داده های زمین شناسی ماهواره لندست عنوان “داغ ترین مکان بر روی زمین” در پنج سال اخیر از هفت سال بررسی داده های مادون قرمز (که درجه حرارت را نشان می دهند) به مکانی در دشت لوت ایران تعلق می گیرد.

تصویر ماهواره ای دشت لوت در طول موج فروسرخ که توسط ماهواره لندست در ۶ جولای ۱۹۹۹ گرفته شده است.

دشت لوت قبلاً نیز در لیست بیابان های گرم زمین مانند صحرای بزرگ آفریقا، بیابان گبی در شمال چین، بیابان سونوران در آمریکای شمالی، قرار داشت که به دلیل شرایط بد و سخت آب و هوایی آنها امکان احداث ایستگاه های دائمی هواشناسی در آنها وجود نداشت و در نتیجه به سادگی امکان اندازه گیری توسط ابزارهای زمینی در طول سال در این نقاط ممکن نبود.

در حال حاضر ماهواره ها می توانند با گذر از روی سخت ترین و صعب العبور ترین نقاط سطح زمین که دسترسی زمینی به آنها ممکن نیست، هر بخش از آنها را اسکن و داده های مختلفی از جمله داده های حرارتی سطح زمین را در اختیار محققان قرار دهند.

این داده ها هر سال ثبت، جمع آوری، آنالیز و مطالعه می شوند. بالاترین درجه حرارت ثبت شده بر روی پوسته ی زمین در سال ۲۰۰۵ و در کویر لوت ثبت شد که دمای خیره کننده ی ۷۵/۵ درجه ی سانتیگراد را نشان می داد. در سال های ۲۰۰۴، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ نیز دشت لوت بالاترین درجه حرارت ثبت شده را داشت.

لوت بالاترین دمای سطح در سال ۲۰۰۴، ۲۰۰۶، ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ هم داشت. این در حالی است که داغ ترین مکان بر روی زمین ممکن است سال به سال تغییر کند اما شرایطی مانند خشک بودن محیط، تیره رنگ بودن زمین و سنگی بودن آن به جذب گرما کمک می کند، مواردی که همگی در دشت لوت با هم جمع شده اند.

منبع: لایو ساینس

 

 

دشت لوت

دشت لوت در جنوب باختری ایران با تنوع اشکال زمین شناسی و ویژگی های منحصر به فرد از جمله کلوت ها، نبکا های مرتفع ، تپه های ماسه ای ، دهانه های آتشفشانی، زمین های نقش بسته، چشمه های آب گرم و رودخانه شور که از میان دشت عبور می کند از مناطق دیدنی برای زمین گردشگران است.

این دشت در جنوب شرق ایران با مساحتی بیش از ۴۰ هزار کیلومتر مربع در بین بخشی‌هایی از استان‌های کرمان، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی قرار دارد و بیست و پنجمین بیابان بزرگ جهان به ‌شمار می‌رود. دشت لوت از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده است. طول آن حدود ۳۲۰ کیلومتر و عرض آن حدود ۱۶۰ کیلومتر می‌باشد.

 

دشت لوت

کلمه “لوت” به معنی برهنه و فاقد هرچیز است. در نوشته‌های جغرافیایی از واحد لوت گاهی به‌نام «چاله لوت» و گاهی «دشت لوت» و در نزد عوام نیز به‌ دلیل برخی مشابهت‌ها با دشت کویر، اغلب به‌ نام کویر لوت نام برده می‌شود که صحیح نیست. زیرا دشت لوت یک بیابان است، در حالی که کویر بخش کوچکی از مساحت دشت لوت را تشکیل می‌دهد. بیابان واژه‌ای اکولوژیکی و اقلیمی است که پوشش گیاهی، حیات و میزان بارندگی در آن کم است ولی کویر یا نمک‌زار به پست‌ترین نقاط داخلی مناطق بیابانی و جایی که میزان نمک در آن بسیار زیاد گفته می‌شود.

دشت لوت از جمله مناطق فراگرم و خشک جهان است. دانشمندان علت گرمای بالای آن را رنگ تیره و خشکی سطح آن دانسته‌اند که موجب جذب گرمای خورشید می‌شود. هسته آن در سال‌های ۲۰۰۴، تا ۲۰۰۹ به جز یک سال، گرم‌ترین نقطه سطح کره زمین شناخته شده است که بیشترین آن در سال ۲۰۰۵ با دمای بیش از ۷۰ درجه سانتی‌گراد ثبت شده است.

 

lut4

دشت لوت به ‌صورت بیابان وسیع ماسه‌ای و ریگی است. در دشت لوت چاله‌ها یا حوضه‌های محلی متعددی وجود دارد که هرکدام دسته‌ای از روان‌آب‌های سطحی اطراف را دریافت می‌کنند. در دشت لوت پهنه‌های کویری عمدتاً در داخل یا حاشیه این حوضه‌ها و یا در قسمتی از مسیر جریان‌های فصلی و موقتی پدید آمدند. به ‌طور کلی وسعت کویر در دشت لوت نسبت به زمین‌های ماسه‌ای و ریگی چندان زیاد نیست و یا به عبارتی از چنان اهمیتی برخوردار نیست که بتواند بر چشم‌انداز طبیعی آن تاثیر بگذارد. از این نظر دشت لوت درست در مقابل دشت کویر قرار دارد که بیشتر وسعت آن را کویر پوشش داده است.

بیابان لوت دارای ۴۰ مخروط آتشفشان کواترنر است و از بزرگ‌ترین شهرهای کلوخی جهان و ازمرتفع‌ترین هرم‌های ماسه‌ای دنیا است که مرتفع‌ترین هرم‌های شناخته شده دنیا حداکثر ۳۰۰ متر ارتفاع دارند اما در لوت ارتفاع برخی هرم‌ها گاه به ۴۸۰ متر می‌رسد. همچنین مرتفع‌ترین ربدوها مشابه نبکاها با ابعاد بزرگ‌تر و اشکال پیچیده‌تر در لوت غربی هستند و هامادا  دشت‌هایی از ریگ، شن و پوشیده از خاک‌های ریگی فاقد گیاه است.

 

lut2

بیابان لوت دارای پهنه‌های وسیع ماسه و ریگ است که با طیف رنگی قهوه‌ای روشن، خاکستری و سیاه از گدار باروت که به علت رنگ سیاه و باروتی خاک به این نام خوانده می‌شود پوشیده شده است. همچنین دارای دشت‌هایی از گدازه‌های بازالتی چاله چاله نظیر گندم بریان و پهنه‌های شنی مواج بزرگ‌ترین تپه‌های شنی پوشیده از گیاه است این تپه‌های شنی که نبکا نام دارند یکی از شگفتی‌های همزیستی خاک و آب و گیاه است و به گلدان بیابان نام گرفتند. همچنین می‌توان به کویر پاشتری اشاره کرد که سطح این نوع زمین‌ها اینطور به‌ نظر می‌رسد که پس از بارندگی زیاد خیس شده و تعدادی شتر روی آن راه رفته‌اند.

دشت لوت به سه واحد جغرافیایی تقسیم شده‌است:

۱لوت شمالی از عناصر ریگ، شن و ماسه تشکیل شده‌است و حد جنوبی آن را بریدگیهای نا منظم مشرف به چاله «رود شور بیرجند» تشکیل می‌دهد. ناهمواری‌های ماسه‌ای به شکل سفره‌های ماسه‌ای در آن وجود دارد.

۲لوت مرکزی شگفت انگیزترین قسمت دشت لوت است. در قسمت‌های شرقی لوت مرکزی تپه‌ها و توده‌های عظیم و به هم پیوسته ماسه‌ای قرار گرفته و سطح قابل توجهی از لوت را به عرض متوسط ۵۲ کیلومتر و طول متوسط ۱۶۲ کیلومتر در لوت پوشانده‌است. بخشی از ناهمواری‌های لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی بوده و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است.

از نظر زمین‌ریخت‌شناسی لوت مرکزی به سه منطقه اصلی (از غرب به شرق) تقسیم شده‌است:

الف: دشت سر (Pediment)

به عرض ۵ تا ۱۰ کیلومتر به صورت نواری سطح آن از ماسه و لای (silt) و نمک پوشیده شده است.

ب: کلوت‌ها

خندق‌های بسیار عظیم که حاصل فرسایش آبی و بادی است به عنوان پدیده‌ای بی نظیر در دنیا شناخته شده‌ است.

رود شور در مرطوب کردن دیواره این کلوت‌ها اثر کافی داشته و فرسایش‌های آنها را تسهیل کرده‌است.

منطقه کلوت‌های در ۴۳ کیلومتری شهداد (۲۴ کیلومتری ده سیف) قرار دارد و در مساحتی به عرض متوسط ۸۰ کیلومتر و طول متوسط ۱۴۵ کیلومتر را تشکیل داده‌اند.

مهم‌ترین بادی که دیواره‌های کلوت‌ها را فرسایش می‌دهد بادهای ۱۲۰ روزه سیستان است.

در فاصله کلوت‌ها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی نیست زمین از نوع رس لائی و رس است.

ج:تپه‌های ماسه‌ای

در شرق لوت مرکزی منطقه‌ای به عرض ۵۰ کیلومتر و طول ۱۰۰ کیلومتر متر را تشکیل می‌دهند. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای تا ۵۰۰ متر هم می‌رسد. نا همواری‌های ماسه‌ای به اشکال برخان (Barkhan) هرم‌های ماسه‌ای سیف (sif) و تپه‌های طولی دیده می‌شود.

۳لوت جنوبی (لوت زنگی) غنی‌ترین قسمت چاله لوت از نظر پوشش گیاهی است.