نوشته‌ها

سازند آواری کشکان

سازند کشکان یکی از سازندهای لرستان در دوره ترشیاری است. در اوایل ترشیاری تمامی حوضه زاگرس با یک دریای پیشرونده پوشیده شد. در نواحی ساحلی این دریا “سازند آواری ساچون” در مناطق کم عمق “سازند کربناتی جهرم” و در نواحی ژرف “سازند شیلی پابده” رسوب می کرد.

در این زمان، در کوه های زاگرس سه دریای موازی لنگه، خوزستان و تتیس وجود داشت که با پشته هایی از یکدیگر جدا شده بودند. مواد فرسایشی این پشته ها که بیشتر از چرت های رادیولاریتی بودند به گودی ها حمل شده و ممکن بود با رسوب های عمیق سازند پابده و یا کربنات های جهرم تداخل داشته باشند. تداخل این رسوبات آواری با سازند پابده “سازند فلیشی امیران” و با سازند جهرم “سازند آواری کشکان” نامیده شدند. در ائوسن میانی همزمان با کوهزایی پیرنئن و با پسروی دریا، نواحی سکویی جهرم از آب بیرون آمد و رسوبگذاری تنها در مناطق مرکزی دریاها (لنگه و خوزستان) ادامه داشت و سازند پابده همچنان در حال تشکیل بود. بدین ترتیب چرخه رسوبی جهرم با یک ناپیوستگی فرسایشی خاتمه یافته است.

در نتیجه در ترشیاری پسین، سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان در منطقه لرستان همزمان با سازند پابده در سایر نقاط زاگرس تشکیل شده اند.

 

 

سازند آواری کشکان که به داشتن رنگ سرخ و رخساره آواری مشهور استبه طور معمول شامل سیلت، ماسه سنگ و کنگلومرا با قلوه های رادیولاریت به ویژه چرت فراوان است که به سمت بالا دانه درشت می شوند.

نام این سازند از رودخانه کشکان گرفته شده و برش الگوی آن در ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری شمال خاوری پلدختر در مسیر جاده ی خرم آباد – اندیمشک به ضخامت ۳۷۰ متر معرفی گردیده است.

مرز پایینی سازند کشکان با سنگ آهک های بیوهرمی سازند تله زنگ ناگهانی و هم شیب است. در نقاطی که تله زنگ وجود ندارد، سازند کشکان به طور مستقیم بر روی سازند امیران قرار می گیرد. مرز بالایی کشکان با کربنات های شهبازان ناپیوسته است و با یک زون هوازده لیمونیتی مشخص می گردد.

سن سازند کشکان پالئوسن تا ائوسن میانی دانسته شده و فاقد سنگواره ی مشخصی است.

گسترش جغرافیایی سازند کشکان محدود به لرستان است. از محل برش الگو به سوی جنوب باختری، این سازند به صورت بین انگشتی با سازند پابده و به سوی جنوب خاوری به تدریج با آهک های تله زنگ و شهبازان جانشین می شود.

 

منبع: کتاب زمین شناسی ایران تالیف دکتر علی آقانباتی

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , کشکان , شهبازان , تله زنگ , امیران , جهرم , پابده , ترشیاری , پالئوسن , ائوسن , ماسه سنگ , سیلتستون ,کنگلومرا ,آواری , سرخ رنگ , زاگرس ,لرستان ,ایران , جاده خرم آباد – اندیمشک , برش الگو , زمین گشت

بند بهمن کوار

این بند بر روی رودخانه قره آغاج و در هفت کیلومتری غرب شهر کوار در استان فارس بنا شده است و به نظر می‌رسد از آثار دوره ساسانی باشد. این بند به بهمن پسراسفندیار منسوب است.

رودخانه قره آغاج از سمت باختر به دشت میان کوهستانی کوار وارد شده و با نهشت رسوبات خود در این محدوده، بادزنه آبرفتی زیبای کوار را بوجود آورده که امروزه محل باغ ها و زمین های کشاورزی مردم کوار است.

ZG-BandeBahmanKavar-04

این رودخانه از (ارتفاعات بن رود) دامنه کوه تاسک از روستای زنگنه بن رود (حدود ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهرستان کازرون) در دهستان دشت ارژن در بخش ارژن شیراز سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از میان دره‌ای در ناحیهٔ شمال غربی شیراز، از کنار روستای چهل چشمه می‌گذرد و پس از گذر از کنار شهر خان زنیان وارد دهستان کوهمره سرخی می‌شود و سپس از بخش ارژن شیراز خارح و وارد شهرستان کوار می‌شود. رودخانه قره آغاج در مسیر خود همراه چند رود و چشمه، پس از عبور از اراضی زراعی خفر، کوار، جهرم، قیر و کارزین از طریق استان بوشهر به نام رود مند وارد خلیج فارس می‌شود.

بند بهمن کوار برای بالا بردن سطح آب و انحراف جریان آن از طریق کانالی به دشت کوار برپا شده‌است. درازای بند به ۱۳۰ متر و ارتفاع آن در مرتفع‌ترین نقطه به ۹ متر می‌رسد. مصالح مورد استفاده در بنا، قطعات سنگ طبیعی کوهستان و ملات ساروج است. بند در محلی بنا شده که دو رشته کوه به هم نزدیک می‌شود؛ به صورتی که بخشی از بند بر بدنه سنگی کوه و بخش دیگر آن بر بستر سنگی رودخانه قرار گرفته و همین امر موجب استحکام و ماندگاری آن در طی دو هزار سال گذشته شده‌است. سیلاب‌های شدید رودخانه بعد از برخورد با دماغه‌ای که در مسیر سد وجود دارد، وارد مخزن پشت سد می‌شود و در این مسیر بخش قابل توجهی از سرعت و نیروی تخریبی خود را از دست می‌دهد.

ZG-BandeBahmanKavar-01(3)

مجرایی که آب سد را به دشت کوار منتقل می‌کند، در گوشه شرقی سد و در بدنه سنگی کوه احداث شده‌است. این آب بعد از تأمین آب کارخانه قند، وارد دشت کوار شده و مورد استفاده حدود ۲۰روستا قرار می‌گیرد.

رودخانه قره آغاج در باختر کوار در واقع در هسته ی یک ناودیس جریان دارد که سازند رزک با سنگ شناسی نرم فرسای مارن و فورش سنگ (سیلتستون) این هسته را تشکیل می دهد. در دو طرف دره دامنه های بلند را سازندهای آسماری  و جهرم (سنگ آهک و سنگ آهک مارنی) ساخته اند. در بستر دره اگرچه نهشته های عهد حاضر و کواترنری توسط رودخانه بر جای گذاشته شده و در جای جای آن با واریزه های دامنه ای آمیخته شده اند، اما تناوب مارن سبز رنگ و سیلتستون های قرمز رنگ سازند رزک در بسیاری از نقاط در بستر رودخانه برونزد یافته اند. سازند رزک یا رازک با سن میوسن (۱۰ تا ۱۵ میلیون سال قبل) جوان ترین واحد سنگی در این ناودیس است. سازند رزک معادل سازند گچساران است که در لرستان و بخش هایی از فارس جایگرین آن شده است.

ZG-BandeBahmanKavar-02

ZG-Kavar-AsRa-01

ZG-BandeBahmanKavar-01(2)

ZG-BandeBahmanKavar-05

گسل ها و شکستگی های فراوانی در منطقه قابل شناسایی هستند که همگی محصول عملکرد نیروهای تکتونیکی فشارشی می باشند. بخش های صورتی در نقشه زمین شناسی یکصد هزارم کوار (انتشارات سازمان زمین شناسی کشور) سازند رزک و بخش های نارنجی سازند های آسماری – جهرم می باشند. بخش های خاکستری نهشته های آبرفتی رودخانه قره آغاج و بخش سفید با توپ های سبز رنگ مخلوط واریزه های دامنه ای و نهشته های آبرفتی تراس های آبرفتی می باشند.

کلمات کلیدی: آسماری , استان فارس , بند بهمن , سازند جهرم , سازند رازک , سازند رزک , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قره آغاج , کوار , ناودیس