نوشته‌ها

دره راگه رفسنجان

در کویر اطراف شهر معروف رفسنجان دره ای به طول ۲۰ کیلومتر و عمق ۷۰ متر وجود دارد که با عرضی ۱۸۰ متری منظره ای فوق العاده زیبا را به وجود آورده است. این دره که “راگه” نامیده می شود، میزبان رودخانه دائمی “گیودری” در عمق خود می باشد. بر اساس نظر کارشناسان، دره به دلیل فرسایش های آبرفتی شکل گرفته و به دلیل ادامه فرسایش، شکل برخی قسمت های دره در حال تغییر است.

DSC_0797-36

تقابل دشت مسطح و دره عمیق و اشکال و حجم های به وجود آمده بر اثر فرسایش دره را از شکل انحصاری برخوردار کرده است. اصولا چنین ساختاری با این وسعت یک استثنا است. اگرچه یکی دوتا دره تا حدی شبیه به آن (البته نه با این وسعت و عمق) در نقاط دیگر کشور وجود دارد (تنگه رتیل در کویر لوت ، کال جنی در طبس ، غار دره زینگان در ایلام و..) اما برخی از مزایا همچون دسترسی مناسب ، هوای خوب و امنیت و زیر ساختار های مناسب منطقه دره راگه را از رقبای خود متمایز ساخته است .

۷۵۲۷۵۲

از سوی دیگر فرسایش های آبی در منطقه موجب شده است اشکال بسیار زیبایی در دیواره های دره راگه شکل گیرد که بر زیبایی این منطقه افزوده است. زیبایی و منحصر به فرد بودن این دره به حدی است که برخی، این منطقه را با دشت کلوت­های شهداد از نظر پتانسیل های گردشگری هم سنگ می دانند.  این دره با ۱۸۰ متر عرض، ۷۰ متر عمق، ۲۰ کیلومتر طول و ۳۶ هزار هکتار مساحت از شکوه و عظمت خاصی برخوردار است.  این دره حاصل فرسایش آب رودخانه دائمی گیودری بوده و مربوط به دوران چهارم زمین شناسی (کواترنری) است و سن آن حدود ۲۰ هزارسال تخمین زده می شود.

۷۵۲۷۵۷

اما این دره چگونه شکل گرفته است؟

در دوره های یخچالی که در عرض های جغرافیایی بالاتر بارش برف و یخبندان، آب و هوای غالب بوده است؛ در عرض های جغرافیایی پایین تر یعنی جایی که کشورمان در آن محدوده قرار دارد، بارش شدید باران غلبه داشته است. در نتیجه جریان های آب آبراهه ها، سنگ ها را در ارتفاعات فرسوده و به صورت نهشته های آبرفتی به درون مناطق پست تر مانند دشت ها آورده و نهشته است. پس دوره های یخچالی در ایران همراه با تشکیل دشت های آبرفتی عظیم با ستبرای بسیار زیاد آبرفت بوده است.

دشتی که هم اکنون شهر رفسنجان در درون آن تشکیل و گسترده شده است یکی از دشت های آبرفتی است که در زمان دوره های یخچالی تشکیل شده است و رسوبات آبرفتی آن در آن زمانه با فرسایش کوه های جنوبی و شمالی در این دشت جمع شده است. با پایان دوره های یخچالی و فرایش زمین، آبهایی که از ارتفاعات به سمت پایین جریان داشته اند در کانال هایی جمع شده و رودخانه ها را پدید آورده اند که رودخانه گیودری یکی از آنهاست. در نتیجه با مرور زمان و ارتفاع گرفتن کوه های جنوبی در اثر فعالیت های زمین ساختی، رودخانه برای حفظ تعادل خود بستر آبرفتی دشت را حفر کرده و رودخانه ای که روزی بر روی سطح دشت جریان داشته، امروزه در عمق ۷۰ متری آن جریان دارد. در نتیجه اشکال زیبایی که امروزه در دیواره های دره راگه دیده می شود، محصول کارکرد مشترک، فرسایش آبی، بادی، ریزش ها و فرایش زمین است.

۷۵۲۷۶۴

نکته قابل توجه در خصوص این منطقه بکر طبیعی، وجود حیات وحش منحصر به فرد در منطقه است که شامل عقاب، دراج و کبک می شود و این دره با منطقه حفاظت شده بدوئیه که پناهگاه آهو در استان کرمان محسوب می شود تنها چند کیلومتر فاصله دارد و وجود این حیوان نیز در منطقه توسط افراد محلی گزارش شده است.

دره راگه در شمال غربی استان کرمان و درجنوب شرقی شهرستان رفسنجان در مسیر گردشگری دو جاذبه اکوتوریستی استان یعنی روستای تاریخی میمند و کلوت های شهداد قرارگرفته است.

۰۰۱

کلمات کلیدی: زمین شناسی  ,زمین گردشگری  ,ژئوتوریسم  ,توریسم  ,ژئوسایت  ,دره راگه  ,رفسنجان  , استان کرمان  ,ایران  ,آبرفت  ,نهشته , تنگه  ,ژئومورفولوژی  ,زمین گشت

نوشتار زمین شناسی و زمین گردشگری:

سید مجید میرکاظمیان

منابع:

خبرگزاری مهر

راگه دات آی آر

دریاچه چورت

دریاچهٔ میانشه در فاصلهٔ ۱۰ کیلومتری روستای چورت حد فاصل ساری تا کیاسر در استان مازندران ایران قرار دارد. این دریاچه، در ۳۵۰ کیلومتری تهران در جنگل‌های بکر روستای چورت در بخش چهاردانگه شهرستان ساری واقع در ۵۰ کیلومتری جنوب این شهر است. وسعت این دریاچه حدود ۳ هکتار است. این دریاچه به دلیل نزدیکی به روستای چورت، “دریاچه چورت” هم نامیده می‌شود.

ZG-Chouratlake-02

این دریاچه در سال ۱۳۱۸ خورشیدی بر اثر زمین‌لرزه و رانش زمین و در پی آن بسته شدن مسیر آب چشمه‌ای که در کنار دریاچه قرار دارد، بوجود آمده‌است. آثار بخش های فروریخته از کوه مجاور که باعث بسته شدن مسیر آبراهه و تشکیل این دریاچه شده به صورت بخش بدون پوشش گیاهی در دامنه ی کوه به خوبی مشخص است. دامنه ی جنوب خاوری کوهی که در باختر دریاچه کنونی قرار دارد، در اثر زمینلرزه به ناگاه فروریخته و مسیر آبراهه به سمت جنوب را بسته و سدی را در برابر آبراهه مجاور خود ایجاد نموده است. با جمع شدن آب باران و چشمه های بالادست این دریاچه شکل گرفته است.

ZG-Chooratlake-04

این دریاچه در شکاف دره‌ای با شیب زیاد قرار گرفته و دور تا دور دریاچه را پوشش‌های جنگلی بکر و درختان قدیمی در بر گرفته ‌است. شکل هندسی دریاچه به شکل بیضی کشیده بوده و ژرفای آن با توجه به میزان بارش‌های فصلی متغیر است. هنگام کاهش آب در فصول گرم سال، پدیدار شدن باقیمانده درخت‌هایی که در محل پیدایش دریاچه بوده‌اند منظرهٔ ویژه‌ای را ایجاد می‌کند. این دریاچه آب شیرین فاقد موجودات آبزی بوده و ماهی‌های موجود در دریاچه توسط افراد محلی به دریاچه انداخته شده‌است. این دریاچه محلی برای سیراب شدن حیوانات جنگلی مانند گراز، خرس و … است.

این دریاچه در بخش چهاردانگه از استان مازندران قرار دارد. برای دسترسی به این دریاچه و روستای همنام آن از ساری به سمت کیاسر و یا از شهمیرزاد استان سمنان و یا دامغان به سمت کیاسر می توان حرکت نمود. از روستای چورت تا دریاچه جاده ای خاکی به طول ۱۰ کیلومتر در جنگل کشیده شده که در فصولی که بارندگی زیاد است ممکن است آسیب هایی در این جاده ایجاد شده باشد اما بر خلاف گفته ی مردم محلی امکان رسیدن با اتومبیل شخصی تا چند صد متری دریاچه وجود دارد. برای رسیدن به کنار دریاچه نیاز به اتومبیل های آفرود می باشد اما بهتر است برای حفظ اکوسیستم این دریاچه اتومبیل های خود را از جاده خارج ننمایید.

ZG-Chouratlake-map

نکته ای که برای رسیدن به دریاچه باید رعایت کرد استفاده از جی پی اس و مسیر ثبت شده دریاچه بر روی آن است. چون جاده های خاکی درون جنگل از انشعابات و دو راهی های فراوانی برخوردار است امکان گم شدن در جنگل وجود دارد.

از روستا که به سمت دریاچه خارج شوید هیچ امکانات رفاهی وجود ندارد و همه ی مایحتاج خود را باید در روستا تهیه کنید. با توجه به فاصله ی ۱۰ کیلومتری با روستا بهتر است در کنار دریاچه اطراق نکنید و یا اگر قصد این کار را دارید تعداد شما زیاد و امکاناتتان کامل باشد.

کلمات کلیدی:
زمین شناسی ,  زمین گردشگری ,  ژئوتوریسم ,  توریسم , گردشگری , ایران , دریاچه چورت , زمین لغزش , مازندران , زمین گشت

ژئوتوریسم و مفاهیم آن

 نوعی گردشگری مبتنی بر طبیعت است. می توان گفت سفری است طبیعت محور اما با پیروی از اصول و ضوابطی خاص. بهترین معادلی که در فارسی می توان برای آن به کار برد عبارت “زمین گردشگری” است. یعنی گردشگری که بر بازدید از میراث زمین شناختی تاکید دارد.

در حقیقت می توان ژئوتوریسم را سفری مسئولانه معرفی کرد که در آن به شاخص های زمین شناختی یک منطقه پرداخته می شود و علاوه بر بازدید از آن، بر حفاظت از میراث زمین شناختی، فرهنگ مردم بومی ساکن در آن، ویژگی های زیبایی شناسی و رفاه جوامع محلی  تاکید بسیار می شود . در این میان دیدگاه های مختلفی در مورد واژه ژئوتوریسم مطرح گردیده است. جاناتان تورتلات، کارشناس ژئوتوریسم، این واژه را در مجله نشنال جیوگرافیک مسافرتی تعریف کرده که “هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ می کند و یا آن را ارتقاء می دهد“.بر این اساس، هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه خود ـ نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ – مورد بازدید قرار گیرد؛ در این تقسیم بندی می‌گنجد. این رویکرد با تاکید بر انتقال “حس منطقه” به گردشگران، سعی در گره زدن طبیعت، فرهنگ وتاریخ یه منطقه خاص دارد.

Untitled-1

نمونه ای از نقشه های نشنال جئوگرافیک برای معرفی جاذبه های ژئوتوریستی

اما در کنار هویت جغرافیایی، لندفرمها، اشکال زمین شناسی و پدیده های زمین شناختی خود دارای اهمیتی دوچندان گردیده و مرکز توجه زمین گردشگران قرار گرفتند. نتیجه چنین توجهی در کشورهایی مانند استرالیا، چین، انگلستان و ..موجب تمرکز بیشتر این نوع گردشگری بر جاذبه های زمین شناسی و جنبه های علمی رخدادهای علوم زمین (” گردشگری در چشم اندازهای زمین شناختی ” ) و تاسیس ژئوپارک ها به عنوان موزه های علوم زمین گردیدند.

در این میان ژئو پارک ها خود مجموعه ای از ژئوسایت های مختلف و بر آمده از اجتماعات محلی تعریف شدند که در آنها میراث زمین شناختی ناحیه، با مدیریتی دقیق و دائمی حفظ و نگهداری می شوند. این ابتکار جدید که قرار است تاریخ ۴ بیلیون ساله زمین شناسی ما را برای آیندگان آماده استفاده کند، روشی عالی برای جلب توجه جامعه بین الملل به پایگاههای مهم زمین شناسی دنیا است.

با چنین مقدمه ای می توان به راحتی به ارزش ژئوسایت ها یا زمین گردشگاه ها به عنوان پایه ای ترین هسته زمین گردشگری و ژئوتوریسم پی برد. در واقع مکانی که دارای یک پدیده کمیاب و ارزشمند زمین شناختی یا زمین ریخت شناختی است را ژئوسایت یا زمین گردشگاه می نامند. این نقاط باید ارزش های زیبایی شناسی و علمی داشته و امکان بازدید از آن برای همگان فراهم باشد. بر اساس ( Cowie & Wimbledon (1994 “زمین گردشگاه ها مکان هایی با نمونه های شاخص از تاریخ و فرآیندهای برجسته زمین شناختی است که در توسعه اشکال زمین موثر بوده اند و از نظر زمین شناسی ارزش جهانی دارند”

Untitled-1نقل از کتاب ژئوتوریسم، تالیف راس دالینگ و دیوید نیوسام

همزمان یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد،شبکه بین المللی ژئوپارک ها را جهت توسعه قلمروهایی که در برگیرنده اثرات راهبرد های علوم زمین و دانش زمین شناسی برای توسعه پایدار  منطقه ای است، در سراسر جهان ایجاد کرده است. این نهاد توجه ویژه ای به مسئله محافظت و توسعه میراث زمین شناسی از طریق ژئوپارک ها دارد، زیرا ژئوپارک ابزاری مناسب جهت آموزش گسترده با “روشی ساده” در مورد محیط زیست و علوم زمین است و علاوه بر آن، ثبت تاریخچه زمین به دلایل زیبایی شناختی، فرهنگی، علمی، اهمیت و پتانسیل آن برای تولید از طریق توسعه اقتصادی پایدار، ضروری است.

geopark

صفحه شبکه جهانی ژئوپارک ها در یونسکو

در ایران از سال ۱۳۸۲ سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی به همکاری پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور برنامه گسترده ای را برای شناسایی و معرفی پدیده ها و عوارض زمین شناختی کشور آغاز نمودند. کوشش های این دو مجموعه منجر به ثبت اولین ژئوپارک ایران به نام “ژئوپارک قشم” در فهرست ژئوپارک های جهانی یونسکو و تهیه اطلس ژئوتوریسم قشم گردید. ژئوپارک قشم درغرب جزیره قشم قرار دارد و در حقیقت محدوده‌ای طولی است که شرق آن به روستای طبل صلخ، غرب آن به روستای گوریکانی، از شمال به ساحل شمالی و از جنوب به ساحل جنوبی منتهی می‌شود. این ژئوپارک دارای هفت سایت اصلی تنگه چاه کوه، دره ستاره افتاده، دره تندیس‌ها، دره شور، نمکدان، دولاب وکورکوراکوه است.

Untitled-1

نقشه زمین گردشگاه های ژئوپارک قشم

اگر چه جزیره قشم، ‌اولین ژئوپارک تائید شده توسط یونسکو در ایران است؛ اما کشور ما  همانگونه که از نظر تنوع زیستی و اقلیمی کشوری متنوع است از نظر گوناگونی پدیده های زمین شناختی (ژئودایورسیتی) نیز در جهان کم نظیر و چشمگیر است و کم و بیش می توان گفت که از هر گونه پدیده وابسته به دانش زمین شناسی، نمونه ای در ایران به چشم می خورد. ” بهشت زمین شناسان” و “موزه یک و نیم میلیون کیلومتری ” از لقب هایی است که برخی کارشناسان در مورد ایران بکار می برند. پدیده هایی مانند چشمه زیبای باداب سورت، دشت لوت، منطقه ارس، جزیره هرمز و … نمونه های اندکی از این طبیعت بی‌نظیر است که می‌تواند زمین گردشگاه ها و ژئوپارک های بسیار بیشتری را در لیست یونسکو به خود اختصاص دهد.

ZG-Hormoz-15

ساحل زیبای جزیره هرمز

امروزه در بیشتر کشورهای دنیا ، ژئوتوریسم ، واژه ای شناخته شده است. گردشگران داخلی و خارجی از پدیده های منحصر به فرد و دیدنی های مربوط به علوم زمین دیدن می‌کنند و لحظات شاد و مفرحی را در کنار خانواده و دوستان سپری می‌نمایند. به خصوص کودکان و نوجوانان از این نوع گردشها لذت فراوان برده و درسهای بسیار می آموزند. آنچه تا کنون از گردشگری در ذهن ما خطور می کرد ، دیدن بناهای تاریخی و آثار باستانی است که تنها بخش کوچکی از گردشگری به شمار می‌آید، ولی آیا میدانید که دیدنی های زمین شناسی هم یکی از جذاب ترین زمینه های گردشگری و جذب گردشگر است ؟

چنین گشت هایی هم برای افراد محلی و هم برای بازدیدکنندگان ، منافع مشترک دارد: اقتصادهای کوچک محلی فعال شده و از سوی دیگر بازدیدکنندگان با مجموعه ای از فرهنگ و آداب و سنن متفاوت آشنا می شوند. در این رابطه، امتیازات دیگری را هم می توان برشمرد که حفاظت از منابع طبیعی یکی از آنها است . پاکیزه نگهداشتن طبیعت و حفظ آن به همان شکلی که به دست ما رسیده ، بسیار حائز اهمیت است . متاسفانه گاه به گاه ملاحظه میشود به دلایل فقرفرهنگی و نا آشنایی با استانداردهای اخلاق و رفتار گردشگری، بازدید کنندگان ، ناخواسته یا ندانسته، به تخریب طبیعت و آثار منحصربه فرد آن می پردازندو با نوشتن یادگاری یا ریختن زباله ، محل را به صورتی غیر قابل استفاده در می آورند. از طرفی توسعه بی برنامه و بی رویه شهری و امکانات رفاهی نظیر جاده ها ، رستورانها و نیزعدم توجه به ظرفیت پذیرش یک محل از جذابیت های آن به‌شدت می‌کاهد و سود کوتاه مدت، جایگزین برنامه ای اصولی در دراز  مدت می‌شود.

ژئوتوریسم مورد علاقه قشر وسیعی از گردشگران است؛ هم آنهایی که دانشی از علوم زمین دارند و هم گردشگران عادی که به علوم زمین شناسی علاقمند هستند. علاقمندان به این رشته، ژئوپارک ها و پدیده های زمین شناسی را برای ماجراجویی های خود انتخاب می کنند.

پدیده های طبیعی مانند لندفرمها، رخنمون ها و اشکال زمین که در نتیجه فرسایش، فعالیت های آتشفشانی، چین خوردگی ها و گسلها، تپه های مرجانی و فرایندهای کوه زایی به وجود آمده اند، مورد علاقه ژئوتوریست ها هستند. اشکال مختلف زمین شناسی در نتیجه تغییرات اقلیمی و فعالیت های زمین، چشم اندازهای بی نظیری را به وجود می آورد.

مبانی ژئوتوریسم بسیار شبیه به مبانی “اکوتوریسم” است، تنها تفاوت در نوع و ماهیت مکان و منطقه ای است که مورد بازدید قرار می گیرد. ژئوتوریسم درست همانند همتای خود “اکوتورسم” بر توسعه پایدار تاکید دارد و بهبود وضعیت اقتصادی، طبیعی و فرهنگی را با استفاده صحیح از منابع موجود و در نظر گرفتن منافع نسل های بعدی، به دنبال دارد.  گردشگران در ژئوتوریسم، پدیده های زمین شناسی را مورد بازدید قرار می دهند، هویت جوامع بومی را در نظر می گیرند و با حفظ منابع برای نسل های بعد، از تجربه سفر خود لذت می برند.

منابع

“ژئوتوریسم چیست” سایت : https://blog.eravel.com/

وب سایت رسمی ژئوپارک قشم : http://qeshmgeopark.ir

“درآمدی بر ژئودایورسیتی، به عنوان پایه ای برای توسعه ژئوتوریسم”، عبدالله یزدی

کلمات کلیدی: اکوتوریسم , ایران , توریسم , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , گردشگری , ژئوپارک , ژئوتوریست , توسعه پایدار , ژئوسایت , مسافرت مسئولانه , میراث زمین شناختی , زمین گشت

موج نما (Ripple Mark)

به طور کلی ریپل به یک پشته کوچک ماسه ای که شبیه چینی بر روی آب است و بر روی سطح طبقه بندی یک رسوب تشکیل می شود گفته می شود.

ریپل مارک‌ها یا موج نماها اشکال موجی هستند که معمولا در سطوح صاف ماسه‌ها بوجود می‌آیند. ریپل مارک در اثر فعالیت امواج آب و یا باد بوجود می‌آید و اغلب در سطح تپه‌های شنی در صحراها و یا ماسه‌های کنار دریا تشکیل می‌شوند. اندازه و دامنه و طول ریپل مارک‌ها بستگی به سرعت و شدت باد و یا امواج آب دارد.

علت ایجاد ریپل مارک‌ها اختلاف جهش دانه‌ها به هنگام عمل حمل و نقل می‌باشد، زیرا در مقابل باد، ذرات ماسه بیشتر تحت اثر قدرت باد قرار می‌گیرد و به حرکت در می‌آیند و در سطح مخالف که دارای شب بیشتری است سقوط می‌کنند.

ریپل مارک‌های نامتقارن در مقطع مانند تپه‌های شنی ، شکل نامتقارنی دارند. یعنی یک طرف آن دارای شیب کم (Luv) و طرف دیگر دارای شیب بیشتری (Lee) است. در ریپل مارک های متقارن یا ریپل های موجی نیز شیب در دو طرف ریپل به یک اندازه است و در اثر حرکت امواج تشکیل شده اند.

ریپل های جریانی ممکن است به اشکالی مختلفی مثل مستقیم، مارپیچی یا سینوسی، زنجیره ای، زبانه ای و هلالی دیده شود که همگی حاصل حرکت باد به اشکال مختلف هستند.

گاهی اوقات به دلیل شرایط رسوبی مساعد برخی از آثار ریپل مارک های کهن پس از سنگ شدن رسوبات، از میلیون ها سال پیش تاکنون باقی مانده اند. اما نمونه های امروزی این آثار رسوبی را می توان به وفور در بیابان ها بر روی تلماسه ها و در کنار دریاها بر روی سواحل شنی مشاهده نمود. در تصویر، موج نماها (ریپل مارک) بر روی تلماسه های بیابانی در اطراف میبد استان یزد دیده می شود.

کلمات کلیدی: موج نما ، ریپل مارک ، بیابان ، ساحل ، ساخت رسوبی ، زمین شناسی ، زمین گردشگری ، ژئوتوریسم ، توریسم ، طبیعت گردی ، ایرانگردی ، تلماسه ، میبد ، استان یزد ، زمین گشت