نوشته‌ها

تاقدیس شامیلو

زاگرس چین خورده به بخشی از رشته کوه زاگرس گفته می شود که در آن پوشش رسوبی روی پی سنگ بر اثر اعمال نیروهای زمین ساختی چین خورده و تاقدیس ها و

ناودیس های متناوبی در راستای شمال باختر – جنوب خاور شکل گرفته اند. داده های موجود نشانگر آن است که چین خوردگی های این بخش از زاگرس به لحاظ تاثیر گسله های پی سنگی، حضور گنبدهای نمکی، راندگی های پنهان، فروافتادگی ها و خمش ها چندان ساده نیست، به گونه ای که نام زاگرس چین خورده و گسلیده برای آن با مسماتر است.

بسیاری از زمین شناسان، تغییر روند و خمیدگی محور چین ها را ناشی از عملکرد دو فاز دگرشکلی پی در پی و جداگانه می دانند. در فاز نخست فشردگی و چین خوردگی در راستای شمال باختر – جنوب خاور انجام شده و در مرحله دوم دگرشکلی برشی راستگرد مربوط به گسله های امتدادلغز باعث روند های خاوری – باختری و خمیدگی محور چین ها شده است.

نظرات مختلفی در مورد زمان چین خوردگی ها وجود دارد. عده ای بر این باوراند که حرکات اصلی چین خوردگی زاگرس مربوط به اواخر میوسن پایانی و یا پلیوسن آغازین، یعنی مدت ها پس از یکی شدن مجدد لبه صفحات زاگرس و ایران مرکزی صورت گرفته است. اما شواهد ساختاری و چینه نگاری گویای آن است که چین خوردگی زاگرس، از کرتاسه پسین آغاز شده و در زمان پلیوسن به بیشترین اندازه ی خود رسیده است. امروزه نیز به دلیل تداوم حرکت پوسته ی عربستان به سمت ایران، چین خوردگی زاگرس ادامه دارد و جابجایی افقی آن به صورت میانگین حدود ۴ سانتیمتر است و حرکت های قائم آن بیش از ۲ میلیمتر در سال برآورد می شود.

ZG-Shamilu-01

تاقدیس شامیلو یکی از چین های زاگرس چین خورده است که در مرز استان فارس با استان هرمزگان واقع شده است. این چین زیبا با راستای تقریباً خاوری – باختری و میل دوطرفه دارای محوری چین خمیده است. گسلش هایی هم بخش هایی از این چین را متاثر گرده اند و در بخش خاوری نیز، برونزد یک گنبد نمکی بخش هایی از این چین زیبا را از بین برده است. قدیمی ترین واحد سنگی برونزد یافته در این تاقدیس، سنگ آهک های سازند آسماری به سن الیگومیوسن و جوان ترین واحد سنگی کنگلومرای بختیاری به سن پلیوسن است. در این میان از قدیم به جدید سازندهای گچساران، میشان و آغاجاری نیز برونزد یافته اند. البته واحد های آبرفتی کواترنری نیز بخش هایی را پوشانده اند. پهنای این چین در گسترده ترین بخش حدود ۱۵ کیلومتر و طول آن حدود ۴۲ کیلومتر است. گنبد نمکی دیگری نیز در دشت جنوبی و در منتهی الیه بخش باختری چین بیرون زده است که این چین را متاثر نکرده است.

ZG-Shamilu-02

ZG-Shamilu-04

برای دسترسی به این چین زیبا باید مسیر روستای تاریخی زادمحمود را پی گرفت. زاهد محمود یکی از روستاهای بخش مرکزی از توابع شهرستان لارستان واقع در استان فارس می باشد. این روستا در دشتی بزرگ به همین نام واقع شده است. نام این روستا در قدیم باشدویه یا باشتویه بوده که قدمتی برابر با ۸۰۰ سال دارد و چون امامزاده ای از نوادگان امام موسی کاظم (ع) به نام سلطان نجم الدین محمود در این مکان مدفون می باشد ، پس از انقلاب به نام همین امامزاده تغییر یافته است.

برای دسترسی به این روستا در جاده بندرعباس به سمت لار بعد از عبور از روستاهای ایسین ، قلات ، تازیان ، کهورستان ، چاه موخور و دشت جیهن ، به ابتدای راه حوزه ی استحفاظی لارستان می رسیم. اگر همین راه را بیست کیلومتر ادامه دهیم به پاسگاه انتظامی هرمود عباسی (میرخویی) و روستای هرمود می رسیم که سمت راست جاده تابلوی دسترسی به روستا قابل مشاهده است. با جدا شدن از جاده ی اصلی، ۲۴ کیلومتر باید پیموده شود تا به روستای زادمحمود برسیم. با رسیدن به روستا، کوهی باشکوه در شمال روستا خودنمایی می کند که همان تاقدیس شامیلوست.

ZG-Shamilu-03

تصویر هوایی این چین زیبا توسط “سید مجید میرکاظمیان” در پرواز تهران – عسلویه گرفته شده است. علاوه بر چین، دو گنبد نمکی هم در جلو و پسزمینه دیده می شوند. در تصویر گوگل ارث که در بالا ارائه شده است سعی شده تا سازندها و عوارض زمین شناسی عکس بر روی این تصویر ماهواره ای خوانا شود. نقشه زمین شناسی هم از نقشه ۲۵۰ هزارم لارستان (انتشارات شرکت ملی نفت ایران) برگرفته شده است.

کلمات کلیدی: آسماری , آغاجاری , استان فارس , ایران , بختیاری , تاقدیس , چین خوردگی , روستای زادمحمود , زاگرس , زمین گشت , سازند , شامیلو ,  طاقدیس , گچساران , لارستان , میوسن , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

تنگه چاهکوه

تنگه چاهکوه در بخش شمال باختری جزیره قشم در نزدیکی روستای چاهوی خاوری قرار دارد. این زمین گردشگاه، نمونه ویژه و کم نظیر از عملکرد فرسایشی آب جاری و تشکیل یک تنگه (کانیون) است. حرکت سریع و قدرتمند آب در بارندگی های شدید و نادر، عامل اصلی شکل گیری این تنگه بوده است. با این حال، فرسایش آبی یک عامل ثانویه در شکل گیری این تنگه به شمار می رود و این فرسایش در امتداد یک درزه و شکستگی اصلی رخ داده است.

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

موقعیت تنگه چاهکوه در جزیره قشم

 

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

تصویر ماهواره ای تنگه چاهکوه

طبقات دربرگیرنده این تنگه بخشی از یال تاقدیس سلخ، مهمترین ساختار تکتونیکی قشم، است که گنبد نمکی نمکدان در آن رخنمون دارد. تاقدیس یک ساختار محدب چین خورده است که در اثر فشارهای بیرونی به لایه های رسوبی زمین و چین خوردن آنها پدید می آید. به دلیل فشارهای جانبی و کشیده شدن لایه های تاقدیس، درزه ها و شکستگی هایی در یال های تاقدیس پدید می آیند. این درزه ها و شکستگی ها نقاط ضعف دیواره های سنگی تاقدیس هستند و عوامل گوناگون فرسایشی در آن نقاط عملکرد موثرتری خواهند داشت. تنگه چاهکوه یکی از این شکستگی های اولیه است که در اثر عملکرد عوامل فرسایشی مانند آب جاری توسعه یافته و به شکل امروزی در آمده است.

ZG-Qeshm-Chahkuh-02

میزبان تنگه چاهکوه سازند آغاجاری (به سن میوسن انتهایی تا پلیوسن) است. این سازند شامل تناوبی از ماسه سنگ و مارن و لایه های ستبر کنگلومرایی است. یکی از ویژگی های بارز این سازند غیر قابل نفوذ بودن آن در برابر آب است. این عامل سبب می شود که آب در بستر تنگه جاری شده و بدون نفوذ در بستر خود، درز و شکاف های موجود را بفرساید.

ZG-Qeshm-Chahkuh-04

وجود اشکال مقعر کروی، بیضوی و خطی در دیواره های تنگه حاصل عملکرد مکانیکی آب، یکنواخت نبودن جنس دیواره در تمامی نقاط و در نتیجه عملکرد بارز فرسایش است. حمل قطعات سنگی توسط آب و حرکات چرخشی آنها در داخل تنگه موجب بوجود آمدن گودال ها، اشکال کاسه ای و دیگ غول (Pot-hole) و فرم های فرسایشی دیگر شده است. مردم محلی از خاصیت نفوذناپذیری سنگ های میزبان تنگه استفاده کرده و با حفر گودال ها و چاه هایی در کف تنگه، امکان گردآوری و ذخیره آب باران را فراهم نموده اند. با توجه به خشک بودن جزیره و کمی بارش سالیانه و آب شور دریا، آب شیرین از گذشته دور در جزیره از ارزش بالایی برخوردار بوده است. با ابتکار حفر چاه در بستر نفوذناپذیر تنگه، روستاییان آب شرب خود را از آب باران تامین و در این چاه ها جمع آوری و تا مدت ها نگهداری می کرده اند.

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

نحوه شکل گیری دیگ های جن در اثر فرسایش آبی

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

چاه های حفر شده در بستر تنگه برای جمع آوری آب باران که در سنگ های نفوذ ناپذیر حفر شده اند.

یکی از پدیده های قابل مشاهده در تنگه چاهکوه علمکرد گسله هایی با راستای خاوری – باختری است که عمود بر دره اصلی تنگه و به موازات یکدیگر باعث جابجایی لایه های سنگی شده اند. آیینه های گسلی موجود بر روی دیواره های سازوکار گسله ها را چپگرد با مولفه نرما نشان می دهند. همچنین در راستای عمود بر امتداد تنگه اصلی، یک تنگه دیگر نیز به چشم می خورد که عامل اصلی تشکیل آن، یک مه درزه طولی کاملاً مشخص است که امتداد گسستگی آن را آشکارا می توان دید.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

تنگه های عمود بر تنگه اصلی که در اثر عملکرد گسله ایجاد شده اند.

یکی از اشکال فرسایشی که بر دیواره های تنگه دیده می شود، فرسایش لانه کبوتری است. این فرسایش از اشکال فرسایش انحلالی (تافونی) است که در طبقات ماسه سنگی دیده می شود. این فرسایش حاصل عملکرد بادهای حاوی قطرات آب شور دریاست که با تبخیر آب و تبلور مجدد بلورهای نمک، موجب جدایش ورقه ای و دانه دانه ماسه ها از بدنه ماسه سنگ می شود. برآمدگی ها و قوس ها در بدنه سنگ های تنگه بیانگر آن است که سطوح تحت تاثیر فرایندهای فرسایشی تندآب و باد قرار داشته اند.

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

فرسایش لانه کبوتری و دیگ های جن ایجاد شده در اثر فرسایش آبی و بادی در تنگه چاهکوه

 

کلمات کلیدی: Chahkuh , Iran Geology , Iran Geotourism , Island , Qeshm , zamingasht , استان هرمزگان , ایران , تاقدیس , تنگه چاهکوه , جزیره قشم , دیگ جن ,  زمین شناسی , زمین گردشگاه , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند آغاجاری , سلخ , طاقدیس , فرسایش , گسل , گسله , لانه کبوتری , مارن , ماسه سنگ

مهران، رودخانه گاوی

دشت مهران در باختر استان ایلام  و در ناودیسی کاسه مانند مابین چین خوردگی های اناران در شمال و چنگوله در جنوب گسترده شده است. این دشت آبرفتی در اثر تخلیه رسوبات دو رودخانه ی کنجانچم و گاوی ایجاد شده و این دو رودخانه با عبور از میان ارتفاعات و با ورود به دشت، مخروط افکنه های خود را در دشت گسترانده اند و رسوبات آبرفتی را با ستبرای بیش از ۱۰۰ متر در دشت به جای گذاشته اند.

رودخانه گاوی که با عبور از ارتفاعات شمالی از سمت شمال خاور وارد دشت مهران می شود و تقریباً تا مناطق میانی دشت در راستای شمال شرق- جنوب غرب حرکت کرده، سپس به سمت غرب تغییر جهت داده و پس از الحاق به رودخانه کنجانچم به کشور عراق وارد می شود. بستر رودخانه گاوی پس از ورود به دشت عریض بوده و رسوبات بستر رود بافتی درشت دارند، به همین دلیل آب رودخانه گاوی عمدتاً پس از ورود به دشت مهران در بستر نفوذ کرده و باعث تغذیه آبخوان آبرفتی می­ شود. در نتیجه این رودخانه در دشت مهران فقط در فصل تر و مواقع سیلابی دارای آبدهی می­باشد.

در حال حاضر با احداث سد مخزنی بر روی این رودخانه سعی شده است تا از آب این رودخانه برای مصارف کشاورزی و شرب استفاده شده و از خروج آب این رود از کشور جلوگیری شود.

 عکس بالا از روی ارتفاعات جنوبی طاقدیس اناران و بر روی سازند ایلام گرفته شده است. در تصویر رودخانه ی گاوی در کف دره ای دیده می شود که هر دو دامنه ی آن متشکل از ستبرای زیادی از رسوبات آبرفتی همین رودخانه است که در طول تاریخ خود، با حمل از ارتفاعات در دشت نهشته است. با ادامه ی رژیم فشارشی منطقه و فرایش زمین، رودخانه بستر آبرفتی خود را حفر کرده و امروزه در کف دره ای عمیق جریان دارد. اختلاف ارتفاع بستر رودخانه و پادگانه آبرفتی آن بیش از ۶۰ متر است.

در بخشی از تصویر که پادگانه های آبرفتی با ستبرای زیاد آبرفت دیده می شود، در واقع سازند شیلی و مارنی گورپی است که به دلیل نرم فرسا بودن فضایی را برای انباشت رسوبات آبرفتی مهیا نموده است و در پس زمینه سازندهای پابده و آسماری دیده می شوند. به نظر می رسد با توجه به حجم بالا و ستبرای زیاد آبرفت ها، رودخانه قبل از اینکه راه خود را از میان لایه های آهکی و مستحکم آسماری به سوی دشت مهران باز کند، روسبات خود را برای مدت طولانی در این فضای خالی ناشی از فرسایش سازند گورپی می انباشته است. دید عکس به سوی جنوب باختر است.

کلمات کلیدی: آبرفت , اناران , ایران , پادگانه آبرفتی , تاقدیس , چنگوله , دشت آبرفتی , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند آسماری , سازند ایلام , سازند پابده , سازند گورپی , طاقدیس , فن آبرفتی , کنجانچم , گاوی , مخروط افکنه , مهران

عضو آهکی امام حسن

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

تصویر فوق برونزدهای سنگ آهکی عضو امام حسن را در طاقدیس انجیر در جنوب شهر ایلام نشان می دهد. سنگ آهک های ستبرلایه و خوب لایه بندی شده با میانلایه هایی از مارن در تصویر دیده می شوند.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

کلیدواژه: Cretaceous , Emam Hasan member , Gurpi formation٬Ilam , Iran Geology , Iran Geotourism , Zagros Mountain , Zamin gasht , ایلام , تاقدیس , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , طاقدیس , طاقدیس انجیر , عضو امام حسن , کرتاسه

گود دارنجان

گود دارنجان کاسه ای فرسایشی در یال جنوب باختری طاقدیس کوه سپیدار است. این طاقدیس با روندی شمال باختر – جنوب خاور از جنوب شهر کوار استان فارس می گذرد و محوری با خمیدگی های متعدد دارد. طول این طاقدیس ۸۶ کیلومتر و بیشینه عرض آن ۹ کیلومتر است. قدیمی ترین واحدهای برونزد یافته در هسته ی این طاقدیس سازند سروک به سن کرتاسه و جدیدترین واحد که گسترش فراوانی هم دارد سازند آسماری به سن الیگومیوسن است. سازند آسماری در اثر اندرکنش نیروهای تکتونیکی و فرسایش دچار درزه های فراوان و گسترش آنها توسط فرسایش شده و شیارها، تنگه ها و گودهای فرسایشی فراوانی در یال های شمالی و جنوبی طاقدیس کوه سپیدار ایجاد شده است. در یال جنوبی تنگه ها و گودها از گسترش قابل توجهی برخورداراند بطوری که این یال میزبان بیش از ۱۵ گود فرسایشی است (برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد چگونگی تشکیل گودهای فرسایشی می توانید به مقاله “تنگ ها و گودهای زاگرس چگونه تشکیل شده اند؟ ” مراجعه کنید).

zg-darenjangowd-02

بزرگترین گود فرسایشی این طاقدیس، گود دارنجان است. این گود در یال جنوبی طاقدیس کوه سپیدار و در نزدیکی دو روستای دارنجان و بورزکان و مشرف به دره ای است که رودخانه ی تنگاب در آن جریان دارد. محیط این گود ۱۰۸۰۰ متر و مساحت آن بیش از ۸ کیلومتر مربع است.

با پیشروی فرسایش در طول زمان و از بین رفتن پوشش سنگ آهکی سازند آسماری، مارن ها و سنگ آهک های مارنی نازک لایه سازند پابده نیز در داخل گود برونزد یافته اند. به مرور با افزایش فرسایش سازند نرم فرسای پابده و خالی شدن زیر سنگ های مستحکم تر، بلوک های سنگی سازند آسماری نیز از محل درزه ها جدا شده و به صورت سنگ افت (Rock fall) به درون گود سقوط کرده اند. در حال حاضر پوششی از خاک سطحی و واریزه و آبرفت کف گود و روی برونزدهای سنگی داخل گود را با ضخامت های متفاوت پوشانده است. این پوشش جزئی از رسوبات کواترنری به حساب می آید.

zg-darenjangowd-03

گود دارنجان و سایر شیارها، تنگه ها و گودهای ایجاد شده بر روی طاقدیس کوه سپیدار به دلیل اینکه مقاطع عرضی مناسب و قابل دسترسی هستند امکان مطالعه، بررسی و شناخت علمی طاقدیس را محیا نموده اند.

  • نویسنده: سید مجید میرکاظمیان
  • بازنشر این مطلب تنها با ذکر نام نویسنده و منبع آن بلامانع است.
تنگ رازیانه

تنگ رازیانه

مسیر ایلام به پلدختر که در امتداد کبیرکوه و در دامنه ی دره – رود گراب کشیده شده است، تقریباً ۴ کیلومتر بعد از روستای چنارباشی، رودخانه در عمق تنگه ای جریان می یابد که به آن “تنگ رازیانه” می گویند. این تنگه یکی از مناطق زمین گردشگری استان ایلام شناخته می شود. طبیعت کم نظیر و زمین منظر زیبای این منطقه باعث شده تا در سال ۸۸ در لیست آثار ملی طبیعی ایران قرار گیرد.

zg-razianeh-02

این تنگه ی باریک و ژرف که رود گراب در آن روان است نزدیک ۳ کیلومتر طول دارد و تنها در بخشی که سنگ آهک های سازند آسماری در کف دره برونزد یافته اند ایجاد شده است. دره – رود گراب در حقیقت ناودیسی است که بین دو طاقدیس کبیرکوه و سرتنگ و به موازات آنها قرار دارد. جوان ترین سازندی که در این منطقه میزبان رودخانه ی گراب است سازند گچساران به سن میوسن است. مجموعه ای سنگ های تبخیری شامل نمک و گچسنگ به همراه مارن با میانلایه های آهکی  توالی رسوبی سازند گچساران را می سازند.

نقشه زمین شناسی تنگ چناران

جریان رودخانه بر روی این سنگ های نرم فرسا قاعدتاً باید دره ای پهن و عریض را بسازد که در طور مسیر آن بستر رودخانه اینچنین است. اما در این محدوده ی ۳ کیلومتری از رودخانه که سنگ آهک های سازند آسماری برونزد یافته اند، به دلیل مقاومت بالای سنگ های این سازند، بستر رودخانه به تنگه ای باریک و ژرف تبدیل می شود. در محل تنگه شیب لایه های سنگ آهکی کم (حدود ۲۰ درجه) و مقاومت آنها زیاد است. در نتیجه سنگ آهک ها تنها از نقاط ضعف مانند درزه های تکتونیکی،فرسوده می شوند؛ یعنی همان مسیری که رود برای جریان خود انتخاب کرده است. با فراخاست زمین که در کل منطقه ی زاگرس در اثر نیروهای تکتونیکی  وجود دارد، رودخانه بستر خود را بیشتر حفر می کند و در نتیجه تنگه عمیق تر می شود.

zg-razianeh-01

رودخانه ی گراب با خروج از برونزدهای آهکی سازند آسماری از تنگه نیز خارج می شود و دوباره در سازند گچساران با بستری پهن قرار می گیرد. این رودخانه در ادامه ی مسیر به رودخانه ی بزرگ سیمره پیوسته و به سد سیمره می رسد.

تنگ رازیانه در موقعیت ” Zone 38: 3700421.08 N , 669444.64 E ” در استان ایلام واقع است.

تصاویر از سایت های کارناول و ایلام تودی انتخاب شده اند. نقشه زمین شناسی هم بخشی از نقشه یکصدهزارم کوه ورزرین از انتشارات شرکت نفت می باشد.

سازند سروک در زاگرس

سازند سروک از جمله سازندهای گسترده در ایالت رسوبی – ساختاری زاگرس چین‌خورده می‌باشد. رخساره آن بیشتر سنگ آهک و سنگ آهک مارنی است و به صورت بخشی دارای گرهک های چرتی می‌باشد. لایه های سازند سروک مملو از میکروارگانیسم‌های موسوم به اربیتولین (Orbitolina) می‌باشد. بدلیل وجود بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم، سازند سروک استعداد زیادی برای کارستی شدن (karstification) دارد. بر پایه مطالعات انجام شده سن سازند سروک به کرتاسه پایین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است.

تصویر فوق برونزد لایه های نازک و خوب لایه بندی شده از تناوب سنگ آهک مارنی و مارن و شیلهای سازند سروک را در هسته ی طاقدیس چناره در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال نشان می دهد. شیب لایه ها بین ۲۰ تا ۵۰ درجه اند. لایه های سنگ آهکی بین ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر و لایه های شیلی و مارنی بین ۲ تا ۱۵ سانتی متر ستبرا دارند.

سنگ آهک مارنی و مارن و شیل در مقایسه با سنگ آهک ها از فرسایش پذیری بالاتری برخورداراند. سنگهای زود فرسا همانگونه که از نامشان بر می آید خیلی زود تسلیم فرایندهای هوازدگی و فرسایش قرار می گیرند و بنابراین محدوده هایی که مارن و شیل برونزد دارند، در مقایسه با رخنمونهای سنگ آهکی، ریخت شناسی بسیار ملایمتری را از خود نشان می دهند. سازند سروک هم به دلیل وجود لایه های نازکی از مارن و شیل در توالی رسوبی اش زود تسلیم فرسایش شده و ریخت تپه ماهوری به خود گرفته است. فرسایش آبی از طریق نقاط ضعف مانند درزه ها و گسله ها پیشرفت کرده و چهره ی هزاردره به برونزدهای این سازند داده است.

در پس زمینه ی تصویر ارتفاعات بلند و صخره سازی دیده می شوند که سنگ آهک های سازند آسماری آنها را ساخته اند.

سازند آغاجاری در سواحل خلیج فارس

در ردیف چینه نگاری زاگرس بخصوص در زاگرس چین خورده بر روی سنگ آهک و مارن های سازند میشان، لایه های قرمز رنگی قرار دارند که سن آن ها  به میوسن – پلیوسن (۴ تا ۲۰ میلیون سال قبل) بر می گردد. این سنگ ها که در محیطی قاره ای نهشته شده اند و ستبرای زیادی دارند هر چه به سمت ساحل خلیج فارس نزدیک می شویم در بیشتر چین خوردگی ها برونزد یافته اند.

نام سازند آغاجاری از شهرستان آغاجاری واقع در میانه یال جنوبی میدان نفتی آغاجاری در ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرقی اهواز اقتباس شده است. این سازند شامل ۲۹۶۶ متر تناوب ماسه سنگ های آهکی قهوه ای تا خاکستری و مارن‌های قرمز رنگ با رگه های ژیپس و سیلتستون های قرمز رنگ می باشد. این سازند در گذشته به نام طبقات قرمز رنگ نیز خوانده می شده است. سازند آغاجاری بر روی سازند مارنی میشان قرار گرفته و سازند گنگلومرای بختیاری آن را می پوشاند.

این سازند دارای یک عضو (Member) به نام عضو آواری لَـهبَری است. این عضو در بخش‌هایی از خوزستان و جنوب باختری لرستان، در بالاترین بخش سازند آغاجاری، توالی همگنی از مارن‌های سیلتی و سیلت سنگ، به رنگ نخودی تا خاکی، وجود دارد که در گذشته به نام بختیاری پایینی و یا لایه‎های بدبوم نامیده می‌شد. ولی امروزه، به دلیل شباهت‌های سنگ‎شناختی، این نهشته‌ها عضوی از سازند آواری آغاجاری، به نام « لـَهبَری » دانسته می‌شوند که ردیف حدواسط از رسوبات رودخانه‌ای مآندری (سازند آغاجاری) به رسوبات رودخانه‌های بریده بریده و رسوبات مخروط افکنه‌ای (سازند بختیاری) است.
بُرش الگوی این عضو در تنگ تکاب واقع در حدود ۱۰ کیلومتری شمال خاوری شهر هفتگل اندازه‌گیری شده که شامل ۱۵۷۵متر سیلت سنگ، مارن‌های سیلتی – گچدار، ماسه‎سنگ کربناتی و ژیپس است و یکی از ویژگی‌های آن، درشت شدن دانه‌ها به سمت بالا است. این عضو رنگ نخودی تا خاکی دارد به همین رو گاهی تفکیک آن از واحدهای جوان حاصل از فرسایش سازند آغاجاری و کنگلومرای بختیاری دشوار است.
به سمت شمال خاوری و جنوب خاوری لهبری به صورت زمانی (قائم) و مکانی (جانبی) و به حالت بین انگشتی به سازند آغاجاری تبدیل می‌شود. به همین دلیل، گاهی تفکیک این دو دشوار است. ولی رنگ نخودی و فرسودگی بیشتر، کمک زیادی برای تفکیک لهبری از آغاجاری است. در عضو لهبری، سنگواره‌های محیط‌های لب شور تا شیرین کم عمق پیدا می‌شود. آثار هیپاریون متعلق به پلیوسن، از جمله آثار یافت شده در عضو لهبری است.

مرز بالایی آغاجاری، با و یا بدون بخش لهبری، با سازند کنگلومرایی بختیاری گاه تدریجی و هم‌شیب و گاه ناگهانی و دگرشیب است. مرز پائینی سازند آغاجاری باسازند میشان توسط مارن های دریائی خاکستری شناخته می شود.

سازند آ‌غاجارى که در گذشته به نام‌هاى گروه‎ آبى، طبقه آبى، طبقات داراى پکتن واسلى، طبقات سُرخ‎رنگ و فارس بالایى نامیده مى‌شد، توالى ستبرى که از نهشته‌هاى آوارى سرخ‌رنگ و همزمان با کوهزایى است،گستره‌هاى وسیعى از لرستان، خوزستان و فارس و حتى عراق، سوریه و ترکیه را زیر پوشش دارد. ولى در خوزستان و لرستان این سازند بیشتر از انواع رسوبات دریاچه‌اى، خلیج دهانه‌اى و رودخانه‌اى است، در حالى که در فارس ساحلى و جزیره قشم ویژگى‌هاى دریایى دارد. در یک نگاه منطقه‌اى، سازند آغاجارى به دو رخساره متفاوت دیده مى‌شود. در فارس داخلى، بندر عباس، شمال فروافتادگى دزفول و مرز ایران – عراق، سازند آغاجارى رخساره ماسه‎سنگى دارد. در حالى که، در فارس ساحلى و بخش میانى و جنوبى فروافتادگى دزفول، رخساره این سازند مارنى است.

تصویر فوق برونزد سنگ های آواری قرمز رنگ (ماسه سنگ ها و سیلتستون ها) در حاشیه ساحلی خلیج فارس و در جنوب شهر پارسیان (گاوبندی) را نشان می دهد. لایه های ماسه سنگی ستبرلایه قرمز رنگ همراه با حفرات انحلالی با شیبی به سمت جنوب (۳۰ تا ۵۰ درجه) در تصویر مشخص اند. این لایه ها بخشی از یال جنوبی طاقدیس خلفانی را می سازند که با راستای شمال باختر – جنوب خاور همراستا با طاقدیس گاوبندی و در جنوب آن کشیده شده اند و سازند میشان قدیمی ترین واحد برونزد یافته در آن می باشد.