نوشته‌ها

تاقدیس شامیلو

زاگرس چین خورده به بخشی از رشته کوه زاگرس گفته می شود که در آن پوشش رسوبی روی پی سنگ بر اثر اعمال نیروهای زمین ساختی چین خورده و تاقدیس ها و

ناودیس های متناوبی در راستای شمال باختر – جنوب خاور شکل گرفته اند. داده های موجود نشانگر آن است که چین خوردگی های این بخش از زاگرس به لحاظ تاثیر گسله های پی سنگی، حضور گنبدهای نمکی، راندگی های پنهان، فروافتادگی ها و خمش ها چندان ساده نیست، به گونه ای که نام زاگرس چین خورده و گسلیده برای آن با مسماتر است.

بسیاری از زمین شناسان، تغییر روند و خمیدگی محور چین ها را ناشی از عملکرد دو فاز دگرشکلی پی در پی و جداگانه می دانند. در فاز نخست فشردگی و چین خوردگی در راستای شمال باختر – جنوب خاور انجام شده و در مرحله دوم دگرشکلی برشی راستگرد مربوط به گسله های امتدادلغز باعث روند های خاوری – باختری و خمیدگی محور چین ها شده است.

نظرات مختلفی در مورد زمان چین خوردگی ها وجود دارد. عده ای بر این باوراند که حرکات اصلی چین خوردگی زاگرس مربوط به اواخر میوسن پایانی و یا پلیوسن آغازین، یعنی مدت ها پس از یکی شدن مجدد لبه صفحات زاگرس و ایران مرکزی صورت گرفته است. اما شواهد ساختاری و چینه نگاری گویای آن است که چین خوردگی زاگرس، از کرتاسه پسین آغاز شده و در زمان پلیوسن به بیشترین اندازه ی خود رسیده است. امروزه نیز به دلیل تداوم حرکت پوسته ی عربستان به سمت ایران، چین خوردگی زاگرس ادامه دارد و جابجایی افقی آن به صورت میانگین حدود ۴ سانتیمتر است و حرکت های قائم آن بیش از ۲ میلیمتر در سال برآورد می شود.

ZG-Shamilu-01

تاقدیس شامیلو یکی از چین های زاگرس چین خورده است که در مرز استان فارس با استان هرمزگان واقع شده است. این چین زیبا با راستای تقریباً خاوری – باختری و میل دوطرفه دارای محوری چین خمیده است. گسلش هایی هم بخش هایی از این چین را متاثر گرده اند و در بخش خاوری نیز، برونزد یک گنبد نمکی بخش هایی از این چین زیبا را از بین برده است. قدیمی ترین واحد سنگی برونزد یافته در این تاقدیس، سنگ آهک های سازند آسماری به سن الیگومیوسن و جوان ترین واحد سنگی کنگلومرای بختیاری به سن پلیوسن است. در این میان از قدیم به جدید سازندهای گچساران، میشان و آغاجاری نیز برونزد یافته اند. البته واحد های آبرفتی کواترنری نیز بخش هایی را پوشانده اند. پهنای این چین در گسترده ترین بخش حدود ۱۵ کیلومتر و طول آن حدود ۴۲ کیلومتر است. گنبد نمکی دیگری نیز در دشت جنوبی و در منتهی الیه بخش باختری چین بیرون زده است که این چین را متاثر نکرده است.

ZG-Shamilu-02

ZG-Shamilu-04

برای دسترسی به این چین زیبا باید مسیر روستای تاریخی زادمحمود را پی گرفت. زاهد محمود یکی از روستاهای بخش مرکزی از توابع شهرستان لارستان واقع در استان فارس می باشد. این روستا در دشتی بزرگ به همین نام واقع شده است. نام این روستا در قدیم باشدویه یا باشتویه بوده که قدمتی برابر با ۸۰۰ سال دارد و چون امامزاده ای از نوادگان امام موسی کاظم (ع) به نام سلطان نجم الدین محمود در این مکان مدفون می باشد ، پس از انقلاب به نام همین امامزاده تغییر یافته است.

برای دسترسی به این روستا در جاده بندرعباس به سمت لار بعد از عبور از روستاهای ایسین ، قلات ، تازیان ، کهورستان ، چاه موخور و دشت جیهن ، به ابتدای راه حوزه ی استحفاظی لارستان می رسیم. اگر همین راه را بیست کیلومتر ادامه دهیم به پاسگاه انتظامی هرمود عباسی (میرخویی) و روستای هرمود می رسیم که سمت راست جاده تابلوی دسترسی به روستا قابل مشاهده است. با جدا شدن از جاده ی اصلی، ۲۴ کیلومتر باید پیموده شود تا به روستای زادمحمود برسیم. با رسیدن به روستا، کوهی باشکوه در شمال روستا خودنمایی می کند که همان تاقدیس شامیلوست.

ZG-Shamilu-03

تصویر هوایی این چین زیبا توسط “سید مجید میرکاظمیان” در پرواز تهران – عسلویه گرفته شده است. علاوه بر چین، دو گنبد نمکی هم در جلو و پسزمینه دیده می شوند. در تصویر گوگل ارث که در بالا ارائه شده است سعی شده تا سازندها و عوارض زمین شناسی عکس بر روی این تصویر ماهواره ای خوانا شود. نقشه زمین شناسی هم از نقشه ۲۵۰ هزارم لارستان (انتشارات شرکت ملی نفت ایران) برگرفته شده است.

کلمات کلیدی: آسماری , آغاجاری , استان فارس , ایران , بختیاری , تاقدیس , چین خوردگی , روستای زادمحمود , زاگرس , زمین گشت , سازند , شامیلو ,  طاقدیس , گچساران , لارستان , میوسن , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

بند بهمن کوار

این بند بر روی رودخانه قره آغاج و در هفت کیلومتری غرب شهر کوار در استان فارس بنا شده است و به نظر می‌رسد از آثار دوره ساسانی باشد. این بند به بهمن پسراسفندیار منسوب است.

رودخانه قره آغاج از سمت باختر به دشت میان کوهستانی کوار وارد شده و با نهشت رسوبات خود در این محدوده، بادزنه آبرفتی زیبای کوار را بوجود آورده که امروزه محل باغ ها و زمین های کشاورزی مردم کوار است.

ZG-BandeBahmanKavar-04

این رودخانه از (ارتفاعات بن رود) دامنه کوه تاسک از روستای زنگنه بن رود (حدود ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهرستان کازرون) در دهستان دشت ارژن در بخش ارژن شیراز سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از میان دره‌ای در ناحیهٔ شمال غربی شیراز، از کنار روستای چهل چشمه می‌گذرد و پس از گذر از کنار شهر خان زنیان وارد دهستان کوهمره سرخی می‌شود و سپس از بخش ارژن شیراز خارح و وارد شهرستان کوار می‌شود. رودخانه قره آغاج در مسیر خود همراه چند رود و چشمه، پس از عبور از اراضی زراعی خفر، کوار، جهرم، قیر و کارزین از طریق استان بوشهر به نام رود مند وارد خلیج فارس می‌شود.

بند بهمن کوار برای بالا بردن سطح آب و انحراف جریان آن از طریق کانالی به دشت کوار برپا شده‌است. درازای بند به ۱۳۰ متر و ارتفاع آن در مرتفع‌ترین نقطه به ۹ متر می‌رسد. مصالح مورد استفاده در بنا، قطعات سنگ طبیعی کوهستان و ملات ساروج است. بند در محلی بنا شده که دو رشته کوه به هم نزدیک می‌شود؛ به صورتی که بخشی از بند بر بدنه سنگی کوه و بخش دیگر آن بر بستر سنگی رودخانه قرار گرفته و همین امر موجب استحکام و ماندگاری آن در طی دو هزار سال گذشته شده‌است. سیلاب‌های شدید رودخانه بعد از برخورد با دماغه‌ای که در مسیر سد وجود دارد، وارد مخزن پشت سد می‌شود و در این مسیر بخش قابل توجهی از سرعت و نیروی تخریبی خود را از دست می‌دهد.

ZG-BandeBahmanKavar-01(3)

مجرایی که آب سد را به دشت کوار منتقل می‌کند، در گوشه شرقی سد و در بدنه سنگی کوه احداث شده‌است. این آب بعد از تأمین آب کارخانه قند، وارد دشت کوار شده و مورد استفاده حدود ۲۰روستا قرار می‌گیرد.

رودخانه قره آغاج در باختر کوار در واقع در هسته ی یک ناودیس جریان دارد که سازند رزک با سنگ شناسی نرم فرسای مارن و فورش سنگ (سیلتستون) این هسته را تشکیل می دهد. در دو طرف دره دامنه های بلند را سازندهای آسماری  و جهرم (سنگ آهک و سنگ آهک مارنی) ساخته اند. در بستر دره اگرچه نهشته های عهد حاضر و کواترنری توسط رودخانه بر جای گذاشته شده و در جای جای آن با واریزه های دامنه ای آمیخته شده اند، اما تناوب مارن سبز رنگ و سیلتستون های قرمز رنگ سازند رزک در بسیاری از نقاط در بستر رودخانه برونزد یافته اند. سازند رزک یا رازک با سن میوسن (۱۰ تا ۱۵ میلیون سال قبل) جوان ترین واحد سنگی در این ناودیس است. سازند رزک معادل سازند گچساران است که در لرستان و بخش هایی از فارس جایگرین آن شده است.

ZG-BandeBahmanKavar-02

ZG-Kavar-AsRa-01

ZG-BandeBahmanKavar-01(2)

ZG-BandeBahmanKavar-05

گسل ها و شکستگی های فراوانی در منطقه قابل شناسایی هستند که همگی محصول عملکرد نیروهای تکتونیکی فشارشی می باشند. بخش های صورتی در نقشه زمین شناسی یکصد هزارم کوار (انتشارات سازمان زمین شناسی کشور) سازند رزک و بخش های نارنجی سازند های آسماری – جهرم می باشند. بخش های خاکستری نهشته های آبرفتی رودخانه قره آغاج و بخش سفید با توپ های سبز رنگ مخلوط واریزه های دامنه ای و نهشته های آبرفتی تراس های آبرفتی می باشند.

کلمات کلیدی: آسماری , استان فارس , بند بهمن , سازند جهرم , سازند رازک , سازند رزک , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قره آغاج , کوار , ناودیس

تنگه هایقر

در زاگرس چین خورده، بر روی طاقدیس ها تنگه ها و گود های فراوانی ایجاد شده است که ماحصل همکاری نیروهای زمین ساختی، هوازدگی فیزیکی و فرسایش آبی هستند. در مورد چگونگی تشکیل این تنگه ها و گودها در مقاله ای با عنوان “تنگ ها و گودهای زاگرس چگونه تشکیل شده اند؟” در بخش مقالات سایت مفصلاً توضیح داده شده است.

یکی از این تنگه های بسیار زیبای زاگرس که به “گرندکانیون ایران” مشهور است، تنگه هایقر فیروزآباد فارس است.
در استان فارس، با عبور از شهرستان فیروزآباد به سوی شهر قیر و در جهت جنوب غربی این شهرستان، ۳۵ کیلومتر به سمت جنوب حرکت می کنیم. به محلی می رسیم که عظمتش در همان نگاه اول دیدنی است؛ در دل سنگ و صخره های پر ابهت رشته کوه های زاگرس، تنگه ای قرار دارد که همچون سرسرایی طبیعی بین دو سوی کوه فاصله انداخته است تا بستری باشد برای رودخانه ی قره آغاج، که از میانش می گذرد.

haigher6

این تنگه شگفت، چنان با عظمت و با ابهت است که عمق دیواره هایش گاه به حدوداً ۴۵۰ متر می رسند. طول این دره ی شگرف، در منابع مختلف مابین ۸ تا ۱۴ کیلومتر تخمین زده شده، که با استناد به موثق ترین این منابع طول تنگه ی هایقر نزدیک به ۱۳ کیلومتر است.

ZG-HaygharGorge-02

هایقر در لغت به معنای مردن است، زمانی که جنگجویان قشقایی موفق به از پای در آوردن سربازان انگلیسی می شدند فریاد هایقر سر می دادند تا همزم هایشان از این واقعه مطلع شوند؛ محال است که بر فراز این دره بایستید و مبهوت عظمت این جاذبه ی زیبا نشوید. صدای جریان آب و آواز پرندگان در کنار یکدیگر سنفونی هیجان انگیزی را به وجود می آورند به طوری که ممکن در تمام مدت سفرتان به استان فارس بخواهید در تنگه هایقر بمانید.

ZG-HaygharGorge-01

این تنگه در عرض طاقدیس آغار ایجاد شده است و در حقیقت یکی از درزه های عرضی است که در طاقدیس ها ایجاد می شود. در راستای این نقطه ضعف که بعداً گسترش یافته و رودخانه قره آغاج در آن جریان یافته است، با فرسایش سازند گچساران، لایه های آهکی سازند آسماری برونزد یافته اند. این لایه های آهکی بخاطر استحکام و ضخامت لایه هایشان دیواره هایی بلند در دو طرف تنگه را ایجاد نموده اند که گاه ارتفاع آنها تا ۴۵۰ متر نیز می رسد.

haigher1

علاوه بر این تنگه، مه درزه ها و دره های عمیق دیگری نیز به صورت موازی با آن بر روی طاقدیس شکل گرفته اند. طاقدیس آغار یک چین خوردگی با میل دوطرفه است که طول آن تا ۷۰ کیلومتر می رسد. جوانترین لایه های برونزد یافته در این طاقدیس سازند گچساران مربوط به دوره میوسن (حدود ۱۵ میلیون سال قبل) و قدیمی ترین لایه های برونزد یافته مربوط به سازند گورپی به سن کرتاسه (حدود ۷۵ میلیون سال پیش) است. شیب لایه ها در دامنه شمالی حداکثر تا ۳۰ درجه می رسد اما در دامنه جنوبی شیب ها تند تر هستند و تا ۵۰ درجه نیز اندازه گیری شده است.

ZG-HaygharGorge-03

دسترسی به این تنگه از مسیر قدیمی فیروزآباد – هنگام – قیر که درست از ارتفاعات کنار این تنگه و بر روی طاقدیس آغار عبور می نماید برای مشاهده از روی ارتفاع امکان پذیر است، اما برای ورود به تنگه باید از دو طرف تنگه وارد آن شد. در حال حاضر سدی در دهانه دامنه شمالی تنگه در حال ساخت است.

برخی از تصاویر از سایت های گردشگری نظیر الی گشت برداشت شده است.

کلمات کلیدی: آسماری , استان فارس , ایران , تنگه , تنگه هایقر , دره , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , سازند , قره آغاج , قیر

سازند ساچون در رستاق فارس

سازند ساچون در واقع واحدی از نهشته های تبخیری است که در بین سنگ آهک های سازند تاربور (در زیر) و کربنات های جهرم (در بالا) قرار گرفته است و نشان دهنده محیط کنار قاره ای در نواحی شمال خاوری فارس در مرز زمان های مزوزوئیک – سنوزوئیک است.

برش الگوی این سازند در نزدیکی روستای ساچون در ۲۵ کیلومتری جنوب داراب فارس انداز گیری شده و دارای ۱۴۱۵ متر ضخامت از ژیپس و دولومیت و آهک های سیلتی و مارن است که رنگ مایل به سرخ دارند. بخش دولومیتی آن که به شدت متبلور، دارای جلبک  و به رنگ قهوه ای تا زرد دیده می شود به ضخامت ۱۸۳ متر پایین ترین قسمت سازند ساچون را می سازد که به “بخش آهکی قربان” شناخته می شود.

مرز پایینی سازند ساچون به سازند تاربور تدریجی و مرز بالایی آن با سازند جهرم ناگهانی است. سن این سازند بر اساس فسیل های موجود در آن ماستریشتین تا ائوسن پیشین (۷۰ تا ۴۰ میلیون سال قبل) در نظر گرفته می شود. گسترش این سازند بیشتر در منطقه فارس است و به سوی جنوب باختری به آرامی با سازند پابده جانشین می شود.

تصویر بالا در راه ارتباطی سابق گهکم در استان هرمزگان به رستاق در استان فارس و در ارتفاعات جنوب خاوری مشرف به رستاق در ۱۲ کیلومتری این شهر گرفته شده است. در این عکس که دیدی به سوی خاور دارد، دره ای عمیق با ارتفاعات بلند مشرف به آن به تصویر کشیده شده است. دره گسله است و ارتفاعات سمت چپ را دولومیت های سازند ساچون با رخساره دولومیتی نازک لایه، دارای نوارهای کوچک و بزرگ چرتی سیاهرنگ را ساخته است. در حالی که سازند جهرم با رخساره آهکی و آهک دولومیتی، ارتفاعات سمت راست جاده را ایجاد نموده اند. سنگ های سخت و مستحکم و لایه بندی ستبر- توده یی، از این سازند ارتفاعات کوهستانی بلند و برجسته را به وجود آورده است. لایه‌بندی نازک – متوسط را می‌توان در بخش های قاعده‌یی سازند جهرم مشاهده کرد. ولی به سوی بالای ردیف رسوبی ستبرای، لایه ها افزایش یافته و به صورت توده‌یی در می‌آیند.

کلمات کلیدی: آهک , استان فارس , استان هرمزگان , ایران , تبخیری , دولومیت , رستاق , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند جهرم , سازند ساچون , گهکم

دریاچه مهارلو

دریاچه مَهارلو واقع در شهرستان سروستان، از دریاچه‌های استان فارس ایران است. نام این دریاچه، برگرفته از نام روستای مهارلو از توابع شهرستان سروستان است که در مجاورت آن قرار گرفته است و این روستا در بخش ساحلی دریاچه واقع است.

این دریاچه ۲۸ کیلومتر طول، ۱۰الی۱۵ کیلومتر عرض دارد و به طور کلی مساحت آن ۲۵۷ کیلومتر مربع می باشد و به دریای آزاد راه ندارد. دریاچه مهارلو در حدود ۱۸ کیلومتری جنوب خاوری شیراز در ارتفاع ۱۵۶۰ متری از سطح دریا قرار دارد و در باختر دریاچه بختگان قرار گرفته‌ و خاوری‌ترین بخش جلگه شیراز است. این دریاچه به وسیله سه رودخانه خشک، حمزه و سروستان و همچنین روان آب های کوه های مجاور تغذیه می شود. آب چند چشمه نیز عمدتاً از قسمت‌های غربی و شمالی وارد این دریاچه می‌شوند.

از آنجا که میزان تبخیر در دریاچه مهار لو بالاست، بخشی از بستر آن را لایه ای از نمک می پوشاند و فقط در بخش های شمالی و مرکزی آن با عمق بسیار کم و شوری زیاد، آب وجود دارد. جدا از تبخیر زیاد، نهشته‎هاى گچى سازند ساچون و دو گنبد نمکى واقع در خاور این دریاچه، در شورى بی‎اندازه آن تأثیر به سزایى دارند.

مهارلو دارای آبی بسیار شور است و در فصل‌های خشکی یکی از کانسارهای بزرگ نمک ایران به‌شمار می‌آید. فرآوری نمک از این دریاچه توسط مجتمع استحصال نمک وابسته به پتروشیمی شیراز انجام می‌شود.

یکی از پدیده های جالب این دریاچه وجود پدیده کشند قرمز می باشد. کشندهای قرمز نوعی از جلبک ها می باشند که نسبت به شوری مقاوم بوده و زمانی که شوری آب بالا می رود، این جلبک ها رشد بیشتری می یابند. تکثیر بیش از حد این موجودات سبب می شود که تراکم جلبک ها در سطح آب بالا رفته و به صورت لایه ای قرار گیرند که مانع از تبادل هوا با آب و در نهایت کاهش اکسیژن می شود. در این حالت دریاچه به رنگ قرمز در می آید.

در سال ۱۳۸۵ خ. با تصویب هیأت وزیران، دریاچه مهارلو به عنوان یکی از ۷ منطقه نمونه گردشگری ایران برگزیده‌شده‌است. مهارلو ، محمودآباد ،بکت، برمشور، قنبری، دوبنه (شیراز) ، انجیره و اعلاالدوله از روستاهای گردشگری پیرامون این دریاچه هستند. از کوه‌های مشرف به دریاچه می‌توان به کوه قلعه گریخته، کوه شرقی و کوه شمالی اشاره کرد.این دریاچه به واسطه همجواری با کلانشهر شیراز، از مناطق گردشگری و تفرجگاهی محسوب می شود.

دریاچه مهارلو در یک فرونشست ناودیس مانند با روند شمال باخترى – جنوب خاورى، شکل گرفته که گسل جوان و لرزه‎اى سروستان از آن می‎گذرد. به نظر می‎رسد که حرکات این گسل به ویژه از زمان پلیستوسن پسین به بعد، موجب تشکیل این فرونشست ناودیس گونه شده باشد. به باور کرینسلى (۱۹۷۰) به دلیل نبود سواحل کهن یا پادگانه‎هاى بلند، امکان وجود دریاچه‎اى در زمان پیش از پلیستوسن کم است و اگر دریاچه‎اى هم وجود داشته، در نقاطى بوده که امروزه در حاشیه دریاچه فعلى قرار می‎گیرد.

تصویر فوق از ارتفاعات شمالی مشرف بر دریاچه مهارلو و در کنار روستای چاه شیرین در مسیر جاده ی آسفالته ی شیراز به گشنکان از توابع شهرستان کفترک گرفته شده است. دیوارهای سنگچین که در تصویر دیده می شود محل سابق روستای چاه شیرین در زمانی بوده که سطح آب دریاچه بالا بوده و امروزه با پایین رفتن سطح آب مردم روستا به دشت کناره دریاچه نقل مکان کرده و این ساختمان ها متروکه رها شده اند. دید تصویر به سمت خاور است و در آن بخشی از دریاچه مهارلو، جاده ی شیراز به گشنکان، دشت ساحلی دریاچه و ارتفاعات سنگ آهکی مشرف بر دریاچه که سازند آسماری می باشد دیده می شود. مسیر راه آهن شیراز – بوشهر – عسلویه بر روی همین ارتفاعات در شمال دریاچه ساخته خواهد شد.

 

گود دارنجان

گود دارنجان کاسه ای فرسایشی در یال جنوب باختری طاقدیس کوه سپیدار است. این طاقدیس با روندی شمال باختر – جنوب خاور از جنوب شهر کوار استان فارس می گذرد و محوری با خمیدگی های متعدد دارد. طول این طاقدیس ۸۶ کیلومتر و بیشینه عرض آن ۹ کیلومتر است. قدیمی ترین واحدهای برونزد یافته در هسته ی این طاقدیس سازند سروک به سن کرتاسه و جدیدترین واحد که گسترش فراوانی هم دارد سازند آسماری به سن الیگومیوسن است. سازند آسماری در اثر اندرکنش نیروهای تکتونیکی و فرسایش دچار درزه های فراوان و گسترش آنها توسط فرسایش شده و شیارها، تنگه ها و گودهای فرسایشی فراوانی در یال های شمالی و جنوبی طاقدیس کوه سپیدار ایجاد شده است. در یال جنوبی تنگه ها و گودها از گسترش قابل توجهی برخورداراند بطوری که این یال میزبان بیش از ۱۵ گود فرسایشی است (برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد چگونگی تشکیل گودهای فرسایشی می توانید به مقاله “تنگ ها و گودهای زاگرس چگونه تشکیل شده اند؟ ” مراجعه کنید).

zg-darenjangowd-02

بزرگترین گود فرسایشی این طاقدیس، گود دارنجان است. این گود در یال جنوبی طاقدیس کوه سپیدار و در نزدیکی دو روستای دارنجان و بورزکان و مشرف به دره ای است که رودخانه ی تنگاب در آن جریان دارد. محیط این گود ۱۰۸۰۰ متر و مساحت آن بیش از ۸ کیلومتر مربع است.

با پیشروی فرسایش در طول زمان و از بین رفتن پوشش سنگ آهکی سازند آسماری، مارن ها و سنگ آهک های مارنی نازک لایه سازند پابده نیز در داخل گود برونزد یافته اند. به مرور با افزایش فرسایش سازند نرم فرسای پابده و خالی شدن زیر سنگ های مستحکم تر، بلوک های سنگی سازند آسماری نیز از محل درزه ها جدا شده و به صورت سنگ افت (Rock fall) به درون گود سقوط کرده اند. در حال حاضر پوششی از خاک سطحی و واریزه و آبرفت کف گود و روی برونزدهای سنگی داخل گود را با ضخامت های متفاوت پوشانده است. این پوشش جزئی از رسوبات کواترنری به حساب می آید.

zg-darenjangowd-03

گود دارنجان و سایر شیارها، تنگه ها و گودهای ایجاد شده بر روی طاقدیس کوه سپیدار به دلیل اینکه مقاطع عرضی مناسب و قابل دسترسی هستند امکان مطالعه، بررسی و شناخت علمی طاقدیس را محیا نموده اند.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زاگرس , چین خوردگی , سازند آسماری , سازند پابده , گود فرسایشی , کوه سپیدار , گود دارنجان , کوار , استان فارس , کاسه فرسایشی , تاقدیس

  • نویسنده: سید مجید میرکاظمیان
  • بازنشر این مطلب تنها با ذکر نام نویسنده و منبع آن بلامانع است.

فسیل های سازند میشان

در شمال فیروزآباد فارس مجموعه‌ای از سنگ آهک، سنگ آهک مارنی، سنگ آهک گچین (Chalky limestone) و سنگ مارن با لایه‌بندی منظم برونزد یافته اند. این مجموعه کربناته که در پایین ترین بخش خود با سنگاهکهای ستبرلایه، موسوم به سنگاهک گوری همبری دارند، سازند میشان” نامیده می شوند.

سنگ آهک ها متوسط لایه (۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر) و ستبرلایه (حداکثر تا ۱۰۰ سانتیمتر) می‌باشد. بخشهای مارنی و سنگ آهک مارنی نیز بدلیل زودفرسا بودن در بیشتر نقاط زیر پوشش خاکهای برجا قرار گرفته‌اند. فقط درمعدود رخنمونها می‌توان اثرات سنگ مارن فرسوده و خردشده را مشاهده کرد. یکی دیگر از ویژگیهای دیداری مهم در این سازند وجود حفرات و شیارهای انحلالی است. وجود این حفرات و سایر پدیده‌های انحلالی نشان‌دهنده حضور بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم درترکیب شیمیایی سنگ آهک هاست. شیب لایه‌ها نیز دراین منطقه کم است (از ۴ تا ۱۰ درجه).

وجود انباشته فراوان از خرده صدفهای دوکفه‌ای، مرجانها و کلنی آنها، نشان‌دهنده آن است که احتمالاٌ این سنگ آهک ها در محیط آبسنگی (Reef) تشکیل شده‌اند. تصویر فوق نمایی از فسیل های دو کفه ای سازند میشان را در منطقه ی فیروزآباد فارس نشان می دهد.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند میشان , میوسن , سنگ آهک , فسیل , دوکفه یی , فیروزآباد , استان فارس , زاگرس

طاقدیس سربالش

طاقدیس سربالش یک طاقدیس با پلانچ دوبل با محور خمیده است که با طول ۸۶ کیلومتر و راستای شمال باختر – جنوب خاور ارتفاعات جنوبی شهر کازرون را می سازد. این طاقدیس به همراه ارتفاعات شمالی کازرون (طاقدیس دشتک) تغذیه کننده ی سفره های آب زیرزمینی دشت حاصلخیز و پرآب کازرون هستند.

sarbaleshg-zgsarbaleshmap-zg


در طاقدیس سربالش به ترتیب از قدیم به جدید سازندهای ایلام، سروک، گورپی، پابده و آسماری برونزد یافته اند. شیب عمومی لایه ها در یال شمال خاوری ۳۵ تا ۵۰ درجه و در یال جنوبی ۲۰ تا ۳۵ درجه می باشد. در نقاط مختلفی از یال شمالی این طاقدیس لغزش هایی در سطح لایه بندی اتفاق افتاده و در یال جنوب باختری نیز گودهای فرسایشی متعددی ایجاد شده است که در آنها سازندهای قدیمی تر برونزد یافته اند.

تصویر بالا نمایی از یال شمال خاوری این طاقدیس را نشان می دهد که سازند آسماری به سن الیگومیوسن با سنگ آهک ها و سنگ آهک های مارنی متوسط تا ستبر لایه در آن برونزد یافته اند. سنگ آهک آسماری با فسیل های شاخص نومولیتی اش و حفرات انحلالی و شیارهای کارستی ایجاد شده بر روی آن به خوبی قابل تشخیص است.

این تصویر با دیدی به سوی شمال شمال باختر از نزدیکی روستای قلعه سید در باختر شهر کازرون و پای دامنه ی کوه سربالش گرفته شده است.