نوشته‌ها

سازند آواری کشکان

سازند کشکان یکی از سازندهای لرستان در دوره ترشیاری است. در اوایل ترشیاری تمامی حوضه زاگرس با یک دریای پیشرونده پوشیده شد. در نواحی ساحلی این دریا “سازند آواری ساچون” در مناطق کم عمق “سازند کربناتی جهرم” و در نواحی ژرف “سازند شیلی پابده” رسوب می کرد.

در این زمان، در کوه های زاگرس سه دریای موازی لنگه، خوزستان و تتیس وجود داشت که با پشته هایی از یکدیگر جدا شده بودند. مواد فرسایشی این پشته ها که بیشتر از چرت های رادیولاریتی بودند به گودی ها حمل شده و ممکن بود با رسوب های عمیق سازند پابده و یا کربنات های جهرم تداخل داشته باشند. تداخل این رسوبات آواری با سازند پابده “سازند فلیشی امیران” و با سازند جهرم “سازند آواری کشکان” نامیده شدند. در ائوسن میانی همزمان با کوهزایی پیرنئن و با پسروی دریا، نواحی سکویی جهرم از آب بیرون آمد و رسوبگذاری تنها در مناطق مرکزی دریاها (لنگه و خوزستان) ادامه داشت و سازند پابده همچنان در حال تشکیل بود. بدین ترتیب چرخه رسوبی جهرم با یک ناپیوستگی فرسایشی خاتمه یافته است.

در نتیجه در ترشیاری پسین، سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان در منطقه لرستان همزمان با سازند پابده در سایر نقاط زاگرس تشکیل شده اند.

 

 

سازند آواری کشکان که به داشتن رنگ سرخ و رخساره آواری مشهور استبه طور معمول شامل سیلت، ماسه سنگ و کنگلومرا با قلوه های رادیولاریت به ویژه چرت فراوان است که به سمت بالا دانه درشت می شوند.

نام این سازند از رودخانه کشکان گرفته شده و برش الگوی آن در ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری شمال خاوری پلدختر در مسیر جاده ی خرم آباد – اندیمشک به ضخامت ۳۷۰ متر معرفی گردیده است.

مرز پایینی سازند کشکان با سنگ آهک های بیوهرمی سازند تله زنگ ناگهانی و هم شیب است. در نقاطی که تله زنگ وجود ندارد، سازند کشکان به طور مستقیم بر روی سازند امیران قرار می گیرد. مرز بالایی کشکان با کربنات های شهبازان ناپیوسته است و با یک زون هوازده لیمونیتی مشخص می گردد.

سن سازند کشکان پالئوسن تا ائوسن میانی دانسته شده و فاقد سنگواره ی مشخصی است.

گسترش جغرافیایی سازند کشکان محدود به لرستان است. از محل برش الگو به سوی جنوب باختری، این سازند به صورت بین انگشتی با سازند پابده و به سوی جنوب خاوری به تدریج با آهک های تله زنگ و شهبازان جانشین می شود.

 

منبع: کتاب زمین شناسی ایران تالیف دکتر علی آقانباتی

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , کشکان , شهبازان , تله زنگ , امیران , جهرم , پابده , ترشیاری , پالئوسن , ائوسن , ماسه سنگ , سیلتستون ,کنگلومرا ,آواری , سرخ رنگ , زاگرس ,لرستان ,ایران , جاده خرم آباد – اندیمشک , برش الگو , زمین گشت

دره – رودخانه قزل اوزن میانه

رودخانه قزل اوزن تنها رودخانه ای است که از زاگرس سرچشمه گرفته و در نهایت به دریای خزر می ریزد. این رودخانه در نزدیکی شهر میانه، با پیوستن رودخانه های زنجان چای و آجی چای به آن پر آب تر می شود و در اطراف شهر میانه سه رودخانه ی دیگر (قرانقو چای، گرمی چای و قوری چای) به آن می پیوندند. رودخانه قزل اوزن بسته به جنس زمین هایی که از آنها عبور می کند، مسیری مستقیم و یا پر پیچ و خم را طی می کند. زمانی که رودخانه از میان سنگ های مستحکم و صخره ساز عبور می نماید، تحت تاثیر مورفولوژی آنها دارای پیچ و خم می گردد. در حقیقت آب مسیر خود را در نقاط ضعف کوهستان مانند بخش های نرم فرسا تر و یا بخش های گسلیده و ضعیف باز می کند. زمانی که مسیر رودخانه تحت تاثیر و کنترل مورفولوژی کوهستان باشد و پیچ و خم آن توسط سختی و نرمی کوهستان کنترل شود، به آن “رودپیچان مهار شده” (Intrunched meander) گفته می شود.

در تصویر بالا بخش هایی از رودخانه قزل اوزن قبل از رسیدن رود به شهر میانه دیده می شود. در این بخش رودخانه از میان سنگ های ریولیتی، بازالتی و تراکی آندزیتی ائوسن عبور می نماید. با توجه به استحکام مناسب سنگ های این بخش از مسیر رودخانه، دره – رودخانه در این بخش پر پیچ و تاب است. دامنه های فرسوده ای که در تصویر دیده می شوند، در واقع سنگ هایی هستند که در اثر دگرسانی ناشی از نفوذی های آذرین به صورت خاکواره در آمده اند.

در تصویر بستر کبیر رودخانه که تنها در مواقع سیلابی از آب لبریز می شود با قلوه سنگ ها و تخته سنگ های درشت دیده می شود. بستر کنونی رودخانه نیز که آب در آن جریان دارد شامل رسوباتی ریزدانه تر شامل قلوه سنگ، شن و ماسه ناپیوسته است و از میان بستر سیلابی رودخانه جریان دارد.

در تصویر همچنین راه اصلی زنجان – میانه و پل راه آهن تهران – تبریز که بر روی رودخانه قزل اوزن ساخته شده است، دیده می شوند (دید عکس تقریباً به سوی جنوب است). در جلوی تصویر نیز پلی آهنی بر روی رودخانه نصب گردیده که کوهنوردان میانه ای را به ارتفاعات گچلیک در جنوب میانه می رساند.

کلمات کلیدی: آجی چای , آذربایجان شرقی , ائوسن٬ البرز , ایران , پیچان رود , دره رود , ریولیت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , زنجان چای , ژئوتوریسم , قرانقو چای ,  قره چای , قزل اوزن , قوری چای , گچلیک , گرمی چای , مئاندر , میانه