نوشته‌ها

تنگه هلد لرستان

کوهستان زاگرس که از شمال باختر تا جنوب خاور ایران زمین گسترده شده است در مسیر خود زیبایی های طبیعی و زمین شناختی فراوانی را بوجود آورده است. استان های ایلام، کرمانشاه، خوزستان، چهارمحال و بختیاری، فارس، هرمزگان و البته لرستان زیبایی های زاگرس را در خود جای داده اند. لرستان سرزمین آبشارها و تنگه هاست. یکی از این تنگه های زیبا که تا قبل از ساخته شدن آزادراه خرم آباد – پل زال ناشناخته بود و شاید تنها چوپان ها و اندکی از مردم محلی آن را می شناختند، “تنگه هلد” است که در زمان ساخت آزادراه توسط مهندسان و کارگران این پروژه پیموده شد.

 

موقعیت تنگه هلد در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال

 

نقشه زمین شناسی محدوده ی تنگه هلد. مسیر تنگه با خط چین مشخص شده است.

 

تنگه هلد لرستان

تنگه ی هلد، یک تنگه ی حدوداً ۴ تا ۵ کیلومتری است که در مسیر رودخانه ی زال، یعنی جایی که این رودخانه از میان بلندترین ارتفاعات منطقه یعنی تاقدیس ریت عبور می کند ایجاد شده است. در تمام طول مسیر این تنگه، صخره های آهکی سازند های ایلام و سروک که تشکیل آنها به دوره کرتاسه  (حدود ۱۰۰ میلیون سال قبل) بر می گردد، سر به فلک کشیده و در دو طرف تنگه، گاه تا ارتفاع بیش از ۱۰۰ متر امتداد دارند. سنگ های آهکی در بخش شمالی کم شیب و در بخش های جنوبی بسیار پرشیب می شوند. شاید کسی باور نکند که این لایه های سنگی که امروزه با این عظمت سر به آسمان می سایند، روزی در بستر یک دریای گرم و کم عمق در حال تشکیل بوده اند. آثار گسلش، چین خوردگی لایه ها، درزه ها و شکستگی های فراوان بر روی این سنگ آهک ها دیده می شود.

 

تصویر هوایی تنگه هلد، در تاقدیس ریت و بین تونل های ترشان و خرگوشان

 

مسیر تنگه چگونه است؟

مسیر تنگه گاه مستقیم و گاه با پیچ و خم است. بستر تنگه سنگی است و تقریباً در تمام طول سال آب در آن جریان دارد. بلوک ها و قلوه های سنگی ریز و درشت که یا توسط آب آورده شده اند و یا از ارتفاعات سقوط کرده اند در همه جا پراکنده اند. دیواره های سنگی آثار عبور آب را بر تنشان حفظ کرده اند. بدنه صیقلی و گاه مخطط سنگ ها را اگر دنبال کنیم می توانید سابقه ی ارتفاع آب را در تنگه مورد بررسی قرار دهیم.

 

داخل تنگه آب جریان دارد و اثر آن بر دیواره ها قابل تشخیص است (عکس: غلامرضا رادمنش)

 

ورودی تنگه که از شمال آن است، کمی عمیق و پرآب است اما با گذر از آن کمی پیمایش راحت تر می شود.همین ورودی تنگ در گذشته های دور به صورت سدی مانع از عبور آب می شده و در پشت آن دریاچه یی تشکیل شده بوده است که آثار نهشته های دریاچه یی و ماسه های ریزدانه آن تا ارتفاعات بالا قابل مشاهده است. اما امروزه تنها رودخانه ی زال با رسیدن به تنگه از آن عبور می کند. ممکن است در مواقع پرباران که باران های سیل آسایی را در این منطقه دارد، مجدداً برای مدتی محدود دریاچه یی پس از باران تشکیل شود که پس از تخلیه آب به تنگه از بین برود.

 

بخش ورودی تنگه هلد

 

بخش های ابتدایی تنگه مستقیم و بدون پیچ و خم است.

 

هر چه در تنگه هلد به پیش می رویم، مسیر باریک تر، پر پیچ و خم تر و عمیق تر می شود.

 

بخش های میانی تنگه در اعماق دره یی قرار دارد که دو طرف آن با کوه های بلند احاطه شده است.

 

در بخش های پایانی تنگه بر ارتفاع دیواره ها افزوده و از پهنای تنگه کاسته می گردد.

 

پیمایش تنگه چه از داخل آن و چه از ارتفاعات مشرف بر تنگه بسیار لذت بخش و همراه با ماجراجویی است. از آنجایی که این تنگه هنوز طبیعت گردان زیادی را به خود ندیده است، بسیار بکر و کم بازدید است، لذا می تواند ساعات خوشایندی را برای شما بسازد.

چرا هلد؟

نام این تنگه از نام یکی از طوایف لر که در منطقه ی هلد لرستان سکونت دارند، گرفته شده است. برخی نیز به اشتباه نام این تنگه را هلت گفته اند.

کی از تنگه هلد بازدید کنیم؟

بهترین فصول برای بازدید از تنگه فصول بهار و پاییز است. زمانی را انتخاب کنید که مدتی از بارش باران خبری نباشد، و قبل از ورود به تنگه نیز وضعیت بارش را بررسی کنید، ورود به تنگه در مواقع بارانی می تواند خطر مرگ را به همراه داشته باشد. تنگه هلد در یک منطقه نسبتاً گرمسیری واقع شده و هوا در تابستان به شدت گرم است اما در داخل تنگه هوای به نسبت معتدلی همراه با آب خنک در انتظار شماست. اگر تحمل گرمای تابستان را دارید، در این فصل نیز می توانید از تنگه بازدید کنید.

چگونه به تنگه برسیم؟

اما چگونگی دسترسی به این تنگه بسیار راحت است. برای رسیدن به ورودی تنگه کافی است در مسیر پل زال به خرم آباد، در آزادراه از تونل های گندمکار و ترشان و خرگوشان ۲ عبور کرده و در پارکینگ و پست برقی که میان دو تونل خرگوشان ۱ و ۲ ساخته شده توقف کنید. اگر از خرم آباد به سمت تنگه هلد می آیید، در طول مسیر دوربرگردان های زیادی وجود دارند که می توانید با استفاده از آنها دور زده و در مسیر برگشت قرار گیرید.

 

موقعیت ورودی تنگه در بین تونل های خرگوشان ۱ و ۲

 

تنگه در میان تونل های ترشان و خرگوشان ۲ به پایان می رسد اما مسیر رودخانه تا چند کیلومتر در میان کوهستان و خروجی تونل گندمکار و ورود به دشت خوزستان ادامه می یابد. برای خروج از تنگه می توان از میان دو تونل ترشان و خرگوشان ۲ به داخل تونل خرگوشان آمده و با رعایت نکات ایمنی از طریق پیاده راه داخل تونل به سمت پارکینگ خارج تونل حرکت کرد.

 

تنگه در میان راه دسترسی تونل های ترشان و خرگوشان ۲ به پایان خود می رسد.

 

برای پیمایش تنگه هلد به چه نکاتی توجه کنیم؟

برای پیمایش داخل تنگه حتماً لباس های مناسب و کفش ضدآب به همراه داشته باشید. بسته به فصلی که شما به تنگه قدم می گذارید، ارتفاع آب در تنگه متفاوت خواهد بود. برای پیمایش کوه های مشرف به تنگه نیز حتماً کفش کوه به همراه داشته باشید.

توصیه اکید می شود که در داخل تنگه از کلاه ایمنی استفاده کنید. حتی سقوط ریزه سنگ ها از ارتفاع ۵۰ تا ۱۰۰ متر به داخل تنگه نیز می تواند خطر آفرین باشد.

حتماً مراقبت کنید که آثاری از خود در این طبیعت بکر، به جز رد پا باقی نگذارید. زباله های خود را اگر چه کاغذ کوچک یک آبنبات باشد، هرگز در طبیعت رها نکنید.

برای دوربین و گوشی های خود از کاورهای ضد آب استفاده کنید. برای مواجه نشدن با کمبود باتری، پاوربانک خود را فراموش نکنید.

تنقلات سبک و پر انرژی با خود به همراه داشته باشید. حتی می توانید یک وعده غذای سرد نیز با خود بردارید.

و البته لوازم کمک های اولیه نیز به همراه داشته باشید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , لرستان , تنگه هلد , زاگرس , چین خوردگی , گروه بنگستان , تاقدیس ریت , رودخانه زال , تونل خرگوشان , تونل ترشان , آزادراه خرم آباد پل زال , طبیعت گردی

سازند تله زنگ

برش الگوی این سازند در تنگ دو، واقع در ۴/۵ کیلومتری جنوب باختری ایستگاه راه آهن تله زنگ (بین اندیمشک و دورود) مطالعه شده است. در این محل سازند تله زنگ شامل ۱۷۶ متر سنگ آهک خاکستری تا قهوه یی با لایه بندی متوسط تا توده یی و مقاوم است که سنگواره فراوان به سن پالئوسن تا ائوسن میانی دارد.

 

توالی چینه شناختی کرتاسه پسین تا الیگومیوسن زاگرس در منطقه لرستان

 

به طور معمول سازند تله زنگ بر روی سازند آواری امیران و در زیر سازند کشکان قرار دارد ولی گاهی به صورت جانبی و به تدریج با این دو سازند جانشین می شود. جدا از دو سازند امیران و کشکان، تله زنگ می تواند با سازند پابده نیز پیوند جانبی داشته باشد. به همین دلیل گاه زبانه هایی از سازند تله زنگ در درون سازند پابده دیده می شود که به آن “بخش آهکی تله زنگ” می گویند. این زبانه ها شامل سنگ آهک مارنی متورق و گلوکونیت دار است که از فلس های ماهی غنی بوده و سنگواره ماهی نیز دارد.

 

سنگ آهک های صخره ساز سازند تله زنگ به سن پالئوسن

 

سنگ آهک های ستبر لایه و صخره ساز سازند تله زنگ در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال بر روی تونل های ماهور برونزد یافته اند.

 

مرز زیرین سازند تله زنگ با سازند امیران تدریجی است.

 

منابع: زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: سازند تله زنگ , زاگرس , لرستان , سازند امیران , سازند آسماری , سازند شهبازان , سازند کشکان , سنگ آهک , ستبرلایه , صخره ساز , آزادراه خرم آباد پل زال , زمین گشت , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

 

سازند سروک در زاگرس

سازند سروک از جمله سازندهای گسترده در ایالت رسوبی – ساختاری زاگرس چین‌خورده می‌باشد. رخساره آن بیشتر سنگ آهک و سنگ آهک مارنی است و به صورت بخشی دارای گرهک های چرتی می‌باشد. لایه های سازند سروک مملو از میکروارگانیسم‌های موسوم به اربیتولین (Orbitolina) می‌باشد. بدلیل وجود بیش از ۶۰ درصد کربنات کلسیم، سازند سروک استعداد زیادی برای کارستی شدن (karstification) دارد. بر پایه مطالعات انجام شده سن سازند سروک به کرتاسه پایین (۱۳۸ تا ۹۶ میلیون سال قبل) نسبت داده شده است.

تصویر فوق برونزد لایه های نازک و خوب لایه بندی شده از تناوب سنگ آهک مارنی و مارن و شیلهای سازند سروک را در هسته ی طاقدیس چناره در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال نشان می دهد. شیب لایه ها بین ۲۰ تا ۵۰ درجه اند. لایه های سنگ آهکی بین ۲۰ تا ۴۰ سانتی متر و لایه های شیلی و مارنی بین ۲ تا ۱۵ سانتی متر ستبرا دارند.

سنگ آهک مارنی و مارن و شیل در مقایسه با سنگ آهک ها از فرسایش پذیری بالاتری برخورداراند. سنگهای زود فرسا همانگونه که از نامشان بر می آید خیلی زود تسلیم فرایندهای هوازدگی و فرسایش قرار می گیرند و بنابراین محدوده هایی که مارن و شیل برونزد دارند، در مقایسه با رخنمونهای سنگ آهکی، ریخت شناسی بسیار ملایمتری را از خود نشان می دهند. سازند سروک هم به دلیل وجود لایه های نازکی از مارن و شیل در توالی رسوبی اش زود تسلیم فرسایش شده و ریخت تپه ماهوری به خود گرفته است. فرسایش آبی از طریق نقاط ضعف مانند درزه ها و گسله ها پیشرفت کرده و چهره ی هزاردره به برونزدهای این سازند داده است.

در پس زمینه ی تصویر ارتفاعات بلند و صخره سازی دیده می شوند که سنگ آهک های سازند آسماری آنها را ساخته اند.

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند سروک , زاگرس , سنگ آهک , مارن , کرتاسه , آزادراه خرم آباد – پل زال , برونزد , تاقدیس چناره , لرستان

بلور ژیپس

سازند گچساران در ایالت ساختاری رسوبی زاگرس حاوی لایه های ستبری از گچ و انیدریت است. تبلور بلورهای ژیپس در این لایه ها زیبایی های خاصی را به نمایش می گذارد.

تصویر فوق در محدوده ی تونل اثر در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال گرفته شده است.