رودخانه قزل اوزن

قِزِل‌اوزَن یکی از طولانی‌ترین رودخانه های ایران است که از کوه‌های کردستان و استان آذربایجان شرقی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن هیرو چای،زنجان‌رود و شاهرود به آن به دریای خزر می‌ریزد. قزل‌اوزن در جنوب استان گیلان در درون آب دریاچه سد سفیدرود به رودخانه بزرگ شاهرود پیوسته و تشکیل رودخانه‌ای به نام سفیدرود می‌دهد. رودخانه ی قزل اوزن تنها رودی است که از زاگرس سرچشمه گرفته و با عبور از البرز نهایتاً به دریای خزر می ریزد. این طول این رود ۶۷۰ کیلومتر اندازه گیری شده است.

قزل اوزن نامی است ترکی و از دو جزء قزل و اوزن تشکیل شده است و به معنی رودخانه بزرگ و شکوهمند می‌باشد.

این رودخانه از ارتفاعات چهل‌چشمه استان کردستان سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه گروس (بیجار) و جذب رودخانه‌های متعدد وارد جلگه خمسه شده و رودخانه‌های زنجان‌رود و ابهرچای را ضمیمه خود ساخته و به مسیر خود ادامه داده و در حدود پلدختر وارد تنگه کوهستانی قافلانکوه شده و از کنار این کوهستان گذشته و نرسیده به شهر میانه رودخانه‌های قرانقو، آیدوغموش و هشترود را که بالاخره به میانه‌رود می‌پیوندند و از غرب به شرق جریان دارند ضمیمه خود ساخته و  به مسیر خود ادامه داده و تقریباً در برابر «میانه» بسوی مشرق قوسی زده و از کنار ارتفاعات قافلانکوه در درون دره به سوی خاور جاریست و در محل سد سپیدرود (منجیل) با رود شاهرود که از خاور به سمت باختر جاریست تلاقی داشته و از آنجا به بعد تا دریای خزر “سپیدرود” خوانده می شود.

تصویر فوق نمایی ار دره رودخانه ی قزل اوزن در شمال خاور شهر میانه و در شمال ارتفاعات قافلانکوه را نشان می دهد. در این ناحیه رودخانه قزل اوزن درامتداد خاور – باختر در داخل یک دره عمیق (بیش از ۷۰۰ متر) از باختر بطرف خاور جریان دارد و از پیچ و خم سنگها و لایه های مقاوم گذر دارد. در این منطقه دامنه ها پرشیب‌اند و دیواره های سنگی صخره ساز در بالاترین نقطه به چکاد (قله)‌ های نوک تیز منتهی می‌گردند. در دل این توپوگرافی خشن و ناهنجار، رودخانه قزل اوزن به صورت رود پیچ محصور شده (Entrenched meander) بستر خود را حفر کرده است. لایه های سنگهای آذرین خروجی دراین محدوده اکثراً با لایه بندی منظم ولی خیلی ضخیم با شیب ملایم بطرف جنوب کلیه برجستگیهای منطقه را ساخته است. این بخش از دره رودخانه قزل اوزن ظاهراً در اثر عوامل تکتونیکی و خردشدگی حاصل گردیده که طی زمان طولانی مسیر رودخانه گردیده است.

لایه ها و سنگهای تشکیل دهنده این دره شامل انواع سنگهای آذرین اسیدی و متوسط (انواع آندزیت ها) با بافت های مختلف، ریولیت، داسیت، لاتیت بوده که گروه هایی را به همراه توف های مربوطه تشکیل می‌دهند. بنظر می‌رسد نوعی سنگ آذرین نیمه عمیق نیز به شکل زبانه (دایک) در مجموعه‌های گدازه‌ای وتوفی نفوذ نموده است.

توف های دانه ریز و دانه درشت معمولاً به رنگ سبز آبی تا سبز زیتونی با لایه‌بندی نازک در قاعده مجموعه های آذرین خروجی دیده می‌شوند که بطرف بالا به لایه‌های ضخیم آذرآواری تبدیل گردیده و درنهایت به لایه های متراکم و ضخیم آندزیت های تیره رنگ ختم می شوند. نوعی دیگر از سنگهای آذرآواری ضخیم لایه به رنگ خاکستری با ترکیب و عناصر آندزیتی وجود دارد که بیشتر در بخش باختری مسیر رودخانه رخنمون دارند. این سنگها کاملاً دارای میان لایه‌ی توف دانه ریز به رنگ سبز زیتونی یا توف هائی به رنگ صورتی، سبز و آبی و خاکستری هستند.

همه ی این سنگ های آذرین و آذرآواری به سن ائوسن از نظر توالی رسوبی معادل سازند کرج به حساب می آیند.

آب گل آلود رودخانه به دلیل عبور آن از بستر رسوبات مارنی نئوژن و حمل رسوبات ریزدانه ی معلق توسط آب رودخانه است. این رسوبات برای سد های در دست احداث بر روی این رودخانه مانند سد شهریار و سد پیرتقی مضر و مشکل زا می باشند و با پر کردن دریاچه ی پشت سد از میزان کارایی آنها می کاهند.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , رودخانه , قزل اوزن , میانه , آذربایجان , سازند کرج , آذرآواری , دره رودخانه , رودپیچان

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید