گلفشان

گلفشان ها (Mud volcano) مخروط هایی شبیه آتشفشان هستند که از آنها به جای گدازه، گل فوران می کند. این مخروط ها اغلب یک تا دو متر ارتفاع دارند اما گاهی ارتفاع آنها تا ۷۰۰ متر نیز می رسد. البته گلفشان های بسیار کوچک هم هستند که به آنها “گلدان گل” می گویند.

برای ایجاد این ساختارهای طبیعی باید آب و گاز همزمان باهم وجود داشته باشند. در نتیجه گلفشان ها اغلب در نزدیکی مناطق فرورانش (مانند مکران) و یا در نزدیکی منابع نفت و گاز و در برخی موارد در نزدیکی برخی از آتشفشان های فعال یا نیمه فعال یافت می شوند.

برخی از گلفشان های ایران در ارتباط با زون فرورانش مکران شکل گرفته اند

برخی از گلفشان های ایران در ارتباط با زون فرورانش مکران شکل گرفته اند

عامل اصلی فوران گل، فشار گاز از زیر زمین و راندن روانه های گلی از طریف درز و شکاف ها و یا گسله ها به سمت بالا و سطح زمین است. در نتیجه گلفشان ها گاهی اوقات با شدت فوران کرده و گل را تا ارتفاع زیادی به بالا پرتاب کرده و در اطراف پراکنده می کنند و اما در اکثر مواقع آرام می باشند و فوران آنها به آهستگی با خروج گل غلیظ و یا رقیق به صورت قل قل کردن صورت می گیرد. گلفشان ها می توانند یک مجرا و یا چند مجرا برای خروج گل داشته باشند. اگر گل بیرون ریخته غلیظ باشد، مخروط گلفشان رشد می کند، اما اگر رقیق باشد گلفشان به شکل یک حوضچه گل در می آید.

تصویر ماهواره ای و مقطع عرضی یک گلفشان در آذربایجان

تصویر ماهواره ای و مقطع عرضی یک گلفشان در آذربایجان

با گذشت زمان و فرا رسیدن مرحله پیری گل فشان، فاصله و تناوب فعالیت های آن کمتر می شود و غلظت گل آن افزایش می یابد. در نتیجه گسترش افقی مخروط کاهش یافته و به ارتفاع آن افزوده می شود. از آن پس زمان خاموشی و مرگ گل فشان فرا می رسد و فرسایش بر آن غالب می گردد. عمل فرسایش در برخی موارد منجر به محو کامل گل فشان می گردد و اثری از آن بر جای نمی گذارد.

نمونه گیری از گازهای خروجی از گلفشان ها نشان داده است که ترکیب آنها در حدود هشتاد و شش درصد متان و مقادیر جزئی دی اکسید کربن و نیتروژن است و مایعات همراه گل بیشتر آب و گاه شامل مواد اسیدی و یا آب شور و یا سیالات هیدروکربنی است.

دمای گل خروجی از گلفشان ها بین ۱۰۰ تا ۲ درجه ی سانتیگراد متفاوت است و در برخی موارد برای “حمام گل” بسیار مناسب می باشد.

گلفشانی در کشور آذربایجان

گلفشانی در کشور آذربایجان

گلفشان ها در اقیانوس ها و خشکی ها دیده می شوند. تعداد ثبت شده ی آنها از ۱۱۰۰ مورد در خشکی فراتر نمی رود اما پیش بینی می شود بیش از ۱۰ هزار مورد در اعماق دریاها و اقیانوس ها وجود داشته باشند. جنوب شرق اکراین، سیسیل در ایتالیا، آذربایجان، اطراف دریای سیاه، پاکستان، منطقه ژینگ جیان در چین، اندونزی و هندوستان، آمریکا، ونزوئلا و منطقه آمریکای مرکزی میزبان گلفشان ها هستند.

نقشه پراکندگی گلفشان ها در جهان

نقشه پراکندگی گلفشان ها در جهان

در ایران نیز گلفشانها در دو منطقه جنوبی و شمالی دیده می شوند. در جنوب خاور کشور در محدوده ی زون فرورانش مکران در استان سیستان و بلوچستان خصوصا در منطقه چابهار و در استان هرمزگان در راستای گسل میناب مجموعاً بیش از  ۲۰ مورد شناخته شده (۵ مورد بین بندر جاسک و میناب، ۹ مورد بین چابهار و بندر جاسک و ۶ مورد دیگر هم بین چابهار و مرز ایران و پاکستان به‌ویژه شمال خلیج گواتر قرار گرفته است.) و در شمال ایران نیز در استان گلستان و در منطقه گمیشان در مناطق با پتانسیل هیدروکربوری ۳ مورد گلفشان دیده می شود. علاوه بر اینها در منطقه خاش و در نزدیکی آتشفشان بزمان نیز یک نمونه گلفشان وجود دارد. این گلفشان که حدود ۳۰۰ کیلومتر تا ساحل دریا فاصله و ۱۶۵۳ متر از سطح دریای آزاد ارتفاع دارد تنها نمونه مرتبط با آتشفشان در ایران است.

ZG-MudVolcano-01

نقشه پراکندگی گلفشان ها در ایران

 

گلفشانی در سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس

گلفشانی در سواحل جنوبی ایران در خلیج فارس

 

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

پاسخ دهید