کتابچه راهنما برای شناسایی ساختارها و گودال های برخوردی شهابسنگی

برخوردهای شهاب سنگی و تشکیل گودال های برخوردی به دلیل اثرات ناگهانی و فاجعه بار آنها در طول تاریخ شکل گیری کره زمین و منظومه خورشیدی، توجهات زیادی را در بین دانشمندان به خود معطوف کرده است.حتی عموم مردم نیز از آنها تحت عنوان منقرض کننده دایناسورها در گذشته یا به بیانی نابود کننده احتمالی تمدن انسانی در آینده یاد می کنند.

جامعه بزرگ علوم زمین و جغرافیا، این برخوردها را به عنوان فرآیندی در نظر می گیرند که از درون منظومه خورشیدی برخاسته و هنوز هم پس از گذشت میلیاردها سال همچنان به تغییر مورفولوژی سیارات مشغول است. علاوه بر ارزش بررسی علمی و زمین شناسانه گودال های برخوردی، مطرح شدن ارزش های اقتصادی، تاریخی، فیزیکی و بیولوژیکی آنها نیز در سال های اخیر رو به افزایش گذاشته است. تا کنون بیش از ۱۷۰ ساختار برخوردی ثبت شده و تخمین زده می شود که چند صد ساختار دیگر هنوز ناشناخته باقی مانده اند. با این وصف محققانی که به دنبال دستور العمل ها و اطلاعاتی در مورد این موضوع می باشند گاه با ادبیات و مستنداتی روبرو می شوند که با وجود گستردگی زیاد، تخصصی و پراکنده نیز هستند.

در ایران نیز تا کنون بررسی و ارزیابی گودال ها و دهانه های برجای مانده از برخوردهای احتمالی شهابسنگ ها به دلیل تمرکز عمده پژوهشگران بر روی سایر پدیده های متنوع زمین شناسی و ژئومورفولوژیک عرصه گسترده ایران، در کانون توجه قرار نگرفته و عمدتاً به حاشیه رانده شده است. با این حال در طی چند سال اخیر حرکت ها و فعالیت هایی مستقل و ارزشمند برای جستجو و کشف گودال های احتمالی برجای مانده از برخوردهای شهابسنگ ها در کشور آغاز شده است و این مبحث جذاب توانسته جای خود را در مطالعات طبیعی و جغرافیایی کشور پیدا کند. البته تاکنون هیچ کتاب یا رساله مقدماتی، کامل و یا سیستماتیک در این باره برای علاقه مندان ایرانی منتشر نشده است.

 

 

با انتشار “کتابچه راهنما برای شناسایی ساختارها و گودال های برخوردی شهابسنگی” که به همت پژوهشگاه شاخص پژوه و توسط انتشارات شرافت اصفهان در زمستان ۱۳۹۷ به چاپ رسیده است، برای اولین بار در کشور زمینه ای دقیق و کلی از فرآیندهای برخوردی، تشکیل گودال ها و دگرگونی های ژئومورفولوژیک مربوطه به صورت یک کتاب مدون به علاقه مندان ارائه می شود. این کتاب تلاش می کند علاوه بر حفظ جنبه های تخصصی، برای خوانندگان عمومی هم قابل درک باشد. فصول این کتاب به نحوی طراحی شده اند که بسته به زمینه مورد علاقه و نیازهای خوانندگان به طور مستقل قابل مطالعه باشند.

در فصل اول یک مرور کلی از منابع و مستندات علمی برای شروع مطالعه ارائه شده است. در فصل دوم اهمیت و ارزش مطالعه گودال های برخوردی از دیدگاه زمین شناسی، مطالعات هوا–فضا، اقتصاد و انرژی مورد بحث قرار گرفته است. در فصل سوم منظر و سیمای فیزیکی گودال های برخوردی، تیپ های مورفولوژیک و اثرات ساختاری حاصل از برخورد معرفی شده است. در فصل چهارم اثرات شوک برخورد در سنگ ها و کانی ها، دگرشکلی ها و دگرگونی های حاصله به طور تخصصی بررسی شده است. در فصل پنجم با رویکردی عمومی و ساده تر تلاش شده تا به طور اجمالی روش کشف، شناسایی و مطالعه گودال های برخوردی ارائه گردد. در فصل ششم به ارزیابی شواهد گودال های احتمالی شناسایی شده در ایران و خاورمیانه پرداخته شده است. در همین فصل با جنبه عملی و ملموس تر و مثل یک مرور تمرینی، ارزیابی سریعی از کلیه ساختارهای زمینی معرفی شده توسط علاقه مندان ایرانی به انجام رسیده است. در نهایت در فصل هفتم به طور خلاصه اهمیت برخوردهای شهابسنگی در سرنوشت و آینده زمین بحث شده است. امیدوارم این کتاب مورد توجه همه علاقه مندان و محققان حوزه علمی شهابسنگ، جغرافیا و علوم زمین قرار گیرد.

 

محمدرضا منصوری دانشور

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید