سازند گوتنیا

سازند گوتنیا از سازندهای زمین‌شناسی ایران در زاگرس با سن ژوراسیک پسین است. سازند انیدریتی گوتنیا آخرین واحد سنگ‌چینه‌ای ژوراسیک بالایی در ناحیه لرستان و از نوع نهشته‌های انیدریتی است که نشان‌دهنده کاهش ژرفای دریا و شکل‌گیری حوضه‌های تبخیری – کولابی پایان ژوراسیک است.

 

برش های انحلالی و آهک های دولومیتی گوتنیا در یال شمالی قالی کوه لرستان

 

رخنمون سطحی سازند گوتنیا در بخش هایی از زاگرس مرتفع و زاگرس چین خورده گسله در باختر ایران وجود دارد. اما سازند مورد نظر در بسیاری از چاه های حفاری شده شرکت نفت مانند امام حسن، کسری، کبیرکوه، دارخوین، مسجد سلیمان و … مشاهده شده است.

ردیف‌های انیدریتی موجود در چاه شماره یک میدان نفتی امام حسن و چاه شماره ۳۰۶ میدان نفتی مسجد سلیمان با سازند قوطنیه عراق مقایسه شده‌اند. در دو چاه یاد شده، سازند گوتنیا ۱۳۷ متر انیدریت و لایه‌هایی از شیل‌های خاکستری تیره است، ولی در شمال لرستان (ایستگاه هفت تنگ)، این سازند شامل ۳ متر دولومیت برشی انحلالی است. نداشتن سنگواره سبب شده تا سن ژوراسیک پسین (تیتونین) برای آن برآورد شود.

در کردستان عراق و به تبع آن بخش های باختری کرمانشاه معادل سازند گوتنیا واحد انیدریتی و ژیپسی همراه با دولومیتهای برشی شده بد بو و آهک های سیلتی وجود دارد که به سازند برسرین (Barsarin) معروف است. در این سازند انواع ساختمان های فروریخته (Collapse) دیده می شود که حاصل انحلال ژیپس و انیدریت است. به دلیل قرارگیری این سازند در بین دو سازند نرم فرسا گرو و سرگلو می توان از آن به عنوان لایه راهنما (Key bed) در برش های صحرایی استفاده نمود.

 

بهم ریختگی و چین خوردگی در سازند برسرین (معادل گوتنیا) در برش تنگ مستان، جنوب نوسود کرمانشاه

 

در برش های سطحی تنگ هفت، قالی کوه، زرد کوه و سپید دشت در استان لرستان و همچنین برش های تنگ مستان، کزی، دودان، هماجگه، هاوندران در استان کرمانشاه سازند گوتنیا بیشتر شامل آهک های دولومیتی برشی به همراه انیدریت است که در بخش های قاعده ایی آن مانند برش سم چال در قالی کوه استروماتولیت دیده می شود. در برش های سطحی ضخامت سازند گوتنیا بین ۳ تا ۱۵ متر اندازه گیری شده در حالی که در چاه امام حسن و مسجد سلیمان ضخامت آن ۱۳۷ متر برآورد شده است.

 

سازند گوتنیا در یال شمالی ساختار قالی کوه، کنتاکت پایین با شیل های نفتی سرگلو و نجمه و کنتاکت بالا با سازند گرو.

 

سازند برسرین (معادل گوتنیا) در برش کِزی، باختر جوانرود کرمانشاه

 

چین خوردگی در سازند گوتنیا، یال شمالی قالی کوه لرستان

 

جایگاه چینه‌شناسی نهشته‌های انیدریتی سازند گوتنیا به خوبی با نهشته‌های تبخیری ژوراسیک بالایی فارس داخلی (سازند هیث)، البرز (واحد گچ و ملافیر)، ایران مرکزی (گچ مگو) و سنگ‌های نمکی ژوراسیک ناحیه راور قابل مقایسه است. این نهشته‌های تبخیری یادآور ردیف‌های مشابه در عربستان و نشانگر چیرگی شرایط آب و هوایی گرم ژوراسیک پسین بر گستره‌های وسیع خاورمیانه است و برقراری حوضه‌های تبخیری و پسروی دریای ژوراسیک را نشان می‌دهد.

سازند گوتنیا از سازندهای نمکی ژوراسیک بالایی در خلیج فارس است. معادل این نمک‌ها در شرق ایران مرکزی لایه‌های پکتن‌دار و در شمال کرمان لایه‌های بیدو و در البرز، سازند گچ و ملافیر در کپه‌داغ سازند شوریجه و در زاکرس انیدریت هیث می‌باشد.

منبع: زمین شناسی ایران، دکتر آقانباتی

 

سازند مهم‌ترین واحد تقسیمات سنگ‌شناسی و واحد سنگی اصلی چینه‌شناسی است. اطلاعات کامل در مورد این واژه را اینجا بخوانید.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند گوتنیا , زاگرس , هیث , مگو , ژوراسیک , پکتن , بیدو , تنگ هفت , قالی کوه , زردکوه , سپیددشت , تنگ مستان , کزی , دودان , هماجگه , هاوندران , برسرین , ژیپس , انیدریت , قوطنیه , تبخیری , مسجد سلیمان , امام حسن , زمین گشت

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخی بگذارید