ژئوتوریسم و مفاهیم آن

 نوعی گردشگری مبتنی بر طبیعت است. می توان گفت سفری است طبیعت محور اما با پیروی از اصول و ضوابطی خاص. بهترین معادلی که در فارسی می توان برای آن به کار برد عبارت “زمین گردشگری” است. یعنی گردشگری که بر بازدید از میراث زمین شناختی تاکید دارد.

در حقیقت می توان ژئوتوریسم را سفری مسئولانه معرفی کرد که در آن به شاخص های زمین شناختی یک منطقه پرداخته می شود و علاوه بر بازدید از آن، بر حفاظت از میراث زمین شناختی، فرهنگ مردم بومی ساکن در آن، ویژگی های زیبایی شناسی و رفاه جوامع محلی  تاکید بسیار می شود . در این میان دیدگاه های مختلفی در مورد واژه ژئوتوریسم مطرح گردیده است. جاناتان تورتلات، کارشناس ژئوتوریسم، این واژه را در مجله نشنال جیوگرافیک مسافرتی تعریف کرده که “هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ می کند و یا آن را ارتقاء می دهد“.بر این اساس، هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه خود ـ نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ – مورد بازدید قرار گیرد؛ در این تقسیم بندی می‌گنجد. این رویکرد با تاکید بر انتقال “حس منطقه” به گردشگران، سعی در گره زدن طبیعت، فرهنگ وتاریخ یه منطقه خاص دارد.

Untitled-1

نمونه ای از نقشه های نشنال جئوگرافیک برای معرفی جاذبه های ژئوتوریستی

اما در کنار هویت جغرافیایی، لندفرمها، اشکال زمین شناسی و پدیده های زمین شناختی خود دارای اهمیتی دوچندان گردیده و مرکز توجه زمین گردشگران قرار گرفتند. نتیجه چنین توجهی در کشورهایی مانند استرالیا، چین، انگلستان و ..موجب تمرکز بیشتر این نوع گردشگری بر جاذبه های زمین شناسی و جنبه های علمی رخدادهای علوم زمین (” گردشگری در چشم اندازهای زمین شناختی ” ) و تاسیس ژئوپارک ها به عنوان موزه های علوم زمین گردیدند.

در این میان ژئو پارک ها خود مجموعه ای از ژئوسایت های مختلف و بر آمده از اجتماعات محلی تعریف شدند که در آنها میراث زمین شناختی ناحیه، با مدیریتی دقیق و دائمی حفظ و نگهداری می شوند. این ابتکار جدید که قرار است تاریخ ۴ بیلیون ساله زمین شناسی ما را برای آیندگان آماده استفاده کند، روشی عالی برای جلب توجه جامعه بین الملل به پایگاههای مهم زمین شناسی دنیا است.

با چنین مقدمه ای می توان به راحتی به ارزش ژئوسایت ها یا زمین گردشگاه ها به عنوان پایه ای ترین هسته زمین گردشگری و ژئوتوریسم پی برد. در واقع مکانی که دارای یک پدیده کمیاب و ارزشمند زمین شناختی یا زمین ریخت شناختی است را ژئوسایت یا زمین گردشگاه می نامند. این نقاط باید ارزش های زیبایی شناسی و علمی داشته و امکان بازدید از آن برای همگان فراهم باشد. بر اساس ( Cowie & Wimbledon (1994 “زمین گردشگاه ها مکان هایی با نمونه های شاخص از تاریخ و فرآیندهای برجسته زمین شناختی است که در توسعه اشکال زمین موثر بوده اند و از نظر زمین شناسی ارزش جهانی دارند”

Untitled-1نقل از کتاب ژئوتوریسم، تالیف راس دالینگ و دیوید نیوسام

همزمان یونسکو، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد،شبکه بین المللی ژئوپارک ها را جهت توسعه قلمروهایی که در برگیرنده اثرات راهبرد های علوم زمین و دانش زمین شناسی برای توسعه پایدار  منطقه ای است، در سراسر جهان ایجاد کرده است. این نهاد توجه ویژه ای به مسئله محافظت و توسعه میراث زمین شناسی از طریق ژئوپارک ها دارد، زیرا ژئوپارک ابزاری مناسب جهت آموزش گسترده با “روشی ساده” در مورد محیط زیست و علوم زمین است و علاوه بر آن، ثبت تاریخچه زمین به دلایل زیبایی شناختی، فرهنگی، علمی، اهمیت و پتانسیل آن برای تولید از طریق توسعه اقتصادی پایدار، ضروری است.

geopark

صفحه شبکه جهانی ژئوپارک ها در یونسکو

در ایران از سال ۱۳۸۲ سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی به همکاری پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور برنامه گسترده ای را برای شناسایی و معرفی پدیده ها و عوارض زمین شناختی کشور آغاز نمودند. کوشش های این دو مجموعه منجر به ثبت اولین ژئوپارک ایران به نام “ژئوپارک قشم” در فهرست ژئوپارک های جهانی یونسکو و تهیه اطلس ژئوتوریسم قشم گردید. ژئوپارک قشم درغرب جزیره قشم قرار دارد و در حقیقت محدوده‌ای طولی است که شرق آن به روستای طبل صلخ، غرب آن به روستای گوریکانی، از شمال به ساحل شمالی و از جنوب به ساحل جنوبی منتهی می‌شود. این ژئوپارک دارای هفت سایت اصلی تنگه چاه کوه، دره ستاره افتاده، دره تندیس‌ها، دره شور، نمکدان، دولاب وکورکوراکوه است.

Untitled-1

نقشه زمین گردشگاه های ژئوپارک قشم

اگر چه جزیره قشم، ‌اولین ژئوپارک تائید شده توسط یونسکو در ایران است؛ اما کشور ما  همانگونه که از نظر تنوع زیستی و اقلیمی کشوری متنوع است از نظر گوناگونی پدیده های زمین شناختی (ژئودایورسیتی) نیز در جهان کم نظیر و چشمگیر است و کم و بیش می توان گفت که از هر گونه پدیده وابسته به دانش زمین شناسی، نمونه ای در ایران به چشم می خورد. ” بهشت زمین شناسان” و “موزه یک و نیم میلیون کیلومتری ” از لقب هایی است که برخی کارشناسان در مورد ایران بکار می برند. پدیده هایی مانند چشمه زیبای باداب سورت، دشت لوت، منطقه ارس، جزیره هرمز و … نمونه های اندکی از این طبیعت بی‌نظیر است که می‌تواند زمین گردشگاه ها و ژئوپارک های بسیار بیشتری را در لیست یونسکو به خود اختصاص دهد.

ZG-Hormoz-15

ساحل زیبای جزیره هرمز

امروزه در بیشتر کشورهای دنیا ، ژئوتوریسم ، واژه ای شناخته شده است. گردشگران داخلی و خارجی از پدیده های منحصر به فرد و دیدنی های مربوط به علوم زمین دیدن می‌کنند و لحظات شاد و مفرحی را در کنار خانواده و دوستان سپری می‌نمایند. به خصوص کودکان و نوجوانان از این نوع گردشها لذت فراوان برده و درسهای بسیار می آموزند. آنچه تا کنون از گردشگری در ذهن ما خطور می کرد ، دیدن بناهای تاریخی و آثار باستانی است که تنها بخش کوچکی از گردشگری به شمار می‌آید، ولی آیا میدانید که دیدنی های زمین شناسی هم یکی از جذاب ترین زمینه های گردشگری و جذب گردشگر است ؟

چنین گشت هایی هم برای افراد محلی و هم برای بازدیدکنندگان ، منافع مشترک دارد: اقتصادهای کوچک محلی فعال شده و از سوی دیگر بازدیدکنندگان با مجموعه ای از فرهنگ و آداب و سنن متفاوت آشنا می شوند. در این رابطه، امتیازات دیگری را هم می توان برشمرد که حفاظت از منابع طبیعی یکی از آنها است . پاکیزه نگهداشتن طبیعت و حفظ آن به همان شکلی که به دست ما رسیده ، بسیار حائز اهمیت است . متاسفانه گاه به گاه ملاحظه میشود به دلایل فقرفرهنگی و نا آشنایی با استانداردهای اخلاق و رفتار گردشگری، بازدید کنندگان ، ناخواسته یا ندانسته، به تخریب طبیعت و آثار منحصربه فرد آن می پردازندو با نوشتن یادگاری یا ریختن زباله ، محل را به صورتی غیر قابل استفاده در می آورند. از طرفی توسعه بی برنامه و بی رویه شهری و امکانات رفاهی نظیر جاده ها ، رستورانها و نیزعدم توجه به ظرفیت پذیرش یک محل از جذابیت های آن به‌شدت می‌کاهد و سود کوتاه مدت، جایگزین برنامه ای اصولی در دراز  مدت می‌شود.

ژئوتوریسم مورد علاقه قشر وسیعی از گردشگران است؛ هم آنهایی که دانشی از علوم زمین دارند و هم گردشگران عادی که به علوم زمین شناسی علاقمند هستند. علاقمندان به این رشته، ژئوپارک ها و پدیده های زمین شناسی را برای ماجراجویی های خود انتخاب می کنند.

پدیده های طبیعی مانند لندفرمها، رخنمون ها و اشکال زمین که در نتیجه فرسایش، فعالیت های آتشفشانی، چین خوردگی ها و گسلها، تپه های مرجانی و فرایندهای کوه زایی به وجود آمده اند، مورد علاقه ژئوتوریست ها هستند. اشکال مختلف زمین شناسی در نتیجه تغییرات اقلیمی و فعالیت های زمین، چشم اندازهای بی نظیری را به وجود می آورد.

مبانی ژئوتوریسم بسیار شبیه به مبانی “اکوتوریسم” است، تنها تفاوت در نوع و ماهیت مکان و منطقه ای است که مورد بازدید قرار می گیرد. ژئوتوریسم درست همانند همتای خود “اکوتورسم” بر توسعه پایدار تاکید دارد و بهبود وضعیت اقتصادی، طبیعی و فرهنگی را با استفاده صحیح از منابع موجود و در نظر گرفتن منافع نسل های بعدی، به دنبال دارد.  گردشگران در ژئوتوریسم، پدیده های زمین شناسی را مورد بازدید قرار می دهند، هویت جوامع بومی را در نظر می گیرند و با حفظ منابع برای نسل های بعد، از تجربه سفر خود لذت می برند.

منابع

“ژئوتوریسم چیست” سایت : https://blog.eravel.com/

وب سایت رسمی ژئوپارک قشم : http://qeshmgeopark.ir

“درآمدی بر ژئودایورسیتی، به عنوان پایه ای برای توسعه ژئوتوریسم”، عبدالله یزدی

کلمات کلیدی: اکوتوریسم , ایران , توریسم , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , گردشگری , ژئوپارک , ژئوتوریست , توسعه پایدار , ژئوسایت , مسافرت مسئولانه , میراث زمین شناختی , زمین گشت

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

پاسخ دهید