زمین‌عکاسی؛ عکس علمی از پدیده های علوم زمین!

زمین‌عکاسی چیست؟

“زمین‌عکاسی” (Geophotography) اصطلاحی است که بواسطه‌ی نقش حیاتی و متفاوت عکاسی در علوم‌زمین از یک سو و از سوی دیگر به جهت گردآوری روش‌ها و دانش عکاسی در زیر یک سرفصل، به‌عنوان یک زیرشاخه یا دیدگاه جدید در علوم‌زمین مطرح شده است. این تعریف به شکلی آزمایشی عنوان شده تا مشخص کند که چه چیزهایی باید شامل این گستره از علم و فن گردد تا بتوان آن را از اصطلاح عمومی” عکاسی” تفکیک کرد: ” زمین‌عکاسی در واقع شامل ضبط واقع‌گرایانه (به طور معمول در بازه نورهای مرئی ، ماورای بنفش و مادون قرمز) تصاویری از عوارض و فرآیندهای طبیعی یا معادل آزمایشگاهی آنها است که به جهت رسیدن به درک و یا مطرح کردن سئوالی علمی از عوارض و فرآیندهای طبیعی با هدفی مفید و خاص مانند پژوهش، آموزش و یا نمایش بهتر این پدیده ها انجام می گردد.” (Magloughlin, 2010, 2011)

در این زمینه شباهت زیادی مابین زمین‌عکاسی و “عکاسی نجومی” – رشته ای شناخته شده و باسابقه – وجود دارد. این رشته بواسطه معمول‌بودن استفاده از تلسکوپ و motor drive برای ثبت عکس‌های با زمان ظهور بالا و همینطور تکنیک‌های فراوان آن، بسیار پیشتر از زمین‌عکاسی جایگاه خود را به‌عنوان یکی از زیرشاخه‌های علم نجوم یافته است.

بر اساس تعریف فوق، علوم‌زمین‌شناسان زمین‌عکاسی می کنند، زمانی که آنها درک و فهمی (و یا سئوالی) در مورد پدیده‌های زمین‌شناسی و جغرافیایی و فرآیندهای مرتبط با آنها داشته باشند. آنها زمین‌عکاسی می کنند زمانی که قصد خاصی از تصویرهای برداشت‌شده در ذهن داشته و همینطور زمانی که بخواهند حقیقت موضوعی در طبیعت را در طی یک فرآیند، ثبت و ضبط نمایند. زمین‌عکاسان می‌بایست از دانش علوم‌زمین آگاه باشند همچنانکه باید از مهارت و روش‌های عکاسی اطلاع داشته باشند. (Goetz, 2009)

چنین شاخص‌هایی موجب کنار رفتن ابعادی از عکاسی مانند عکاسی گاه‌به‌گاه و اتفاقی، عکاسی از چشم اندازها و عکاسی هنری می گردد. در نتیجه زمین‌عکاسی شامل بسیاری از روش‌ها و موضوعاتی است که در مورد پدیده‌ها و فرآیندهای زمین‌شناسی و جغرافیایی طبیعی و مصنوعی، در فضای باز و بسته، در بازه طیف ماورای بنفش تا مادون قرمز و با روش‌هایی متنوعی مانند عکاسی برگشتی (Rephotography)، عکاسی ساکن و متحرک (فیلمبرداری) انجام می‌پذیرد.

از آنجاکه از بسیاری جهات و در بسیاری از زیرشاخه‌های علوم‌زمین، عکاسی نیز فرآیندی مبنایی و پایه‌ای محسوب می‌گردد و از طرفی با توجه به اینکه دانشمندان علوم‌زمین ماموریت دشوار شناخت زمین را بر عهده دارند، مشخص است که بیشتر متخصصان علوم زمین نمی‌توانند عکاسان ماهری باشند. البته این قابل فهم است زیرا عکاسی حرفه‌ای نیازمند تمرین برای بدست آوردن مهارت لازمه بوده و به عنوان مثال زمین‌شناسان فرصتی برای آشنایی با آخرین مدل‌های دوربین‌های عکاسی و لنزهای مرتبط با آنها و همینطور روش‌های عکاسی ندارند. با این وجود اکثر زمین‌شناسان می‌توانند عکاسان بهتری باشند بدون اینکه یک عکاس حرفه‌ای تلقی گردند که در‌نتیجه آن تمام جامعه علوم‌زمین از تصویربردای بهتر آنها استفاده ببرند، چه آنهایی که با قصد پژوهش و مقاصد علمی تصویربرداری می‌کنند و چه آنهایی که برای تفریح و سرگرمی اقدام به این کار می‌کنند.

نکته دیگر اینکه بعید به نظر می‌رسد که زمین‌شناسان و جغرافیدانان، تاثیرات شگرف تصاویر با موضوع طبیعت را در ایجاد اشتیاق برای یادگیری این شاخه‌های علمی را فراموش کرده باشند و شاهد این مطلب هم‌اکنون نیز مدرسان رشته‌های علوم زمین می‌توانند قدرت جذب تصاویر مناسب و عالی را در کلاس‌های درس امتحان کنند. همچنین هنگامیکه از عوامل موثر در جذب افراد در رشته‌های علوم‌زمین مانند زمین‌شناسی نام برده می‌شود عواملی مانند :” فرصت کار کردن در محیط باز، کار صحرایی، مشاهده طبیعت، سفر، استفاده دوستانه از طبیعت ” ذکر می‌گردند که قطعا نمایش این جذابیت‌ها (در قالب تصاویر) نیز یکی دیگر از این عوامل تاثیر‌گذار است.

فرآیند زمین‌عکاسی

یکی از شاخه‌های اصلی سرفصل زمین‌عکاسی، زمین‌عکاسی در سرِزمین است که به عنوان واضح‌ترین و معمول‌ترین نماد زمین‌عکاسی مطرح است. این بخش شامل طیفی از روش‌های عکاسی مانند عکاسی ماکرو (عکاسی ماکرو یا تصویر‌برداری ماکرو نوعی عکاسی از نمای نزدیک، بطور معمول از سوژه‌های کوچک است. بطور کلاسیک سوژه موجود در یک تصویرماکرو بزرگ‌تر از اندازه آن در طبیعت بر روی نگاتیو بوده‌است. به هر شکل امروزه تصویر برداری ماکرو، تهیه تصویر از سوژه در ابعاد بزرگتر و واضح‌تر از آن چیزی است که در طبیعت دیده می‌شود) تا عکاسی با دید باز، عکاسی پانورامیک، ۳۶۰ درجه و عکاسی گیگاپیکسل است. در این سبک عکاسی از مقدماتی ترین و عمومی ترین ابزارها و روش های عکاسی تا حرفه ای ترین سطح آن استفاده می گردد. بطور کلی فرآیند زمین‌عکاسی را می توان در چهار بخش تقسیم نمود: انتخاب ابزار و دستگاه، برنامه ریزی برای یک سفر خاص، ترکیب و سرهم سازی تمام شرایط در سر زمین و فرآوری و تولید.

خوانندگان محترم را برای بدست آوردن اطلاعاتی در مورد بخش اول این فرآیند، یعنی کسانی که ابزار تصویر برداری در اختیار ندارند و برای آنهایی که ابزارهایی در اختیار دارندو سعی در ارتقا ظرفیت تصویر برداری خود هستند به مقاله “(Magloughlin, J.F. (2011 ” ارجاع می دهیم. طبیعی است چنین راهنمایی هایی مربوط به زمان تولید این مقاله بوده که با پیشرفت های سریع فن آوری در زمینه های عکاسی می بایست شرایط زمان کنونی را در آن لحاظ نمود.

هنگامی که انتخاب ابزار مناسب صورت پذیرفت یک زمین‌عکاس چه اقداماتی را می بایست انجام دهد تا بتواند بهترین عکس و تصویر ممکن را در شرایط موجود بگیرد؟ بعضی از عکاسان توصیه می کنند که در زمانی که شرایط نورپردازی و محیطی بهینه نیست، خود را برای برداشت عکس های مناسب به زحمت نیندازید. با این وجود اکثر دانشمندان علوم زمین در بیشتر مواقع امکان کنترل شرایط و زمان تصویر برداری از موضوعات خود را ندارند. علوم زمین شناسان می بایست در برنامه هایی شرکت کنند که زمان آن در روز و ساعت مشخصی تعیین شده و آنها مجبور به پیروی از زمان تعیین شده می باشند. آنها در مواردی مشغول رانندگی هستند که توجهشان را بریدگی های کنار جاده جلب می کند و یا مواردی که فرآیندهای در حال انجام و رخدادی از علوم زمین را مشاهده می کنند. در واقع نکته در اینجاست که دانشمندان علوم زمین دلایلی متعدد و درستی در اختیار دارند که از پدیده های پیرامونشان تصویر برداری کنند اما قدرت کنترل اندکی بر تعیین زمان این تصویر برداری دارند که در نتیجه قدرت کنترل اندکی بر شرایط محیطی تصویر برداری خواهند داشت.

اگرچه برنامه ریزی برای سفر می تواند مفید باشد و در جایی که امکان داشته باشد موجب افزایش شانس حضور در مکان مناسب با شرایط محیطی بهینه گردد. اما بر خلاف بسیاری از عکاسان حرفه ای که برای برداشت تصاویر مناسب ، بارها به مکانِ تصویربرداری باز می گردند تا بتوانند شرایط بهینه محیطی را تجربه کنند؛ رویکرد عملیاتی و واقع گرایانه اینست که یک زمین‌عکاس بهترین عکس ممکن را در شرایط پیش آمده ضبط و ثبت نماید. همانند بسیاری از ورزشکاران فعال در رشته های صحرایی، زمین‌عکاسان نیز می بایست با انواع شرایط و موقعیت های محیطی کنار آمده و تصاویر موفقی را ذخیره کنند. چه آسمان صاف باشد و چه ابری، چه بارانی و چه بادی و …

طبیعتا پیشنهادات فوق مربوط به فرآیندهای صحرایی و سرِزمین بسته به ابزار ها و توانایی های موجود، ممکن است اجرایی و یا غیرقابل اجرا باشند که نهایتا هر چه گزینه ها بیشتر باشد فرصت های گرفتن تصاویر با کیفیت تر افزایش خواهد یافت.

در انتها هدف از این مقاله گردآوری اطلاعاتی است که بتواند مدرسان علوم زمین را برای ایجاد مسیری مشخص در آموزش زمین‌عکاسی به عنوان یکی از دروس و فعالیت های علوم زمین ترغیب کند و همچنین ضمن فراهم آوردن اطلاعاتی پایه ای در این زمینه، پیشنهاداتی در مورد نقطه شروع و نحوه شروع این فعالیت را ارائه دهد. دومین هدف ارائه اطلاعاتی به دانشمندان علوم زمین است تا بتوانند در زمینه ارتقا مهارت های زمین‌عکاسی اقدام کنند. اما سومین هدف اینست که بتوان متخصصان علوم زمین را در گرد دیدگاه نوین زمین‌عکاسی به گونه ای در کنار یکدیگر قرار داد تا بتوان به کمک دانش و مهارت و اطلاعات آنها مجموعه ای از منابع مفید را در این زمینه گردآوری کرده و روش و دیدگاه زمین‌عکاسی را گسترش داد.

عکاسی علمی در عصر جدید

اما تحولات فن آوری، امروزه عکاسی را به سمت عکاسی با موبایل تغییر جهت داده است. گوشی‌های هوشمند تقریبا در دسترس همگان قرار دارند و در نتیجه آیفون و انواع گوشی‌های اندرویدی و ویندوزی به محبوب‌ترین ابزار برای عکاسی تبدیل‌شده‌اند. از این گذشته، پیشرفت روزافزون تکنولوژی و پیدایش فناوری‌های نوینی مانند عکاسی محاسباتی (Computational Photography) با بالا بردن کیفیت تصویربرداری و فیلم‌برداری گوشی‌های هوشمند باعث شده نیاز افرادی عادی به دوربین‌های عکاسی حرفه‌ای روز به روز کمتر شود. چنین امکانی می تواند فرصتی طلایی برای نه تنها دانشمندان علوم زمین بلکه برای علاقه مندان شناخت طبیعت فراهم آورد تا با صرف زمان و زحمت کمتر ، تصاویری گویا از پدیده ها و عوارض و فرآیندهای پیرامون ثبت و ضبط گردد.

بر همین اساس سرویس عکس علوم زمین تار نمای زمین گشت (زمین نگار) در نظر دارد ضمن دعوت از تمامی علاقه مندان عکاسی علمی و زمین‌عکاسی، تصاویری گویا ،واقع گرایانه،کاربردی و زیبا از پدیده ها و عوارض (طبیعی و غیر طبیعی) و فرایندهای پیرامون را با موضوعاتی مانند زمین شناسی، جغرافیا، زیست شناسی،نجوم، فیزیک و… گردآوری و با بهره گیری از روش های علمی مرسوم و با حفظ حقوق معنوی کاربران به اشتراک بگذارد . زمین گشت تلاش می کند با برانگیختن کاربران به گشت و گذار در طبیعت، همزمان آنان را به دقت در پدیده ها و عوارض پیرامون توجه داده تا از این مسیر، بهره ای دوچندان از حضور در کلاس بی مانند طبیعت نصیب همگان گردد.

منابع:

Magloughlin, J.F. 2011. Geophotography as a subfield within the geosciencesGeological Society of America Abstracts with Programs. ۴۳ (۵): ۲۵

Goetz, E. 2009. The digital explosion in science education. Geological Society of America Abstracts with Programs, 41:91

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید