بوم گردی، سفری که به آن نیاز داریم!

زندگی انسان، از زمانی که خود را بر روی زمین شناخته، با طبیعت عجین بوده است. تاریخ تمدن بشر هم در اندرکنش با طبیعت شکل گرفته چنان که آب و سنگ و آتش و باد از ابزارهای اولیه پیشرفت انسان بر روی زمین بوده است. شوربختانه با ورود انسان به عصر صنعتی و شکل گیری شهرهای بزرگ و زندگی ماشینی بشر، روح طبیعت گرای انسان ها در زندان خودساخته زندگی شهرنشینی گرفتار آمده است.

علیرغم تمام پیشرفت ها در زندگی شهری، مهیا شدن امکانات بیشتر برای زندگی راحت تر در شهر و فرصت های شغلی و مالی بیشتر در شهرها که بسیاری از مردم را به زندگی در شهرها ترغیب کرده است؛ اما همچنان روح بشر طبیعت گرا باقی مانده است. این را می شود از علاقه مردم به مسافرت به طبیعت و جاذبه های طبیعی و یا حتی لذت بردن آنها از دیدن تصویر یک منظره ی زیبا پی برد.

 

 

به طبیعت بازگردیم!

بشر امروز نیاز دارد تا روح خود را در بازگشت به طبیعت به آرامش برساند. بشر امروز نیاز دارد به گذشته ی خود بازگردد. بشر امروز نیاز دارد در میان شلوغی هایی که در زندگی خود ایجاد کرده، با خود در طبیعت خلوت کند.

کوهستان پرعظمت، رودهای جاری، درختان سرسبز، آسمان آبی، دریای درخشان، گل و سبزه و حیوانات اهلی و وحشی، زمانی همزیستان انسان بوده اند که امروز دیدن آنها و چند روزی سرگرم شدن با آنها، روح انسان را جلا می دهد. از زمانی که بشر یکجا نشین شد و اولین اجتماعات بشر شکل گرفت، این عناصر با بشر روستا نشین دمخور بوده اند و او راه و رسم زندگی با آنها را آموخته است.

روستاییان که اولین اجتماعات بشری بوده اند در ارتباط با طبیعت اطراف خود، فرهنگ خود را شکل داده اند و آداب و رسوم و فرهنگ زندگی قوم و قبیله ی خود را گسترش داده اند. آنها با توجه به اینکه در کجا و با چه طبیعتی روبرو بوده اند، پوشش، خانه، شغل و بسیاری از اصول زندگی خود را طراحی نموده اند. هر روستا سبک زندگی خود را دارد. از شمال تا جنوب، از شرق تا غرب می توان این تفاوت سبک زندگی را پی گرفت و از آنها آموختنی های بسیاری آموخت. چند روزی به سبک آنها زندگی کرد و از همصحبت شدن با آنها لذت برد و با بودن در طبیعت آنها به آرامش رسید.

 

بومگردی یعنی چه؟

وقتی که انسان شهر نشین نعمت از دست داده ی خود را به یاد آورد، در گشت و گذار (توریسم) خود، گشت و گذار در طبیعت را گنجاند و نام آن را بومگردی (اکوتوریسم) گذاشت. جامعه بین المللی اکوتوریسم (TIES) بومگردی را این گونه تعریف می کند:

سفری است مسئولانه به جاذبه های طبیعی برای لذت بردن، ادراک و قدر طبیعت را دانستن (و همراهی کردن با ویژگی های فرهنگی متعلق به گذشته و حال حاضر) به طوری که حافظ زیست بوم بوده ، سبب پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه شده، شامل آموزش بوده و در آن گردشگر و در فعالیت های سودآور اجتماعی-اقتصادی مردم محلی مشارکت داشته باشد.” 

نکاتی که در این تعریف توجه همگان را می طلبد:

  • سفری مسئولانه و حافظ زیست بوم: درست است که ما به سفر می رویم و می خواهیم از آن لذت ببریم، اما باید سفر ما به طبیعت و جوامع محلی آسیبی وارد نکند. نباید رفتاری داشته باشیم که روستاییان از میزبانی ما پشیمان شوند. طبیعت آنها را پاکیزه نگه داریم و از آسیب به آن پرهیز کنیم.
  • همراهی با ویژگی های فرهنگی گذشته و حال: در سفرهای خود آداب و رسوم و اعتقادات جوامع محلی را در نظر داشته و آنها را رعایت کنیم.
  • پایداری کیفیت زندگی مردم منطقه: رفت و آمد ما به جوامع محلی نباید آسیبی به زندگی عادی و روزمره آنها وارد کند و آنها را بیازارد. وقتی به روستاها می رویم باید بسان خود روستاییان رفتار کنیم و همانند آنها رفت و آمد کنیم.
  • آموزش گردشگر و میزبان: لازم است تا گردشگر قبل از سفر به جوامع محلی نکات مهمی از ارتباط با آنها، نوع رفتار و فرهنگ آنها و احترام به آنها را بیاموزد. متقابلاً میزبان نیز روش های مناسب میزبانی را باید آموزش ببیند.
  • مشارکت در فعالیت های سودآور اجتماعی – اقتصادی مردم محلی: در اقامتگاه های آنها اتراق کنیم. از غذاهای آنها استفاده کنیم. صنایع دستی آنها را خریداری کنیم و به آنها سود برسانیم تا جوامع آنها پایدار بماند و از مهاجرت به شهرها کاسته گردد.

 

 

زمین گردشگری و اقامت در طبیعت!

زمین گردشگری (ژئوتوریسم) که گشت و گذار به منظور دیدن پدیده ها و جاذبه های زیبای طبیعی و زمین شناختی است در ارتباط تنگاتنگی با جوامع محلی و بومگردی قرار دارد. پدیده های جذاب زمین شناختی معمولاً از شهرهای بزرگ فاصله دارند و برای دیده آنها باید مسافت هایی را طی کرد و به دامان کوهستان ها، دشت ها و … رفت. برای زمین گردشگرها که زمان زیادی را برای بازدید از زمین منظرها و زمین ساختارها صرف می کنند، بسیار به صرفه است تا مکان استراحت و اقامت خود را در نزدیکی این مناظر انتخاب کنند. ممکن است نزدیک ترین اقامتگاه ها و هتل ها تا این مناظر، فرسنگ ها فاصله داشته باشند و آمد و شد میان آنها زمین گردشگر را خسته و پشیمان کند. در نتیجه ماندن در جوامع محلی می تواند گزینه مناسبی باشد.

 

اقامتگاه های بومگردی

خوشبختانه، بوم گردی و سفر در طبیعت در ایران ما نیز بسیار پر رونق و پر طرفدار شده است. این میل به گردش در طبیعت جوامع محلی را نیز بر آن داشته تا میزبان های خوبی برای میهمانان خود باشد، اقامتگاه های بومگردی در اقصی نقاط ایران در حال شکل گیری و گسترش هستند. بسیاری از روستاها در حال اقامتگاه های استاندارد تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری اند و خدمات محلی جذاب و لذت بخشی ارائه می کنند. هزینه ی این سفرها و اقامت ها نیز در مقایسه با سفرهای مناطق توریستی، مناسب تر و اقتصادی تر است. حتی رفتار میزبان نیز مهربانانه تر، دوستانه تر و خودمانی تر است. بارها پیش آمده که پس از این سفرها میزبان و میهمان با هم دوستانی دائمی شده اند.

 

 

این تجربه، چنان گران سنگ و لذت بخش است که حتی پس از پایان سفر و با گذشت سال ها، یادآوری خاطرات آن سفرها انسان را دوباره غرق در لذت ها می کند.  پس برای این سفرها برنامه ریزی کنید. به مکان هایی سفر کنید که تاکنون به آنجا نرفته اید. در اقامتگاه های محلی اقامت کنید. با مردم روستایی گپ و گفت کنید. از صنایع دستی آنها خرید کنید. طبیعت اطراف آنها را بگردید. با آنها عکس یادگاری بگیرید. همیشه که نباید به شهرهای مهم توریستی رفت. همیشه که نباید در هتل ها اقامت کرد. همیشه که نباید سفرهای تکراری داشت. سبک سفر خود را عوض کنید.

کلمات کلیدی: سفر , روستا , بوم گردی, اکوتوریسم , طبیعت گردی , توریسم , جاذبه های طبیعی , جوامع محلی , زیست بوم , فرهنگ , گردشگری , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین گردشگر , زمین منظر , زمین ساختار

سازند امیران در لرستان

سازند آواری امیران شامل حدود ۸۷۱ متر شیل، سیلت سنگ، ماسه سنگ و مقداری سنگ آهک و کنگلومرای فیلیش گونه است، به همین دلیل گاهی با نام “فیلیش های امیران” از آن یاد می شود. در حوالی خرم آباد، بخش پایینی فیلیش های امیران کنگلومرایی است که به آن “بخش کنگلومرای خرم آباد” نام داده اند (مطیعی، ۱۳۷۲).

ZG-AmiranFm-Lorestan-04

سازند امیران فقط در شمال خاوری استان لرستان برونزد دارد. به همین دلیل برش الگوی آن در تاقدیس امیران، در کنار راه اندیمشک – خرم آباد (نزدیک روستای معمولان) اندازه گیری شده است. مرز پایینی امیران با مارن های خاکستری رنگ سازند گورپی همشیب و تدریجی است. مرز بالایی آن ممکن است به سنگ آهک های سازند تله زنگ و یا کنگلومرای سازند کشکان برسد. امیران به طور جانبی به سازند های گورپی و پابده تبدیل می شود. سن سازند امیران کرتاسه بالا – پالئوسن تعیین شده است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-05

در تصویرها بخشی از سازند امیران شامل تناوبی از شیل های تیره، سیلتستون و لایه های ماسه سنگی دیده می شود. این عکس ها در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال و پس از خروج از تونل اثر ۳ گرفته شده است. سازند امیران در این منطقه در یال شمالی تاقدیس ریت بر روی سازند گورپی و در زیر سازند آهکی تله زنگ برونزد یافته است.

ZG-AmiranFm-Lorestan-03

در تصویر بالا مرز بالایی سازند فیلیشی امیران با سازند آهکی تله زنگ در محل خروجی تونل اثر ۳ (در زمان احداث) در آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود.

ZG-AmiranFm-Lorestan-map

ZG-FoldAmiranFm-Lorestan-Sat

کلمات کلیدی: Amiran formation , formation , Iran , Iran Geology , Iran Geotourism , Lorestan , Sandstone , shale , zamingasht , امیران , ایران , تله زنگ , خرم آباد , زاگرس , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , شیل , عکس زمین شناسی , گورپی , لرستان , ماسه سنگ

منابع:

  • کتاب زمین شناسی ایران دکتر آقانباتی
  • نقشه زمین شناسی خرم آباد انتشارات شرکت ملی نفت ایران

تنگ ها و گودهای زاگرس چگونه تشکیل شده اند؟

به تصاویر زیر نگاه کنید. این تصاویر مربوط به تنگه ها و گودهایی است که در چین خوردگی های زاگرس ایجاد شده اند. اگر در نرم افزار گوگل ارث بر روی زاگرس چین خورده به دنبال چنین ساختارهای مورفولوژیکی بگردید به وفور آنها را در طاقدیس های این منطقه از ایران خواهید یافت. کسانی هم که به این مناطق سفر کرده اند حتماً در طول سفر خود از جاده های زیادی عبور کرده اند که از میان این تنگه ها گذر می­ کرده اند.

zg-010-1

تا به حال از خود سئوال کرده اید که این ساختارها چگونه شکل گرفته و گسترش یافته اند؟ و عامل موثر در تشکیل آنها چه بوده است؟ در این نوشتار سعی می شود به این سئوال ها پاسخ داده شود. اما ابتدا به چند وجه مشترک در مورد این ساختارها اشاره می شود.

    • تقریباً از میان همه ی این تنگه ها و گودها آبراهه ای جریان دارد.
    • اکثر قریب به اتفاق این ساختار ها در یال جنوبی چین خوردگی ها ایجاد شده اند.
    • راستای این ساختارها عمود بر راستای چین است.
    • این ساختارها در طاقدیس هایی ایجاد شده اند که جوانترین واحد آن از سنگ های مستحکم مانند سنگ آهک تشکیل شده اند.

 

با این حساب می توان حدث زد که عوامل مختلفی به کمک هم این تنگه ها و گودها را ایجاد نموده اند.

    • شرایط تکتونیکی چین ها و درزه داری سنگ ها
    • شیب لایه های سنگی
    • آب و هوا، جریان آبراهه ها و فرسایش آبی
    • اختلاف دمای روز و شب
    • مقاومت مختلف سنگ ها در برابر فرسایش

 

این عوامل مختلف، چگونه به کمک هم این ساختارها چگونه شکل می دهند؟

زمانی که لایه های سنگی در حال چین خوردن و بالا آمدن توسط نیروهای تکتونیکی هستند. دسته درزه های متعدد و مختلفی در اثر اعمال نیرو در آنها ایجاد می شود. یکی از مهم ترین درزه هایی که بر روی یک طاقدیس ایجاد می شود، درزه هایی عمود بر محور چین است که موازی با راستای اعمال نیرو ایجاد می شوند و به خاطر سرشتشان “درزه های کششی” نامیده می شوند. این درزه ها محل ضعف سنگ های مستحکم هستند و بارندگی ها به مرور زمان، آبراهه هایی را بر روی آنها ایجاد می کنند. آبراهه ها بر روی شیب لایه بندی و در محل درزه ها با سرعت به پایین جریان می­یابند و بستر خود را حفر می کنند. به مرور زمان در محل این شیارهای باریک، فضای خالی بر روی سطح گسترش می یابد و بلوک های سنگی از محل درزه های سیستماتیک سنگ بکر به دلیل اختلاف دمای روز و شب توسط فرایند فرسایش مکانیکی جدا شده و بر روی شیب دامنه به سمت پایین حرکت می کنند. این گونه، فضای فرسایش یافته گسترش پیدا کرده و شیارهای باریک به فضاهای کاسه مانند تبدیل می شوند. حفر بستر سنگی توسط آبراهه باعث نمایان شدن سنگ های نرم فرساتر و گسترش سرعت فرسایش آبی و مکانیکی می گردد. جریان آب سنگ های نرم فرساتر مانند مارنها را شسته و از محل خارج می کند و سرعت حفر بستر آبراهه افزایش می یابد. در نتیجه زیر سنگ های مستحکم اما درزه دار خالی شده و بلوک های سنگی آنها از بالا به درون تنگه ی ایجاد شده سقوط می­کنند. این فرایند ده ها هزار سال ادامه می­یابد و تنگه از طرفین به گسترش جانبی خود ادامه می دهد و به یک گود فرسایشی تبدیل می شود.

تصاویر زیر که از یال جنوبی طاقدیس چناران به موازات جاده ی خرم آباد – اندیمشک گرفته شده، نمایانگر مراحل مختلف ایجاد یک تنگه است. در حال حاضر چندین تنگ و گود بزرگ در این طاقدیس ایجاد شده و آبراهه های عمیق بر روی یال های این چین در حال گسترش اند. رودخانه ی زال در میان یکی از تنگه ها و گودهای ایجاد شده در این طاقدیس  جریان دارد که با عبور از آزادراه خرم آباد – پل زال می توانید این تنگه ها را ببینید. همچنین با عبور از جاده ی خرم آباد – اندیمشک بعد از تنگ فنی نیز می توانید دو گود و تنگ ایجاد شده در این طاقدیس را که یکی از آنها تنگ لیلم نامیده می شود ببینید.

 

tang01-zg

بلوک های سنگی در از محل درزه های تکتونیکی از پیکره توده سنگ جدا شده و بر اثر نیروی وزن بر روی شیب دامنه به پایین می غلتند.

 

tang02-zg

درزه های کششی عمود بر محور چین نقطه ی ضعف سنگ ها و محل ایجاد آبراهه ها هستند.

 

tang03-zg

حفر بستر سنگی توسط آبراهه ها باعث گسترش فرسایش در سنگ ها می گردد.

 

tang04-zg

آبراهه بستر خود را حفر می کند تا به سنگ های نرم فرساتر برسد. بلوک های سنگی از طرفین سقوط کرده و تنگه را گسترش می دهند.

 

tang05-zg

آبراهه به کف بستر رسیده و تنگه را ایجاد می کند. شسته شدن سنگ های نرم فرسا و افتادن بلوک های سنگی مستحکم از بالا به گسترش تنگه کمک می کند.

 

  • نویسنده: سید مجید میرکاظمیان
  • بازنشر این مطلب تنها با ذکر نام نویسنده و منبع آن بلامانع است.