گردنه لاوشم

از جاده ی چالوس در محل پل زنگوله جاده ای جدا می شود که راه دسترسی که روستاهای مشهور بلده، یوش و جاده هراز و جاده ی دسترسی به رویان مازندران است. این جاده با پیچ و خم های فراوان ارتفاعات زیبای البرز مرکزی را طی می کند و از گردنه ها و دره ها و دشت های میان کوهستانی عبور می کند. کسانی که تاکنون این جاده را نپیموده اند، تماشای زیبایی های طبیعی بسیاری را از دست داده اند.

تصویر فوق در این جاده و در محل گردنه لاوشم گرفته شده است. جایی که جاده پس از پیچ و خم های فراوان از محل جاده ی چالوس در ارتفاع ۲۳۰۹ متری و پشت سر گذاشتن روستای کمربن در محل این گردنه به ارتفاع ۳۱۵۴ متری می رسد. قله ی مشرف به این گردنه ۳۳۴۵ متر ارتفاع دارد. از محل این گردنه جاده به درون دره ی گسله خاست نسن سرازیر می شود و پس از عبور از چند روستا به روستای بلده می رسد. از این روستا جاده ای به سمت شمال جدا می شود که تا رویان در ساحل دریای مازندران زیبایی های بسیاری را در زاویه ی دید شما قرار می دهد. جاده ی اصلی هم از بلده تا جاده ی هراز ادامه می یابد.

آنچه که در تصویر دیده می شود علاوه بر پیچ و خم (سرپانتین) های جاده، ارتفاعات جنوبی جاده است که شامل تناوبی از ماسه سنگ، شیل، سیلت سنگ و میانلایه هایی از کنگلومرا و سنگ آهک و لایه های ذغالدار است. این توالی در البرز مرکزی سازند شمشک” نامیده می شود. سن سازند شمشک در البرز، تریاس بالایی تا ژوراسیک دانسته شده است که با یک ناپیوستگی بر روی سازند الیکا قرار می گیرد و مرز بالایی آن با سازند دلیچای نیز ناپیوسته است.

سازند شمشک ستبرای زیادی در البرز مرکزی دارد و به دلیل لایه های ذغالدار محل بسیاری از معدن کاری ها از قدیم الایام تاکنون بوده است.

 

کلمات کلیدی: گردنه لاوشم , پل زنگوله , پیچ و خم جاده , جاده چالوس , شازند شمشک , ماسه سنگ , شیل , البرز , یوش و بلده , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

 

دریاچه سد کارون ۴

دریاچه سد کارون ۴ و پل زیر قوسی آن بر روی رودخانه ارمند و مخزن سدکارون ۳ در استان چهار محال بختیاری در مسیرجایگزین محور ارتباطی شهرکرد به ایذه دیده می شود. همچنین سازند آسماری با سنگ آهک های ستبر لایه کارستی با شیب به سوی شمال خاور بر روی سازند پابده با تناوبی از مارن و سنگ آهک های مارنی نازک لایه در تصویر مشاهده می گردند.

دو تونل در دو طرف دره در سازند آسماری حفر شده اند که با این پل به یکدیگر متصل می گردند. این پل توسط شرکت ماشین سازی اراک طراحی و اجرا گردیده است.

سازند آسماری از سنگ آهک های ستبر لایه مستحکم و با مقاومت بالایی تشکیل شده که در آنها شیارها و حفرات کارستی نشانگر میزان بالای کربنات کلسیم در این سازند می باشد. سن سازند آسماری الیگومیوسن و فسیل شاخص این سازند نومولیت می باشد.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , سد کارون ۴ , سازند آسماری , سازند پابده , سنگ آهک , شیل , جاده ایذه – شهرکرد , دریاچه سد , پل , سد , الیگوسن , ژئوتوریسم

کوهستان البرز و دشت تهران

کسانی که در تهران زندگی می کنند و علاقه به طبیعت دارند حتماً بارها و بارها دره های سرسبز و زیبای کوهستان شمالی تهران را به سمت ارتفاعات طی کرده اند و در روزهای تعطیل آخر هفته از زیبایی و آرامش کوهستان البرز لذت برده اند. دره سوهانک، دارآباد، گلاب دره، دربند، درکه و … دره های زیبا و سرسبز شمال تهران هستند که مسیرهای کوهنوردی سالم و مناسبی به سمت ارتفاعات بلندترین قله ی شمال تهران یعنی قله ی توچال را برای کوهنوردان فراهم می سازند.

از دیدگاه پهنه بندی ساختاری – رسوبی، تهران و پیرامون آن در مزر دو پهنه ساختاری – رسوبی البرز و ایران مرکزی واقع است. مرز بین این دو پهنه مهم، گسله شمال تهران است که مهمترین ویژگی آن ایجاد فروافتادگی نئوژن (در محل دشت تهران تا حوض سلطان) می باشد.  این حوضه فروافتاده میزبان توالی ضخیمی از ماسه شن و مارن است که در مرحله بعدی توسط نهشته های جوان کوارترنر پوشیده شده است. این حوضه به تدریج ژرفای خود را از دست داده و در انتهای میوسن خشک شده است (نهشته های این حوضه با مرز ناپیوسته توسط نهشته های جوان پوشیده شده اند). محدوده شمالی گسله شمال تهران در حاشیه شمال خاوری منطقه در زیر پهنه ترشیری جنوبی پهنه البرز مرکزی قرار داشته است. این حوضه میزبان توالی های ضخیم از سنگهای رسوبی آتشفشانی ائوسن و راندگی و بالاآمدگی آن در امتداد زون راندگی جنوبی ارتفاعات البرز می باشد. در ائوسن میانی، این ریزپهنه به صورت یک حوضه رسوبی نسبتا عمیق بوده است که در آن واحدهای رسوبی آتشفشانی مختلف سازند کرج در محیط متلاطم زیردریایی تشکیل شده اند. مجموعه نهشته های البرز در زمان کواترنر به وسیله آبرفتهای جوان کوارترنر پوشیده شده اند.

یکی از مهمترین ویژگیهای سیستم کوارترنر، نوسانات آب و هوایی است که به صورت دوره های یخ چالی و بین یخ چالی ظاهر گشته است. دوره های یخ چالی (Glacial stages) به زمانه چیرگی هوای سرد و یخ بندان های شدید و شکل گیری یخ چالهاست. دوره های یخ چالی همچنین زمانه آرامش پوسته زمین است.

بر پایه مطالعات انجام شده در سیستم کوارترنر ۴ دوره یخچالی اصلی وجود داشته است که در هر منطقه نام و ویژگی خود را دارد. در ایران نامگذاری اروپای باختری رایج تر است. از سوی دیگر، این ۴ دوره یخچالی در ایران نیز شناسایی و نامگذاری شده اند. این ۴ دوره از قدیم به جدید به شرح زیر می باشد:

گونز (Gunz) و یا عصر یخ جاجرود، میندل (Mindel) یا عصر یخ توچال، ریس (Riss) یا عصر یخ تهرانشمال و بالاخره وورم (Wurm) یا عصر یخ آبعلی.

دوره های یخ چالی به وسیله ۳ دوره بین یخ چالی (Interglacial Stages) از یکدیگر جدا شده اند. در دوره های بین یخ چالی، سرما و یخبندان کاهش یافته و یخ چالها نیز عقب نشینی کرده اند. دوره های بین یخ چالی همچنین زمانه بی قراریهای پوسته زمین نیز می باشند.

در ایران اگرچه یخ چالها در دره های کوهستانی ( تا ارتفاع ۱۶۰۰ متر) به وجود آمده اند؛ ولی در سایر نقاط دوره های یخچالی که با فراوانی باران و کاهش دما و تبخیر همراه بوده است، بارشهای جوی سیلابها را بوجود آورده و سیلابها نیز به نوبه خود مصالح تخریبی و واریزه ها را با خود حمل و به نقاط پایین دست منتقل کرده و در صورت شرایط مناسب بار جامد خود را بر زمین گذارده و به این ترتیب آبرفتهای با ریخت زمین شناسی متفاوت و گونه گون در سراسر ایران گسترده شده اند. به همین علت دوره های یخ چالی در ایران را می توان دوره های آبرفت گذاری (alluviation Periods) نامید. در محدوده دشت تهران و کرج آبرفت ها از گسترش قابل توجهی برخوردار اند.

دشت تهران از چندین مخروط افکنه که راس آنها در محل دره – آبراهه های کوهستان شمال تهران و پنجه ی آنها در جنوب تهران گسترده شده است و آبرفت های حاصل از فرسایش سنگ ها در کوهستان را از درشت دانه در بالا و ریزدانه در بخش های انتهایی دشت گسترده اند تشکیل شده است. این آبرفت ها به دلیل مصالح خوبی که دارند محل گسترش بهترین باغستان ها و زمین های کشاورزی از شمال تهران تا بخش های جنوبی در اسلامشهر تا رباط کریم شده اند. آبرفت های تهران به چهار سازند تقسیم شده اند که از قدیم به جدید هزار دره، کهریزک، تهران و آبرفت های کنونی هولوسن می باشند که در زمانی مناسب در مورد آنها توضیح داده خواهد شد.

تصویر فوق در یک صبح پاییزی از درون هواپیمای در حال برخاستن از دشت تهران و ارتفاعات شمالی آن (البرز) گرفته شده است. یکی از جاذبه های زمین گردشگری تماشای ساختارهای زمین شناسی، تکتونیکی و مورفولیژیکی از درون هواپیماست. اگر در کنار پنجره باشید و دوربین به دست و البته شانس داشته باشید و آفتاب به شما اجازه دهد و شیشه ی پنجره تمیز باشد و البته بال هواپیما دید شما را کور نکرده باشد می توانید تصاویر زیبایی از زمین تهیه فرمائید.

 

کلمات کلیدی: البرز , رشته کوه , تهران , دشت , آبرفت , کوهستان , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

کوهستان زیبای میانه

مسیر راه آهن میانه – اردبیل که از میانه آغاز می شود٬ در کنار رودخانه ی قزل اوزن از منطقه ای کوهستانی با دامنه های پرشیب و دره های ژرف و قله های برافراشته همراه با دیواره های سنگی که از دو طرف رودخانه را دربر گرفته اند عبور می کند.

سنگ های میزبان در این ناحیه سنگ های آتشفشانی و نیمه ژرف هستند که به دلیل مقاومت و استحکام زیاد٬ ارتفاعات ناحیه را بوجود آورده اند. همچنین سنگ های آذرآواری زودفرسا٬ بخش های پایین دستی قله ها و ستیغ ها و دامنه های کم شیب را میزبانی می کنند.

این سنگ ها به سن ائوسن ادامه ی باختری سازند کرج محسوب می شوند و شامل انواع توف سنگی٬ توف بلوری٬ توف های شیلی – ماسه ای و توف برش با ترکیب داسیتی همراه با گدازه های آندزیتی و گدازه های زیردریایی می باشند. بخش های ستیغ ساز که در عکس دیده می شود گدازه ها و بخش های فرسوده تر توف برش ها می باشند.

 

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , میانه , البرز , کوهستان , آذرآواری , گدازه , ائوسن , سازند کرج , آذربایجان , ژئوتوریسم

نومولیت

نومولیت (nummulite) سنگوارهٔ جانوری تک‌سلولی از ردهٔ روزن‌داران راسته روتالیدا (Rotaliida) است که دارای صدفی مارپیچ و نازک شبیه سکه است. صدف نومولیت از تعداد زیادی خانهٔ کوچک درست شده که جانور همیشه در آخرین خانهٔ آن زندگی می‌کرده‌است. این جانور در دوران سوم زمین‌شناسی بسیار فراوان بوده به طوری که ته‌نشست‌های دریایی دو دورهٔ اول دوران سوم زمین‌شناسی با سنگواره این جاندار مشخص می‌شود و این دو دوره را دوران نومولیتیک می‌خوانند.

قطر نومولیت ها تا ۶ سانتیمتر نیز می‌رسد و در صخره‌ای ترشیاری  بویژه در پیرامون دریای مدیترانه یافت می‌شوند.

نام این سنگواره از واژه لاتین nummulus به معنی سکه کوچک گرفته شده‌است و به آن شاه‌دانهٔ عدسی یا سِکه‌سنگ نیز گفته می شود.

در ایران، نومولیت ها شاخص سازند آسماری در زاگرس به سن الیگومیوسن هستند. تصویر فوق از مقطع یک فسیل نومولیت گرفته شده که در یک لایه پرفسیل سازند آهکی آسماری در تنگ لیلم لرستان رخ نموده است.

طاقدیس سربالش

طاقدیس سربالش یک طاقدیس با پلانچ دوبل با محور خمیده است که با طول ۸۶ کیلومتر و راستای شمال باختر – جنوب خاور ارتفاعات جنوبی شهر کازرون را می سازد. این طاقدیس به همراه ارتفاعات شمالی کازرون (طاقدیس دشتک) تغذیه کننده ی سفره های آب زیرزمینی دشت حاصلخیز و پرآب کازرون هستند.

sarbaleshg-zgsarbaleshmap-zg


در طاقدیس سربالش به ترتیب از قدیم به جدید سازندهای ایلام، سروک، گورپی، پابده و آسماری برونزد یافته اند. شیب عمومی لایه ها در یال شمال خاوری ۳۵ تا ۵۰ درجه و در یال جنوبی ۲۰ تا ۳۵ درجه می باشد. در نقاط مختلفی از یال شمالی این طاقدیس لغزش هایی در سطح لایه بندی اتفاق افتاده و در یال جنوب باختری نیز گودهای فرسایشی متعددی ایجاد شده است که در آنها سازندهای قدیمی تر برونزد یافته اند.

تصویر بالا نمایی از یال شمال خاوری این طاقدیس را نشان می دهد که سازند آسماری به سن الیگومیوسن با سنگ آهک ها و سنگ آهک های مارنی متوسط تا ستبر لایه در آن برونزد یافته اند. سنگ آهک آسماری با فسیل های شاخص نومولیتی اش و حفرات انحلالی و شیارهای کارستی ایجاد شده بر روی آن به خوبی قابل تشخیص است.

این تصویر با دیدی به سوی شمال شمال باختر از نزدیکی روستای قلعه سید در باختر شهر کازرون و پای دامنه ی کوه سربالش گرفته شده است.

 

بلور ژیپس

سازند گچساران در ایالت ساختاری رسوبی زاگرس حاوی لایه های ستبری از گچ و انیدریت است. تبلور بلورهای ژیپس در این لایه ها زیبایی های خاصی را به نمایش می گذارد.

تصویر فوق در محدوده ی تونل اثر در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال گرفته شده است.

سد سپید رود

سد سپیدرود (منجیل) در محل تلاقی دو رودخانه ی بزرگ قزل اوزن و شاهرود که از باختر و خاور به یکدیگر می رسند ساخته شده است. کار ساخت این سد از ۱۳۳۵ شروع شد و در سال ۱۳۴۰ به پایان رسید و بهره‌برداری از آن در ۲۹ اردیبهشت سال ۱۳۴۱ آغاز شد. ارتفاع سد از کف رودخانه ۹۲ متر و طول تاج آن ۴۲۵ متر است.

ساختگاه سد بر روی یک توده ی سفید رنگ تراکی آندزیت ساخته شده که از استحکام مناسب برخوردار است. سن این توده به ائوسن نسبت داده شده و همراه با آن توف ها و توف برش های سازند کرج دیده می شوند.

سد سفیدرود یکی از رسوب‌گیرترین سدهای جهان است. اکنون بیش از نیمی از ظرفیت سد را رسوبات پر کرده است. از سال ۱۳۵۹ تاکنون عملیات رسوب زدایی و تغییر زمان‌بندی پر و خالی کردن سد برای رفع این مشکل به کار گرفته شده است. همچنین احداث چند سد انحرافی برای رسوب‌گیری آب رودهای شاهرود و قزل‌اوزن در دست اقدام است.

رودخانه ی قزل اوزن یکی از طولانی‌ترین رودخانه های ایران است که از کوه‌های کردستان و استان آذربایجان شرقی سرچشمه گرفته و پس از پیوستن هیرو چای، زنجان‌رود به آن، در محل دریاچه ی سد منجیل به رودخانه ی شاهرود می رسد. رودخانه ی شاهرود نیز به طول ۱۷۵ کیلومتر از کوه‌های تخت سلیمان (مازندران) در رشته کوه البرز جنوبی، از پیوستن دو رود الموت رود و طالقان رود ایجاد شده و پس از گذشتن از منطقه الموت استان قزوین و شهرستان طالقان در استان البرز، به محل دریاچه سد منجیل می رسد. از تلاقی دو رود بزرگ قزل اوزن و شاهرود، رودخانه ی پر آبی شکل می گیرد که سپیدرود نامیده می شود و در نهایت پس از ایجاد یک دلتای بزرگ و حاصلخیز به دریای خزر می ریزد.

تصویر فوق از ارتفاعات شمالی مشرف به سد برداشته شده و نگاه تصویر به سوی جنوب باختر می باشد. در تصویر سد، دریاچه و رودخانه ی سپیدرود، همچنین دامنه های ساختگاه سد دیده می شود. سنگ های تراکی آندزیتی میزبان سد به رنگ روشن در تصویر دیده می شوند.

رودخانه ها، چشمه ها و آبشارهای استان تهران

بیشتر رودخانه های استان تهران از کوه های البرز سرچشمه می گیرند و آب آنها نیز حاصل باران و برفی است که در این مناطق انباشته می شود. کوهستانی بودن نیز خود منجر به ایجاد آبشارهای فصلی و دایمی زیبایی میشود که گردشگران را به خود جلب می کند. کناره ها و سواحل این رودخانه ها مکان های مطلوب و دلپذیری برای گذراندن اوقات فراغت مردم منطقه است و تقریباً در تمام طول سال به خاطر موقعیت اقلیمی و جغرافیایی از آنها استفاده می شود. مهمترین رودخانه های استان تهران را رودخانه کرج، رودخانه جاجرود، رود لار، حبله رود، رود شور و … تشکیل می دهد. با توجه به کوهستانی بودن استان تهران، منابع آب معدنی در برخی نواحی یافت می شود که در صورت برنامه ریزی مناسب می توان از امکانات چشمه های معدنی برای جذب جهانگردان استفاده های بهینه ای کرد.