درزه داری توف های سازند کرج

درزه داری سنگ ها نمودی از اثرگذاری نیروهای تکتونیکی بر روی سنگ های هر منطقه هستند. هر چه سنگ درزه های بیشتری داشته باشد نشانه ای از قدرت عملکرد نیروهای فشارشی و یا کششی در منطقه را در خود دارد. سنگ های ضعیفتر در برابر نیروهای اعمالی دچار چین خوردگی های محلی می شوند ولی اثر نیرو بر روی سنگ های مقاوم تر به صورت گسلش و درزه داری خود را نشان می دهد.

در تصویر، نمایی از درزه داری سنگ های توفی سازند کرج در جاده ی چالوس را مشاهده می کنید. به همراه سطح لایه بندی حداقل سه دسته درزه سنگ را به صورت مکعب هایی در آورده اند که به نظر بر روی یکدیگر چیده شده اند. گاهی وجود چند دسته درزه می تواند یک زمین شناس را در تشخیص لایه بندی و سطح زیرین و بالایی لایه ها دچار مشکل و اشتباه کند. در چنین مواردی باید دلیل مستدل و مستحکمی برای انتخاب یک سطح به عنوان سطح لایه بندی داشته باشیم.

برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله ” درزه داری “ در بخش آموزش سایت زمین گشت مراجعه نمایید.

برای مشاهده این تصویر بر روی نقشه اینجا کلیک کنید

کلمات کلیدی: Alborz , Chaloos road , Iran Geology , Iran Geotourism , Jointing , Karaj formation , ایران , توف , جاده چالوس , درزه داری , دسته درزه , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند کرج

سازند میلا در البرز مرکزی

سازند میلا، واحد سنگ چینه ای معرف سنگ های کامبرین میانی – بالایی البرز، آذربایجان و دیگر نواحی ایران (به جز کرمان) است. برش الگوی سازند میلا توسط روتنر و همکاران در سال ۱۹۶۳ در میلا کوه دامغان، به ضخامت ۵۸۵ متر اندازه گیری و معرفی شده است. این سازند در برش الگو به دلیل ناهمگونی سنگ های آن به ۵ عضو تقسیم شده است.

عضو ۱: شامل ۱۸۹ متر دولومیت بدون فسیل همراه با میانلایه های مارنی و شیلی زردرنگ

عضو ۲: ۸۹ متر سنگ آهک لایه لایه، کمی ماسه ای به رنگ قهوه یی تا خاکستری تیره با میانلایه های ناچیزی از مارن و آهک مارنی است.

عضو ۳: بارزترین عضو این سازند با ۸۲ متر سنگ آهک دانه درشت روشن رنگ بلورین گلوکونیت دار است.

عضو ۴: شامل ۹۶ متر سیلت سنگ، ماسه سنگ، سنگ آهک درشت دانه گلوکونیت دار و مارن است.

عضو ۵: ۱۲۹ متر شیل بدون فسیل، ماسه سنگ و سنگ آهک های نازک لایه است. این عضو فاقد سنگ واره است و در مقطع تیپ در زمان معرفی سازند جزء سازند میلا در نظر گرفته شده است اما در سایر نقاط ایران تعلق عضو پنجم به زمان اردوویسین حتمی است. فرسایش پس از اردوویسین سبب شده تا این عضو در همه جا وجود نداشته باشد. با توجه به رخساره و محیط رسوبی، این باور وجود دارد که عضو پنجم سازند میلا در دریایی به نسبت ژرف و در پنجه های زیردریایی و دشت حوضه ای نهشته شده است. در نتیجه به دلیل این که همبری عضو پنجم سازند میلا با عضو های دیگر این سازند ناپیوسته و از نوع دگرشیبی موازی است و تعلق آن به سن اردوویسین اثبات شده، به توصیه کمیته ملی چینه شناسی، عضو پنجم میلا امروزه دیگر جزء سازند میلا قلمداد نمی شود.

اما در مرز زیرین سازند میلا ردیف هایی از کوارتزیت سفید رنگ دیده می شود که در گذشته با عنوان “کوارتزیت رویی  Top Quartzite” بخشی از سازند لالون به شمار می آمد ولی امروزه پذیرفته شده که کوارتزیت رویی، مرز ناپیوسته ای با ماسه سننگ های لالون دارد و در واقع ردیف های پیشرونده کامبرین میانی – بالایی است. در نتیجه به توصیه کمیته ملی چینه شناسی، این لایه های کوارتزیتی از سازند لالون حذف و با عنوان “کوارتزیت قاعده یی Base Quartzite” به بخش ابتدایی سازند میلا اضافه گردیده است.

اکنون با حذف عضو پنجم و اضافه شده کوارتزیت قاعده یی به سازند میلا، این سازند کماکان دارای پنج عضو خواهد بود.

تصویر بالا برونزد سازند میلا را در جاده ی چالوس و محدوده ی روستای حسنکدر در البرز مرکزی نشان می دهد. مرز زیرین این سازند با سازند لالون ناپیوستگی رسوبی و هم شیب است و لایه کلیدی کوارتزیت سفید رنگ این مرز را مشخص می نماید. مرز بالایی این سازند در این منطقه با عملکرد گسله حسنکدر و برونزد گدازه های سازند جیرود مشخص می گردد. لورنز، همه ضخامت سازند میلا (بدون کوارتزیت) در دره کرج را ۳۹۵ متر اندازه گرفته است. در این منطقه به جز عضو کوارتزیتی تنها سه عضو زیرین سازند میلا شناسایی شده اند.

در تصویر سازند های لالون (La)، میلا (Mi)، روته (Ru)، جیرود (Je)، الیکا (El) و عضو کوارتزیتی سازند میلا (BQ) دیده می شوند. تکتونیک فعال و قدرتمند البرز با گسلش های فراوان لایه ها را جابجا کرده و موقعیت آنها را نسبت به یکدیگر تغییر داده است.

 

کلمات کلیدی: Alborz , Cambrian , Elika formation , Iran Geology , Iran Geotourism , Lalun formation , Limestone , Mila formation , Paleozoic , Quartzite , Ruteh formation , البرز , البرز مرکزی , ایران , بیس کوارتزیت , پالئوزوئیک , تاپ کوارتزیت٬ , حسنکدر , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند الیکا , سازند روته , سازند لالون , سازند میلا , کامبرین , کوارتزیت زیرین , گسل ,گسلش

سازند زاگون

حدود ۵۰۰ میلیون سال قبل یعنی در زمانه ی کامبرین، که شرایط زمین ساختی نسبتاً آرامی بر پهنه ی ایران حکمفرما بوده و تنها در حرکت های تناوبی رو به بالا و پایین زمین، گاهی از وسعت دریا کاسته می شده و با پسروی کامل دریا، سکوی پالئوزوئیک به خشکی تبدیل می شده است، در البرز با پسروی موضعی دریا در پالئوزوئیک پسین و در زمانه کامبرین دو سازند زاگون و لالون در حال تشکیل بوده اند. در حقیقت شرایط کولابی – تبخیری زمانه پرکامبرین پسین در البرز بدون هیچ رخداد زمین ساختی تا کامبرین پیشین ادامه داشته و رسوبات کولابی – آواری را در این زمانه برجا گذاشته است. انباشت رسوبات دولومیتی سلطانیه و باروت در ادامه با مجموعه های شیلی – ماسه سنگی سرخ رنگ ادامه می یابد. این مجموعه سازند های زاگون و لالون را می سازند که بخش بالایی نهشته های کامبرین پیشین ایران هستند. رنگ سرخ ارغوانی این نهشته های نشانگر محیط های بسیار کم ژرفای اکسیدی آنها در زمان تشکیل است.

سازند شیلی زاگون مجموعه ی همگنی از شیل های آهک دار، ماسه سنگ ریزدانه آرکوزی، سیلت سنگ های میکادار زودفرساست که رنگ متمایل به سرخ ارغوانی دارند. ضخامت های متفاوتی برای این سازند در نقاط مختلف ذکر شده ولی در برش الگوی آن که توسط آسرتو در سال ۱۹۶۳ در باختر روستای زاگون در البرز مرکزی معرفی شده ۴۵۳ متر اندازه گیری شده است. دو دلیل برای این تغییر ضخامت ذکر شده است. یکی تغییر رخساره جانبی این سازند به سازند باروت و دیگری فاز فرسایشی آن قبل از سازند بالایی (سازند لالون) است که به نظر می رسد نظر دوم قوی تر باشد.

مرز زیرین این سازند با سازند باروت تدریجی و با سازند لالون با شروع ماسه سنگ های متوسط دانه آرکوزی نیز تدریجی می باشد به گونه ای که گاهی تفکیک این دو سازند از یکدیگر دشوار است. پس از نهشت سازند لالون یک ایست رسوبگذاری سراسری در البرز اتفاق می افتد که وابسته به رخداد میلایین است و پس از آن سازند کربناته میلا شروع به رسوبگذاری می نماید.

در تصویر سیلت سنگ های نازک لایه سازند زاگون مشاهده می شود. شیب لایه ها در این محل نزدیک به قائم است و علیرغم ظاهر ستبرلایه ای که در این سنگ ها مشاهد می شود، لامیناسیون های میلی متری این سازند با رسیدن به سطح و قرار گرفتن در معرض هوازدگی از یکدیگر باز شده و حالت ورقه ای (Paper) به خود می گیرند. از این رو دامنه هایی که برونزدهای سازند زاگون را میزبانی می کنند، انباشته از واریزه های ریز از سیلت سنگ های ارغوانی میکاداری هستند که در زیر نور آفتاب برق می زنند. تصویر بالا از دامنه های دره سرخدر که مشرف بر “باغ لاله های گچسر” در جاده ی چالوس است گرفته شده است.

کلمات کلیدی: البرز , البرز مرکزی , ایران , پالئوزوئیک , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند باروت , سازند زاگون , سازند سلطانیه , سازند لالون , شیل ارغوانی , شیل میکادار , فرسایش ورقه ای , کامبرین

لغزشِ زمین در سازند شمشک

برای ایجاد یک زمین لغزش در یک زمین عوامل مختلفی باید وجود داشته باشند تا در اندرکنش با یکدیگر زمین لغزش را ایجاد نمایند. شیب طبیعی زمین، جنس زمین، وجود آب، گسلش و زمین لرزه، فعالیت های انسانی، و … در ایجاد زمین لغزش ها موثر اند. لغزش ها یکی از انواع حرکات دامنه ای هستند که بسته به نوع حرکت و شکل آن به انواع مختلفی تقسیم می شوند. لغزش های چرخشی و یا لغزش های انتقالی دو نوع اصلی از لغزش ها هستند که با توجه به جنس زمین و نوع حرکت آن دسته بندی شده اند. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زمین لغزش ها می توانید در بخش آموزش “زمین لغزش و انواع آن” را مطالعه نمایید.

در تصویر، زمین لغزشی که در لایه های شیلی سازند شمشک در مسیر جاده ی پل زنگوله به بلده در البرز مرکزی رخ داده است، دیده می شود. این زمین لغزش از نوع چرخشی است و توده های خاکی دامنه ی میزبان در اثر این رخداد به پایین ریخته و در پای دامنه انباشته شده است. یک پرتگاه چند متری در راس زمین لغزش و پرتگاه های جانبی در طرفین آن دیده می شود. زون های خالیگاه و انباشت در این زمین لغزش به خوبی مشاهده می شوند (دید به سوی جنوب باختر).

فرسودگی پرتگاه ها، پر شدن درز و ترک ها، رویش گیاهان و کم شدن شیب توپوگرافی و مستهلک شدن زاویه ها نشان از گذر زمان زیاد و پایداری نسبی این زمین لغزش دارد. شیب زیاد توپوگرافی، دامنه ی شمالی برفگیر، جنس ریزدانه و نرم فرسای شیل ها و احتمالاً زمینلرزه به کمک یکدیگر در ایجاد این زمین لغزش موثر بوده اند.

کلمات کلیدی: بلده , پل زنگوله , جاده چالوس , زمین گردشگری , زمین گشت , زمین لرزه , زمین لغزش , زمین لغزش انتقالی , زمین لغزش چرخشی , ژئوتوریسم , سازند شمشک , شیل

چین خوردگی لایه ها در جاده چالوس

جاده چالوس که قطر کوهستان البرز را می پیماید عمری کمتر از ۱۰۰ سال دارد. در واقع تا اواخر دوره قاجار مسیری مالرو و خاکی برای دسترسی به روستاهای محلی وجود داشت که بسیار باریک و صعب العبور بود. این جاده که در سال ۱۳۱۲ به همت و تلاش کارگران ایرانی و طراحی و مدیریت مهندسان آلمانی ساخته شد در حقیقت موزه ای از پدیده های زیبای زمین شناسی اعم از گسلش و چین خوردگی، لغزش ها و رانش ها، انواع سنگ ها و دامنه ها ست. البرز که در حال حاضر تنهایت دوران پختگی خود را طی می کند در زمان تریاس و با برخورد دو ورقه ایران و توران، حیات فلات قاره در آن پایان می یابد و پدیده های فراخاست (uplifting)، دگرگونی، جایگیری توده های گرانیتوئیدی در آن آغاز و حوضه های رسوبی پیش خشکی (foreland) تریاس پسین- ژوراسیک میانی در آن به تشکیل رسوباتی دیگر می انجامد. از سنوزوئیک به بعد، شرایط دیرینه جغرافیا تغییر عمده کرده و در حالی که در دامنه شمالی، گسلش راندگی و فراخاست روی داده، در دامنه جنوبی البرز، دریای پسرونده، کم‌ژرفا و در حال فرونشستی وجود داشته است که در آن چند هزار متر انباشته‌های آذر آواری – تخریبی همزمان با کوهزایی (سازند کرج) برجای نهاده شده است.

در پالئوزوئیک تا تریاس همزمان با کوهزایی کانانگایی البرز تحت تاثیر فعالیت های خشکی زایی بوده اما کوهزایی های سیمرین پیشین و لارامید باعث چین خوردگی ها و گسلش های فراوان و راندگی های قدرتمند شده اند. کوهزایی بعدی در آغاز الیگوسن باعث ماگماتیسم درونی، از آب خارج شدن البرز و گسترش حوضه های میان کوهی شده است. آخرین فاز کوهزایی آلپی (پاسادنین) در اواخر پلیوسن و اوایل پلئیستوسن صورت گرفته که حاصل آن گسلش، راندگی، مرتفع شدن البرز و شکل گیری سیمای کنونی آن است. اما کوهزایی ای که باعث چین خوردگی لایه های سنگی البرز جنوبی شده است کوهزایی آتیکن است که در زمانه میوسن پسین – پلیوسن اتفاق افتاده است. در ۵ میلیون سال پیش و همزمان با دومین مرحله باز شدن دریای سرخ و خلیج عدن و آغاز فشارس به صفحه ایران از طرف صفحه عربی، تمام صفحه ایران تحت تاثیر حرکات کوهزایی مهمی قرار گرفته است و در البرز تغییر رژیم برخی از گسله های بزرگ از کششی به فشاری و چین خوردگی های متنوع را باعث گردیده است.

در تصویر، چین خوردگی لایه های شیل و توف سازند کرج در مجاورت جاده چالوس دیده می شود. از این دست چین خوردگی ها شامل چین های فشرده و خوابیده و بریده شد، ناودیس های معلق، لایه های با چین خوردگی های مکرر و … در اندازه های چند متری تا چندصد متری به فراوانی دیده می شوند. در واقع البرز آزمایشگاهی صحرایی برای علاقه مندان به تکتونیک است تا به اکتشاف و مشاهده ساختارهای زمین ساختی در البرز بپردازند و از دیدن آنها لذت ببرند.

کلمات کلیدی: البرز , البرز مرکزی , جاده چالوس , چین خوردگی , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند کرج , کوهزایی البرز

دره – رودخانه قزل اوزن میانه

رودخانه قزل اوزن تنها رودخانه ای است که از زاگرس سرچشمه گرفته و در نهایت به دریای خزر می ریزد. این رودخانه در نزدیکی شهر میانه، با پیوستن رودخانه های زنجان چای و آجی چای به آن پر آب تر می شود و در اطراف شهر میانه سه رودخانه ی دیگر (قرانقو چای، گرمی چای و قوری چای) به آن می پیوندند. رودخانه قزل اوزن بسته به جنس زمین هایی که از آنها عبور می کند، مسیری مستقیم و یا پر پیچ و خم را طی می کند. زمانی که رودخانه از میان سنگ های مستحکم و صخره ساز عبور می نماید، تحت تاثیر مورفولوژی آنها دارای پیچ و خم می گردد. در حقیقت آب مسیر خود را در نقاط ضعف کوهستان مانند بخش های نرم فرسا تر و یا بخش های گسلیده و ضعیف باز می کند. زمانی که مسیر رودخانه تحت تاثیر و کنترل مورفولوژی کوهستان باشد و پیچ و خم آن توسط سختی و نرمی کوهستان کنترل شود، به آن “رودپیچان مهار شده” (Intrunched meander) گفته می شود.

در تصویر بالا بخش هایی از رودخانه قزل اوزن قبل از رسیدن رود به شهر میانه دیده می شود. در این بخش رودخانه از میان سنگ های ریولیتی، بازالتی و تراکی آندزیتی ائوسن عبور می نماید. با توجه به استحکام مناسب سنگ های این بخش از مسیر رودخانه، دره – رودخانه در این بخش پر پیچ و تاب است. دامنه های فرسوده ای که در تصویر دیده می شوند، در واقع سنگ هایی هستند که در اثر دگرسانی ناشی از نفوذی های آذرین به صورت خاکواره در آمده اند.

در تصویر بستر کبیر رودخانه که تنها در مواقع سیلابی از آب لبریز می شود با قلوه سنگ ها و تخته سنگ های درشت دیده می شود. بستر کنونی رودخانه نیز که آب در آن جریان دارد شامل رسوباتی ریزدانه تر شامل قلوه سنگ، شن و ماسه ناپیوسته است و از میان بستر سیلابی رودخانه جریان دارد.

در تصویر همچنین راه اصلی زنجان – میانه و پل راه آهن تهران – تبریز که بر روی رودخانه قزل اوزن ساخته شده است، دیده می شوند (دید عکس تقریباً به سوی جنوب است). در جلوی تصویر نیز پلی آهنی بر روی رودخانه نصب گردیده که کوهنوردان میانه ای را به ارتفاعات گچلیک در جنوب میانه می رساند.

کلمات کلیدی: آجی چای , آذربایجان شرقی , ائوسن٬ البرز , ایران , پیچان رود , دره رود , ریولیت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , زنجان چای , ژئوتوریسم , قرانقو چای ,  قره چای , قزل اوزن , قوری چای , گچلیک , گرمی چای , مئاندر , میانه

چین خوردگی لایه های توفی

بخش توف بالایی با ۹۱۷ متر ستبرا، شامل لایه های نازک تا متوسط از توف سبزرنگ، همراه با توف بلورین، توف ماسه ای، توف آهکی و میانلایه هایی از شیل و مارن به همراه گدازه های آتشفشانی به عنوان جدیدترین عضو از سازند کرج با غلبه آذرآواری ها شناخته می شود. سازند کرج گسترده ترین سازند البرز با بیش از ۳۰۰۰ متر رسوبات آذرآواری – سنگ های رسوبی و گدازه های آتشفشانی شناخته می شود. سن این سازند ائوسن دانسته شده و در برش الگوی آن در دره چالوس مستقیماً بر روی سازند شمشک قرار گرفته است و مرز بالایی آن کنگلومرای سرخ رنگ نئوژن است. اما در بیشتر نقاط البرز جنوبی، مرز زیرین سازند البرز با سنگ آهک های نومولیت دار سازند زیارت هم شیب است و گاهی بدون حضور سنگ آهک زیارت ردیف های کنگلومرایی فجن هم مرز با سازند کرج اند.

این سازند با توجه به غلبه شیل ها و توف ها به ۵ عضو چینه ای تقسیم شده است. عضو های شیل پایینی، توف میانی، شیل آسارا، توف بالایی و شیل کندوان (که عده ای آن را دارای ارتباط ناپیوسته ای با سازند کرج می دانند) بخش های مختلف سازند کرج را تشکیل می دهند.

در تصویری که مشاهده می کنید لایه های بخش توف بالایی سازند کرج به دلیل نازک لایه و شکل پذیر بودن در برابر نیروهای وارده مقاومت چندانی نکرده و چین خورده اند. در ترانشه های جاده ی در دست احداث الموت – تنکابن، مناظری بدیع و زیبا از چین خوردگی این لایه ها را می توان مشاهده نمود.

کلمات کلیدی: استان قزوین , البرز , الموت , ایران , توف بالایی , چین خوردگی , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , سازند کرج , ژئوتوریسم

مخروط های آتشفشانی دشت لوت

در محدوده شرق و جنوب شرق ایران در دوره کواترنری (۲میلیون سال قبل تا کنون) به دلیل حاکم بودن رژیم کششی بر منطقه و فرورانش صفحه اقیانوسی دریای عمان به زیر صفحه مکران ایران، فعالیت های آتشفشانی در حجم وسیع منطقه را تحت تاثیر خود قرار داده بوده و دهانه های آتشفشانی متعددی در آن منطقه سر از زیر زمین برآورده اند. بزرگترین و شناخته شده ترین آتشفشان های این ناحیه از ایران زمین، آتشفشان های تفتان و بزمان می باشند که هنوز نیز با خروج گاز و دود از آنها جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آیند. البته با تغییر رژیم زمین ساختی منطقه به فشارش، تمامی آتشفشان ها به خاموشی گراییده و در طول زمان دهانه های آنها در اثر فرسایش به سوی خرابی و پست شدن گراییده است.

ZG-Lut-Crater

ZG-Lut-CraterGeo

در باختر دشت لوت و در شمال گندم بریان سه دهانه آتشفشانی مقادیر فراوانی گدازه های الیوین بازالتی را در اثر فوران هایی که در دوره کواترنری داشته اند در سطح دشت پراکنده اند و مخروط هایی کوچک و کوتاه ساخته اند که بلندترین آنها در حال حاضر ۵۹۰ متر ارتفاع دارد. این مخروط های منفرد که در سطح دشت پراکنده اند یکی از زیباترین جلوه های زمین را در این منطقه ایجاد نموده اند.

گسل نایبند دقیقاً از میان این مخروط های آتشفشانی عبور می کند. این گسل با راستای شمالی- جنوبی از جنوبی ترین بخش رشته کوه شتری در جنوب خاور طبس تا باختر شهداد با درازای ۳۵۰ کیلومتر قرار گرفته است. رخنمون گسل نایبند مرکب از چهار قطعه گسلی اصلی هم پوشان، بسیار پرشیب و بیشتر به صورت قائم است و مولفه حرکتی آن راستالغز راست بر می باشد.

عکس بالا نمایی از مخروط آتشفشانی شماره ۱ را از نمای شمال باختری آن به تصویر کشیده است. این عکس توسط “مجید خاتمی” گرفته شده است.

کلمات کلیدی: آتشفشان , الیوین بازالت , ایران , دشت لوت , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , شرق ایران , کراتر , کواترنری , گدازه , گسل نایبند , مخروط , دهانه آتشفشان

سازند ساچون در رستاق فارس

سازند ساچون در واقع واحدی از نهشته های تبخیری است که در بین سنگ آهک های سازند تاربور (در زیر) و کربنات های جهرم (در بالا) قرار گرفته است و نشان دهنده محیط کنار قاره ای در نواحی شمال خاوری فارس در مرز زمان های مزوزوئیک – سنوزوئیک است.

برش الگوی این سازند در نزدیکی روستای ساچون در ۲۵ کیلومتری جنوب داراب فارس انداز گیری شده و دارای ۱۴۱۵ متر ضخامت از ژیپس و دولومیت و آهک های سیلتی و مارن است که رنگ مایل به سرخ دارند. بخش دولومیتی آن که به شدت متبلور، دارای جلبک  و به رنگ قهوه ای تا زرد دیده می شود به ضخامت ۱۸۳ متر پایین ترین قسمت سازند ساچون را می سازد که به “بخش آهکی قربان” شناخته می شود.

مرز پایینی سازند ساچون به سازند تاربور تدریجی و مرز بالایی آن با سازند جهرم ناگهانی است. سن این سازند بر اساس فسیل های موجود در آن ماستریشتین تا ائوسن پیشین (۷۰ تا ۴۰ میلیون سال قبل) در نظر گرفته می شود. گسترش این سازند بیشتر در منطقه فارس است و به سوی جنوب باختری به آرامی با سازند پابده جانشین می شود.

تصویر بالا در راه ارتباطی سابق گهکم در استان هرمزگان به رستاق در استان فارس و در ارتفاعات جنوب خاوری مشرف به رستاق در ۱۲ کیلومتری این شهر گرفته شده است. در این عکس که دیدی به سوی خاور دارد، دره ای عمیق با ارتفاعات بلند مشرف به آن به تصویر کشیده شده است. دره گسله است و ارتفاعات سمت چپ را دولومیت های سازند ساچون با رخساره دولومیتی نازک لایه، دارای نوارهای کوچک و بزرگ چرتی سیاهرنگ را ساخته است. در حالی که سازند جهرم با رخساره آهکی و آهک دولومیتی، ارتفاعات سمت راست جاده را ایجاد نموده اند. سنگ های سخت و مستحکم و لایه بندی ستبر- توده یی، از این سازند ارتفاعات کوهستانی بلند و برجسته را به وجود آورده است. لایه‌بندی نازک – متوسط را می‌توان در بخش های قاعده‌یی سازند جهرم مشاهده کرد. ولی به سوی بالای ردیف رسوبی ستبرای، لایه ها افزایش یافته و به صورت توده‌یی در می‌آیند.

کلمات کلیدی: آهک , استان فارس , استان هرمزگان , ایران , تبخیری , دولومیت , رستاق , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند جهرم , سازند ساچون , گهکم

دره تالون در البرز مرکزی

سازند کرج با بیش از ۳۰۰۰ متر رسوبات آذرآواری و رسوبی یکی از شاخص ترین سازندهای البرز به شمار می رود. ته نشست این حجم از رسوبات در دوره ائوسن (۵۵ تا ۳۸ میلیون سال قبل) در دریایی عمیق تناوبی از رسوبات آذرآواری شامل انواع توف و توفیت، همراه با لایه های شیلی را بوجود آورده که امروزه شاخص ترین سازند البرز در بخش جنوبی تشکیل داده اند. این تنوع سنگ شناسی باعث شده تا زمین شناسان این سازند را به ۵ بخش تقسیم کنند. سه بخش شیلی و دو بخش توفی عضوهای سازند کرج را می سازند که در اثر گسلش و چین خوردگی لایه ها ممکن است بارها تکرار شده باشند. برخی از لایه های شاخص به دلیل ریخت شناسی، جنس و رنگ خاص و ضخامتشان به عنوان لایه های کلیدی کمک زیادی به زمین شناسان برای شناخت و اندازه گیری های چینه شناسی و ساختاری می باشند.

در تصویر، که از ارتفاعات شمال باختری روستای تالون در کوهستان البرز در شمال استان تهران گرفته شده، لایه های سنگی با جنس های مختلف از سازند کرج در اثر عملکرد نیروهای کوهزایی چین خورده و گسلیده شده و شیب زیادی پیدا کرده اند. محود یک ناودیس از سمت راست تصویر عبور می کند که چرخش لایه ها از روی جهت شیب آنها قابل تشخیص است. لایه های ستبر که به رنگ روشن در تصویر دیده می شوند، خاکستر توف و توف برش از واحد شیلی آسارا هستند که بخاطر نمودهای ریخت شناسی خاص خود به صورت یک لایه کلیدی در همه جا قابل پیگیری اند. در روی آن و در جلوی تصویر شیل با میانلایه های ماسه سنگ توفی و سیلتستون و زیر لایه کلیدی و در پسزمینه تصویر تناوب شیل با سیلتستون توفی دیده می شوند.

گسلش در لایه ها به خوبی در تصویر مشخص است. چند گسله چپ بر لایه ها را جابجا کرده اند. خود دره نیز یک دره گسله است.

همچنین در تصویر، تونل های در دست احداث قطعه ۱ آزادراه تهران – شمال که از درون این لایه های سنگی عبور خواهند کرد دیده می شوند.

دید تصویر به سوی باختر و روند دره شمال باختر – جنوب خاوری است.

کلمات کلیدی: آزادراه تهران شمال , ایران , تالون , تهران , توف , چین خوردگی , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند کرج , شیل , گسلش , زمین گشت