سازند گچساران

سازند گچساران مجموعه ای از رسوبات تبخیری شامل سنگ نمک، انیدریت، مارن های رنگارنگ، سنگ آهک و مقداری شیل بیتومین دار است که بدون نظم چینه ای بر روی هم قرار گرفته اند. در واقع همزمان با کوهزایی آلپ و پسروی دریا به سمت جنوب باختر دریایی کم عمق و ساحلی گرم میزبان بخش های عمده ای از زاگرس کنونی بوده است. در نتیجه از میوسن پیشین تا پلیوسن چرخه ای از رسوبات تبخیری گچساران تا کنگلومرای بختیاری که نشانه ی پسروی دریا از مناطق گسترده ای از زاگرس است در این منطقه نهشته شده که در لرستان و سکوی فارس ستبرای آنها به ۳۰۰۰ متر و در فروافتادگی دزفول و بندرعباس به ۶۰۰۰ متر می رسد.

سازند گچساران که در محدوده ی وسیعی از زاگرس گسترده شده، به عنوان سنگ پوش میدان نفتی آسماری از لرستان تا حوضه خلیج فارس گسترده شده است. مرز پایینی این سازند با سازند آسماری در حوالی جزیره قشم به سن الیگوسن و یا ائوسن اما در نواحی شمالی میوسن پیشین است. در ناحیه فارس این سازند به سه بخش چهل، چمپه و مول تقسیم می شود اما در نواحی مجاور راندگی زاگرس به سازند رازک تبدیل می شود.

این سازند در سطح زمین برش الگوی کاملی ندارد اما در برش های تلفیقی حاصل از چاه های میدان نفتی گچساران دارای ۷ عضو و ۱۶۰۰ متر ستبراست. ضخامت و سنگ شناسی بخش های هفتگانه برش الگو و عضوهای سه گانه فارس در همه جا ثابت نیست و به همین رو در بیشتر نواحی زاگرس سازند گچساران قابل بخش بندی نیست و با نام کلی گچساران از آن یاد می شود.

سنگواره های جانوری موجود در سازند گچساران متعلق به محیط های کولابی و لب شور است. استراکود و بریوزوآ و همراه تعدادی فسیل های دیگر در تمام سازند گچساران یافت می شوند.

مرز بالایی سازند گچساران با سازند آغاجاری ناگهانی و مشخص است.

تصاویر دیگری از سازند گچساران را می توانید در “زمین نگار” ببینید.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران، دکتر علی آقانباتی

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , زمین گشت , سازند , سازند گچساران , زاگرس , میوسن , گروه فارس , گچ , نمک , انیدریت , تبخیری , مارن , سنگ آهک , سنگ پوش

موج نماهای سازند لالون

پس از رخداد کوهزایی کاتانگایی (۷۵۰ تا ۸۰۰ میلیون سال پیش) در دوران پرکامبرین، ایران به صورت سکویی آرام در آمد که شرایط تشکیل رسوب های کم ژرفا بر روی آن فراهم شد. در نتیجه سکوی ایران در زمان پرکامبرین محل مناسبی برای انباشت رسوب های حاصل از فرسایش فرازمین های گرانیتی و سرزمین های دگرگونی حاصل از رخداد کاتانگایی بوده است.

شرایط کولابی – تبخیری پرکامبرین پسین بدون هیچگونه رویداد زمین ساختی تا کامبرین پیشین ادامه داشته و به همین رو رسوبات کامبرین آغازی در ایران بیشتر کولابی – آواری است که با انباشت رسوبات دولومیتی آغاز و با مجموعه های شیلی – ماسه سنگی سرخ رنگ ادامه می یابد. بخش بالایی نهشته های کامبرین پیشین ایران (سازند های زاگون و لالون) به رنگ سرخ ارغوانی و نشانگر محیط بسیار کم ژرفای اکسیدی است.

شواهد زمین شناختی نشان می دهد که در پایان کامبرین پیشین، پس از پسروی کامل دریا، سرزمین ایران به خشکی گسترده ای تبدیل شده و رسوبات اکسیدی تخریبی آواری در آن نهشته می شده است. ولی در کامبرین میانی – بالایی، بار دیگر شرایط دریای کم ژرفا فراهم آمده است که با نهشته شدن رسوبات دولومیتی، شیلی و سنگ آهک (سازند میلا) همراه بوده است.
سازند ماسه سنگی لالون یکی از گسترده ترین سازند های کامبرین پیشین ایران است که به تقریب در همه جا ترکیب سنگ شناسی مشابه دارد. ضخامت این سازند متغیر است و از ۴۰۰ تا ۶۰۰ متر ماسه سنگ های آرکوزی، متوسط دانه، کوارتزی، متراکم، به رنگ سرخ ارغوانی است که چینه بندی متقاطع (Cross bedding) و موج نما (Ripple mark) از شاخصه های ساختی این سازند است.
منشاء این ماسه سنگ های آرکوزی مشخص نیست اما وجود گارنت، آپاتیت،گلوکونیت و فسفات باعث شده تا این ماسه سنگ ها نتیجه ی تخریب توده های گرانیتی و سنگ های دگرگونی پرکامبرین دانسته شوند که در محیط های رودخانه ای اکسیدی انباشته شده اند.
مرز زیرین سازند لالون با سازند زاگون تدریجی است بطوری که گاهی تفکیک این دو از یکدیگر دشوار است. مرز بالایی سازند لالون در همه جا یک ایست رسوبی سراسری را نشان می دهد که به روی آن یک لایه کلیدی کوارتزیتی سفید رنگ به نام “کوارتزیت قاعده ای میلا” نامیده می شود که ردیف های پیشروند ی کامبرین میانی – بالایی (سازند میلا) است.
در تصویر نمونه ای از ماسه سنگ های قرمز ارغوانی سازند لالون مشاهده می شود که آثار موج نما (Ripple mark) بر روی آن دیده می شود. وجود موج نماها و چینه بندی های متقاطع تایید کننده محیط های ساحلی – دلتایی، رودخانه مئاندری و پلایایی سازند لالون در زمانه حدود ۴۵۰ تا ۵۰۰ میلیون سال قبل است.

موقعیت این ماسه سنگ های دارای ساخت رسوبی موج نما را بر روی نقشه “زمین نگار” ببینید.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران، دکتر علی آقانباتی

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , ایران , البرز , سازند لالون , ماسه سنگ , موج نما , ریپل مارک , چینه بندی متقاطع , کراس بدینگ , کامبرین , پالئوزوئیک , زمین گشت

سازند آواری کشکان

سازند کشکان یکی از سازندهای لرستان در دوره ترشیاری است. در اوایل ترشیاری تمامی حوضه زاگرس با یک دریای پیشرونده پوشیده شد. در نواحی ساحلی این دریا “سازند آواری ساچون” در مناطق کم عمق “سازند کربناتی جهرم” و در نواحی ژرف “سازند شیلی پابده” رسوب می کرد.

در این زمان، در کوه های زاگرس سه دریای موازی لنگه، خوزستان و تتیس وجود داشت که با پشته هایی از یکدیگر جدا شده بودند. مواد فرسایشی این پشته ها که بیشتر از چرت های رادیولاریتی بودند به گودی ها حمل شده و ممکن بود با رسوب های عمیق سازند پابده و یا کربنات های جهرم تداخل داشته باشند. تداخل این رسوبات آواری با سازند پابده “سازند فلیشی امیران” و با سازند جهرم “سازند آواری کشکان” نامیده شدند. در ائوسن میانی همزمان با کوهزایی پیرنئن و با پسروی دریا، نواحی سکویی جهرم از آب بیرون آمد و رسوبگذاری تنها در مناطق مرکزی دریاها (لنگه و خوزستان) ادامه داشت و سازند پابده همچنان در حال تشکیل بود. بدین ترتیب چرخه رسوبی جهرم با یک ناپیوستگی فرسایشی خاتمه یافته است.

در نتیجه در ترشیاری پسین، سازندهای امیران، تله زنگ، کشکان و شهبازان در منطقه لرستان همزمان با سازند پابده در سایر نقاط زاگرس تشکیل شده اند.

سازند آواری کشکان که به داشتن رنگ سرخ و رخساره آواری مشهور استبه طور معمول شامل سیلت، ماسه سنگ و کنگلومرا با قلوه های رادیولاریت به ویژه چرت فراوان است که به سمت بالا دانه درشت می شوند.

نام این سازند از رودخانه کشکان گرفته شده و برش الگوی آن در ۲۵ تا ۳۰ کیلومتری شمال خاوری پلدختر در مسیر جاده ی خرم آباد – اندیمشک به ضخامت ۳۷۰ متر معرفی گردیده است.

مرز پایینی سازند کشکان با سنگ آهک های بیوهرمی سازند تله زنگ ناگهانی و هم شیب است. در نقاطی که تله زنگ وجود ندارد، سازند کشکان به طور مستقیم بر روی سازند امیران قرار می گیرد. مرز بالایی کشکان با کربنات های شهبازان ناپیوسته است و با یک زون هوازده لیمونیتی مشخص می گردد.

سن سازند کشکان پالئوسن تا ائوسن میانی دانسته شده و فاقد سنگواره ی مشخصی است.

گسترش جغرافیایی سازند کشکان محدود به لرستان است. از محل برش الگو به سوی جنوب باختری، این سازند به صورت بین انگشتی با سازند پابده و به سوی جنوب خاوری به تدریج با آهک های تله زنگ و شهبازان جانشین می شود.

منبع: کتاب زمین شناسی ایران تالیف دکتر علی آقانباتی

کلمات کلیدی: زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سازند , کشکان , شهبازان , تله زنگ , امیران , جهرم , پابده , ترشیاری , پالئوسن , ائوسن , ماسه سنگ , سیلتستون ,کنگلومرا ,آواری , سرخ رنگ , زاگرس ,لرستان ,ایران , جاده خرم آباد – اندیمشک , برش الگو , زمین گشت

تاقدیس شامیلو

زاگرس چین خورده به بخشی از رشته کوه زاگرس گفته می شود که در آن پوشش رسوبی روی پی سنگ بر اثر اعمال نیروهای زمین ساختی چین خورده و تاقدیس ها و

ناودیس های متناوبی در راستای شمال باختر – جنوب خاور شکل گرفته اند. داده های موجود نشانگر آن است که چین خوردگی های این بخش از زاگرس به لحاظ تاثیر گسله های پی سنگی، حضور گنبدهای نمکی، راندگی های پنهان، فروافتادگی ها و خمش ها چندان ساده نیست، به گونه ای که نام زاگرس چین خورده و گسلیده برای آن با مسماتر است.

بسیاری از زمین شناسان، تغییر روند و خمیدگی محور چین ها را ناشی از عملکرد دو فاز دگرشکلی پی در پی و جداگانه می دانند. در فاز نخست فشردگی و چین خوردگی در راستای شمال باختر – جنوب خاور انجام شده و در مرحله دوم دگرشکلی برشی راستگرد مربوط به گسله های امتدادلغز باعث روند های خاوری – باختری و خمیدگی محور چین ها شده است.

نظرات مختلفی در مورد زمان چین خوردگی ها وجود دارد. عده ای بر این باوراند که حرکات اصلی چین خوردگی زاگرس مربوط به اواخر میوسن پایانی و یا پلیوسن آغازین، یعنی مدت ها پس از یکی شدن مجدد لبه صفحات زاگرس و ایران مرکزی صورت گرفته است. اما شواهد ساختاری و چینه نگاری گویای آن است که چین خوردگی زاگرس، از کرتاسه پسین آغاز شده و در زمان پلیوسن به بیشترین اندازه ی خود رسیده است. امروزه نیز به دلیل تداوم حرکت پوسته ی عربستان به سمت ایران، چین خوردگی زاگرس ادامه دارد و جابجایی افقی آن به صورت میانگین حدود ۴ سانتیمتر است و حرکت های قائم آن بیش از ۲ میلیمتر در سال برآورد می شود.

ZG-Shamilu-01

تاقدیس شامیلو یکی از چین های زاگرس چین خورده است که در مرز استان فارس با استان هرمزگان واقع شده است. این چین زیبا با راستای تقریباً خاوری – باختری و میل دوطرفه دارای محوری چین خمیده است. گسلش هایی هم بخش هایی از این چین را متاثر گرده اند و در بخش خاوری نیز، برونزد یک گنبد نمکی بخش هایی از این چین زیبا را از بین برده است. قدیمی ترین واحد سنگی برونزد یافته در این تاقدیس، سنگ آهک های سازند آسماری به سن الیگومیوسن و جوان ترین واحد سنگی کنگلومرای بختیاری به سن پلیوسن است. در این میان از قدیم به جدید سازندهای گچساران، میشان و آغاجاری نیز برونزد یافته اند. البته واحد های آبرفتی کواترنری نیز بخش هایی را پوشانده اند. پهنای این چین در گسترده ترین بخش حدود ۱۵ کیلومتر و طول آن حدود ۴۲ کیلومتر است. گنبد نمکی دیگری نیز در دشت جنوبی و در منتهی الیه بخش باختری چین بیرون زده است که این چین را متاثر نکرده است.

ZG-Shamilu-02

ZG-Shamilu-04

برای دسترسی به این چین زیبا باید مسیر روستای تاریخی زادمحمود را پی گرفت. زاهد محمود یکی از روستاهای بخش مرکزی از توابع شهرستان لارستان واقع در استان فارس می باشد. این روستا در دشتی بزرگ به همین نام واقع شده است. نام این روستا در قدیم باشدویه یا باشتویه بوده که قدمتی برابر با ۸۰۰ سال دارد و چون امامزاده ای از نوادگان امام موسی کاظم (ع) به نام سلطان نجم الدین محمود در این مکان مدفون می باشد ، پس از انقلاب به نام همین امامزاده تغییر یافته است.

برای دسترسی به این روستا در جاده بندرعباس به سمت لار بعد از عبور از روستاهای ایسین ، قلات ، تازیان ، کهورستان ، چاه موخور و دشت جیهن ، به ابتدای راه حوزه ی استحفاظی لارستان می رسیم. اگر همین راه را بیست کیلومتر ادامه دهیم به پاسگاه انتظامی هرمود عباسی (میرخویی) و روستای هرمود می رسیم که سمت راست جاده تابلوی دسترسی به روستا قابل مشاهده است. با جدا شدن از جاده ی اصلی، ۲۴ کیلومتر باید پیموده شود تا به روستای زادمحمود برسیم. با رسیدن به روستا، کوهی باشکوه در شمال روستا خودنمایی می کند که همان تاقدیس شامیلوست.

ZG-Shamilu-03

تصویر هوایی این چین زیبا توسط “سید مجید میرکاظمیان” در پرواز تهران – عسلویه گرفته شده است. علاوه بر چین، دو گنبد نمکی هم در جلو و پسزمینه دیده می شوند. در تصویر گوگل ارث که در بالا ارائه شده است سعی شده تا سازندها و عوارض زمین شناسی عکس بر روی این تصویر ماهواره ای خوانا شود. نقشه زمین شناسی هم از نقشه ۲۵۰ هزارم لارستان (انتشارات شرکت ملی نفت ایران) برگرفته شده است.

کلمات کلیدی: آسماری , آغاجاری , استان فارس , ایران , بختیاری , تاقدیس , چین خوردگی , روستای زادمحمود , زاگرس , زمین گشت , سازند , شامیلو ,  طاقدیس , گچساران , لارستان , میوسن , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

ریگ بزرگ

ریگ بزرگ در محدوده ای در شرق استان کرمان، شمال غربی استان سیستان و بلوچستان و جنوب استان خراسان جنوبی قرار دارد. نقطه تلاقی ۳ استان ذکر شده در ناحیه ای در نزدیکی شمال ریگ یلان قرار دارد. ریگزار شکلی شبیه به مستطیل دارد و گستره ای شمالی – جنوبی دارد. فاصله شمال تا جنوب ریگزار در حدود ۱۵۰ کیلومتر و فاصله شرقی غربی آن در حدود ۷۰ کیلومتر است. خط الراس تپه ها جهتی جنوب غربی- شمال شرقی دارند که در نواحی شمالی تر، این شیب بیشتر به سمت شمال و در نواحی شرقی جهتی غربی شرقی به خود می گیرند. این ریگزار از غرب به چاله مرکزی لوت، از شمال به ده سلم از شرق به نصرت آباد، ارتفاعات اسپی و اوخوران و از جنوب و جنوب غربی به لوت زنگی احمد و کال شور لوت محدود می گردد و تا بلوچ آب ادامه می یابد. ارتفاع کف دشت از سطح آبهای آزاد در نواحی حاشیه غربی ریگ یلان، در حدود ۵۵۰ متر و در نواحی شرقی در حدود ۸۳۰ متر است. شیب نواحی غربی به سمت غرب تا مرکز چاله لوت کاهش می یابد. در نواحی حاشیه شرقی ریگ یلان، این شیب به سمت شرق افزایش می یابد. رطوبت هوای منطقه در زمستان در حدود ۳۰ درصد و در تابستان تا حدود ۱۰ درصد کاهش می یابد. ارتفاع تپه ها از شمال تا مرکز افزایش می یابد و از مرکز به سمت جنوب مجددا با کاهش همراه است. در قسمت جنوبی ریگ یلان، تپه ها با تغییر جهت به سمت جنوب غربی و نهایتاً غرب به کلوتهای غربی لوت پیوند می خورند. این منطقه در تقسیم بندی لوت، در حوزه لوت جنوبی یا لوت زنگی احمد قرار می گیرد.

کلمات کلیدی: lut desert , rig , sand , sand dune , zamingasht , استان کرمان , بزرگ ریگ , تپه ماسه ای , دشت لوت , زمین گشت , ماسه , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

قله دماوند

قله دماوند

قله دماوند با ۵۶۷۰ متر ارتفاع بلندترین قله ی ایران و بلندترین قله ی آتشفشانی آسیاست. قله ی دماوند نقطه ی عطف رشته کوه البرز به حساب می آید. این رشته کوه در خاور دماوند راستای شمال خاور – جنوب باختر و در باختر آن راستای شمال باختر – جنوب خاور دارد.

آتشفشان دماوند که از نوع مطبق (چینه ای) می باشد هنوز خاموش نشده و به دلیل خروج گازهای گوگردی و وجود چشمه های آب گرم در اطراف آن جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آید. اما آخرین فعالیت آتشفشانی آن مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل (بر اساس تعیین سن به روش کربن ۱۴) بوده است. قطر دهانه ی اصلی این آتشفشان ۴۰۰ متر است که یخ و برف دائمی آن را پوشانده است. آثاری از دهانه های فرعی نیز دامنه های آن از جمله دامنه ی جنوبی که محل خروج گازها و دودخان هاست و تپه دودی نامیده می شود، دیده می شود.

دامنه ی کوه بوسیله ی جریان های گدازه ای مکرر که بارها از قله و یا مخروط های فرعی سرازیر شده اند و همچنین مواد آذرآواری شامل پومیس، توف و لاهار پوشیده شده است. گدازه های دماوند گستره ای شامل ۴۰۰ کیلومتر را زیر پوشش دارد.

کهن ترین گدازه های کواترنری دماوند از نوع بازالت قلیایی است. به طور کلی سنگ های دماوند از سه نوع بازیک، حدواسط و اسیدی است.انواع بازیک فقط شامل گدازه های بازالتی و تراکی بازالتی است ولی در انواع حدواسط و اسیدی علاوه بر گدازه، سنگ های آذرآواری و اپی کلاستیک نیز وجود دارد. فراوان ترین گدازه های دماوند از نوع تراکیت است.

تصویر فوق از هواپیمای در حال پرواز در مسیر تهران – مشهد و از دامنه ی جنوبی قله ی دماوند توسط م.س.میرکاظمیان گرفته شده است.

کلمات کلیدی: Alborz Mountain , damavand , Iran Geotourism , peak٬volcano , آتشفشان , آذرآواری , البرز , ایران , بلندترین آتشفشان آسیا , بلندترین قله ایران , دماوند , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , فوران , گدازه

آتشفشان قلعه حسنعلی

دهانه های آتشفشانی قلعه حسنعلی راین در استان کرمان واقع است. در ۳۰ کیلومتری جنوب شرق شهر راین، در اطراف دهکده‌های قلعه حسنعلی، قلعه حیدر و توتک تعداد ۱۴ دهانه انفجاری وجود دارد. محققان در ابتدا این دهانه ها را محل برخورد سنگ های آسمانی می دانستند اما پس از تحقیقات بیشتر، آنها را دهانه های آتشفشانی تشخیص دادند که بین ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال قبل فعال بوده اند.

ZG-Gha'eHasanaliRayenKerman-03

دهانه های آتشفشانى به شکل هاى گرد و بیضى دیده مى شوند که بزرگترین آنها قطرى به اندازه ۱۲۰۰متر و ژرفایى نزدیک به ۳۰۰متر دارد. در نزدیکى این دهانه‌ها روانه‌هایى به چشم مى خورند که نبود آثار فرسایشى چشمگیر، نشانه جوان بودن آن‌هاست. بزرگترین دهانه در این منطقه ریختى بسیار نزدیک به ریخت دهانه هاى برخوردى (impact craters) دارد. منطقه قلعه حسنعلی در محل تلاقی سه گسل مهم که شاخه هایی از گسل نایبند ، کوهبنان و کلمرد می باشند ، قرار گرفته است .گویوویچ ۱۹۷۳ برای اولین بار این کراترها (دهانه ها) را محل برخورد سنگهای آسمانی ذکر کرد، میلتون ۱۹۷۶ و سپس سبزه‌ای ۱۳۶۳ آنها را کراترهای آتشفشانی دانستند.

ZG-Gha'eHasanaliRayenKerman-02

این کراترها بطور عمده دایره ای و بندرت بیضی شکل هستند که در اکثر آنها سولفات سدیم و یا کلرور سدیم وجود دارد که متاسفانه با بهره برداری غیر اصولی بسیاری از دهانه ها تخریب شده است .کراترها در سنگ های آتشفشانی ائوسن، آلگلومرای اولیگومیوسن و آبرفتهای کواترنر تشکیل شده‌اند. از ۱۴ کراتر منطقه فقط کراتر شماره ۹ سنگهای ماگمایی جوان و الترابازیک بیرون ریخته‌است. بد نیست بدانید قطر این دهانه آتشفشانی ۱۱۵۰ متر ، ارتفاع لبه شرقی دهانه ۲۲۷۰ متر و ارتفاع لبه غربی دهانه ۲۳۳۵ متر می باشد. گفتنی است که نمک موجود در ته این کراتر از کیفیت و مرغوبیت بالایی برخوردار است.

تصویر دهانه آتشفشان که در آن دریاچه نمک درون آن مشخص است، توسط مهران خاجه زاده گرفته شده است.

کلمات کلیدی: ایران , تشفشان , دهانه , راین , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قلعه حسنعلی , کراتر , کرمان

فروچاله های ابرکوه

فروچاله ­ها (Sinkhole) حفره­ هایی هستند که در سطح زمین­ های آهکی و یا دیگر سنگ­ های انحلال­ پذیر بوجود می­ آیند، تقریباً استوانه ­ای و قیفی شکل ­اند و متوسط ابعاد آن­ها حدود سه متر است. عوامل طبیعی و انسانی مختلفی در ایجاد این پدیده نقش مؤثری دارند. فروچاله­ ها که به آهستگى و به تدریج گسترش مى­ یابند، شاید همانند سیل و زلزله، خطرهاى ناگهانى و فاجعه بار نداشته باشند، اما خسارت­هاى ناشى از وقوع فروچاله­ ها ترمیم ناپذیر، پرهزینه و مخرب­ اند.

شهرستان ابرکوه که در جنوب غرب استان یزد واقع شده، از جمله مناطقی است که با معضل فروچاله روبروست. در سال­های اخیر وقوع فروچاله در دو روستای فیض آباد و هوروک این شهرستان، خسارت­ های چشمگیری به زمین­ های کشاورزی و نیز تأسیسات منطقه وارد آورده است.

طی سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۵ حدود ۳۱ فروچاله ی پوششی و فرونشستی در دو روستای شهرستان ابرکوه واقع در جنوب غرب استان یزد بوقوع پیوسته است. فروچاله ها در دو منطقه ی فیض آباد و هوروک واقع در این شهرستان رخ داده اند که خسارتهایی به زمین های کشاورزی و نیز تأسیسات آبی در منطقه وارد کرده اند. در شمال این شهرستان، دشت ابرکوه قرار دارد که اراضی اطراف دو روستای واقع در این دشت (فیض آباد و هوروک) با پدیده ی فروچاله مواجه شده اند. اراضی اطراف روستای فیض آباد دارای ۲۸ فروچاله و اراضی اطراف روستای هوروا دارای ۳ فروچاله است.

با توجه به نقشه زمین شناسی منطقه، فروچاله ها در واحد کواترنر قرار گرفته اند. در پارهایی از گزارشات، سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ زمان ایجاد ای فروچاله ها ذکر شده است. عمیق ترین این فروچاله ها دارای ۱۳/۵ متر عمق و کم عمق ترین آنها دارای عمق ۰/۵ متر است. همچنین عریض ترین این فروچاله ها، فروچاله ای با طول ۶۵ متر و عرض ۲۰ متر می باشد. روستای هوروک در شمال غرب شهر ابرکوه قرار دارد. در این ناحیه تعداد ۲ فروچاله دیده می شود. این فروچاله ها سالهاست که توسعه عمقی و سطحی نیافته اند و به نظر می رسد علت ایجاد آنها از بین رفته است.

تصویر بالا توسط “سیامک محمودی سیوند” گرفته شده است و برای اطلاعات علمی بیشتر در مورد فروچاله های دشت ابرکوه می توانید به اینجا مراجعه نمایید.

کلمات کلیدی: ابرکوه , استان یزد , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سینک هول , فروچاله , کواترنری

نهشته های دریاچه یی اردل

شهر اردل مرکز شهرستان اردل در ۳۹ درجه و ۵۰ دقیقه دارازای جغرافیایی و ۵۰ درجه و ۳۲ دقیقه پهنای جغرافیایی در استان چهارمحال و بختیاری، در بلندی ۱۸۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد. اردل در فاصله ۸۶ کیلومتری بروجن و ۷۵ کیلومتری جنوب باختری شهرکرد، در مسیر جاده ارتباطی استان خوزستان به استان چهارمحال و بختیاری قرار دارد. آب و هوای آن معتدل مایل به سرد و خشک و بیش‌ترین درجه حرارت در تابستان‌ها ۳۵ درجه و کم‌ترین درجه حرارت در زمستان‌ها ۷ درجه زیر صفر می‌باشد. میزان باران سالانه اردل به طور متوسط ۵۰۰ میلی‌متر است.

رودخانه بهشت آباد که از تنگه ای در ارتفاعات شمال خاور شهر اردل وارد دشت میان کوهستانی اردل می شود، با پیچ و خم های فراوان از میان ارتفاعات جنوبی گذر می کند. این رودخانه با خود رسوبات و نهشته های مناطق بالادست را به سمت نقاط پایین دست حمل می کند.

نهشته های مارن و کنگلومرا در پیرامون شهر اردل که در دشت میان کوهستانی اردل نهشته شده اند، محصول رسوبگذاری دریاچه ای بوده اند که به دلایل زمین شناختی در محدوده ی این دشت ایجاد شده و پس از یک دوره زمانی تخلیه شده است. سکوهای فرسایشی موجود اگرچه محصول بی قراری های تکتونیکی اند و در نقشه زمین شناسی به کواترنری نسبت داده شده اند، اما در مورد سن آنها داده ی دقیقی در دست نیست.

رودخانه اردل را می توان مرکز این دریاچه در نطر گرفت زیرا هر چه از این رودخانه دور می شویم، نهشته های کنگلومرایی فراوان تر می شوند. فراوانی رخنمون های کنگلومرایی همراه با نهشته های ریزدانه روشن رنگ نشان دهنده ی تغییرات فراوان و سریع در ابعاد دریاچه است. رودخانه اردل هم اکنون در کف دره ای قرار دارد که خود در نهشته های دریاچه ای حفر کرده است و وجود چند پادگانه در طرفین بستر رود کنونی نشانه ی فراخاست زمین و فعالیت های زمین ساختی منطقه است.

کلمات کلیدی: Iran Geotourism , Zamin gasht , اردل , چهار محال و بختیاری , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , نهشته های دریاچه ای

 

گلفشان چلپی

گلفشان ها (Mud volcano) مخروط هایی شبیه آتشفشان هستند که از آنها به جای گدازه، گل فوران می کند. این مخروط ها اغلب یک تا دو متر ارتفاع دارند اما گاهی ارتفاع آنها تا ۷۰۰ متر نیز می رسد. البته گلفشان های بسیار کوچک هم هستند که به آنها “گلدان گل” می گویند.

برای ایجاد این ساختارهای طبیعی باید آب و گاز همزمان باهم وجود داشته باشند. در نتیجه گلفشان ها اغلب در نزدیکی مناطق فرورانش (مانند مکران) و یا در نزدیکی منابع نفت و گاز و در برخی موارد در نزدیکی برخی از آتشفشان های فعال یا نیمه فعال یافت می شوند.

مجموعه گل فشان های چلپی در موقعیت جغرافیایی ۲۵ ۵۹ ۳۲٫۶۴ و ۵۷ ۲۵ ۵۸٫۸ در ارتفاع ۵۰ تا ۸۰ متری از سطح دریا در مسیر جاده میناب به جاسک، در ۷۵کیلومتری جاسک در استان هرمزگان در جنوب ایران قرار دارد. دسترسی به این گل فشان ها از مسیر جاده میناب به جاسک، در ۶۰ کیلومتری جاسک و مسیر فرعی روستای سرخ کوه و از آنجا در فاصله ۶ کیلومتری شمال روستای سرخ کوه امکان پذیر است. به دلیل از بین رفتن جاده خاکی که از کنار این گل فشان ها می گذرد دسترسی به آنها بسیار دشوار است و از روستای سرخ کوه تنها به وسیله موتور سیکلت یا پیاده امکان پذیر است.

این گلفشان ها در نقشه های زمین شناسی چهارگوش جاسک-گتان و بخشی از آنها در چهارگوش ۱:۲۵۰٫۰۰۰ طاهروئی قرار گرفته اند. گلفشان های چلپی از مجموع ۲۰ یا بیشتر دهانه گل فشانی مخروطی شکل تشکیل شده اند که همگی در یک راستا و در امتداد گسل گاوبندی و در داخل واحد Msh,s که شامل تناوبی از شیل های سیلتی با بین لایه های ماسه سنگی که در بعضی از نقاط دارای رخساره مارنی هستند تشکیل شده اند. نکته قابل توجه در این مجموعه وجود چندین چشمه گازی و گوگردی در کنار گل فشان ها است. گل فشان های چلپی دقیقاً در امتداد گسل گاوبندی ظاهر شده اند و این گسل عامل اصلی تشکیل آنها است.

برای اطلاعات بیشتر در مورد گلفشان ها و مکانیزم کارکرد آنها به بخش مقاله ها مراجعه کنید.

کلمات کلیدی: Hormozgan province , Iran Geology , Iran Geotourism , Mud volcano , استان هرمزگان , ایران , جاسک , چلپی , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , گسل گاوبندی , گلفشان