بستر ماسه ای رودخانه قزل اوزن

بستر رودخانه قزل اوزن از رسوبات غیر چسبنده با اندازه ها و ابعاد مختلف پوشیده شده است. تراس های قدیمی تر از رسوبات بسیار ریزدانه رس و لای تشکیل شده اند. در بخش هایی رسوبات ماسه ای و در بخش هایی نیز شن و قلوه سنگ های ریز تا درشت بستر را میزبانی می کنند. تخته سنگ های کوچک تا نسبتاً بزرگ هم در جای جای بستر رود خودنمایی می کنند که نمایانگر رژیم های سیلابی رودخانه در ادوار گذشته اند.

شناسایی و مطالعه ی دقیق بستر رودخانه ها، اطلاعات بسیار ذی قیمتی از زمین شناسی دوره کواترنر و عهد حاضر در اختیار زمین شناسان قرار می دهد. در تصویر اثر پای یک زمین شناس بر روی ماسه های بستر رودخانه قزل اوزن در میانه آذربایجان شرقی مشاهده می شود. در پایان تابستان و اوایل پاییز به دلیل کم شدن نزولات جوی بستر رودخانه تقریباً خشک و بی آب است و زمان بسیار مناسبی برای مطالعه بستر این رود می باشد.

کلمات کلیدی: ایران , بستر رود , رودخانه , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قزل اوزن , قلوه سنگ , ماسه

لغزش و خزش

حرکات دامنه ای به مجموعه ای از حرکت زمین بر روی دامنه ی شیب های طبیعی کوه ها و تپه ها گفته می شود که می توانند جنس سنگی و یا خاکی داشته باشند. بسته به عوامل دخیل، سرعت و نوع حرکت و جنس مواد حرکت کرده، نوع حرکت دامنه ای و نامی که برای آن در نظر گرفته اند متفاوت خواهد بود. لغزش و خزش دو نوع حرکت دامنه ای هستند که تفاوت هایی با یکدیگر دارند.

زمین لغزش به محدوده ی متنوعی از پدیده ها اطلاق می گردد که  نتیجه ی آنها جابجایی به طرف پایین و به طرف خارج مواد سازنده شیب هاست که شامل سنگ، خاک و خاکریز های مصنوعی یا ترکیبی از آنها می باشد. مواد می توانند بوسیله ی حالاتی چون سقوط، واژگون شدن، لغزیدن، پهن شدن و یا روان شدن جابجا گردند. لغزش به سرعت و دفعتاً اتفاق می افتد و نتیجه ی غلبه نیروهای رانشی بر نیروهای مقاوم است. معمولاً زمین لرزه یکی از عوامل مهم و تاثیرگذار در وقوع زمین لغزش است. اما عواملی چون جنس زمین، شیب لایه ها و دامنه ها، جهت شیب آنها و تاثیر آب محیطی و زیرزمینی، قدرت زهکشی دامنه و … نیز در وقوع زمین لغزش ها نقش دارند.

خزش حرکت پیوسته و به صورت نامحسوس آهسته و رو به پایین خاک و سنگ بر روی سطح دامنه های شیب دار است. این حرکت دامنه ای معمولاً بسیار کند است و در دامنه های خاکی و بر روی سطوح شیبدار و بر اثر غلبه نیروهای برشی بر نیروهای مقاوم رخ می دهد.

 بصورت معمول سه نوع خزش وجود دارد:

۱)      فصلی:  در این حالت جابجایی در درون  عمق خاکی اتفاق می افتد که رطوبت و دمای آن تحت تاثیر تغییرات فصلی قرار دارد. نوعی از این خزش به نام خاکسره (Solifluction) در اثر یخزدگی خاک در زمستان و باز شدن یخ آن در فصول گرم ایجاد می شود که باعث جابجایی خاک بر روی دامنه می گردد و با خطوط موازی و افقی موجدار بر روی دامنه قابل تشخیص اند.

۲)      پیوسته: جایی که تنش برشی متناوبا بر مقاومت مواد غلبه می کند.

۳)      پیشرونده: جایی که شیب ها به نقطه شکست می رسند به طوریکه انواع دیگر جابجایی توده رخ می دهد.

خزش به کمک آثاری چون تنه ی کج شده ی درختان، فنس ها یا دیوارهای نگهبان خمیده، پرچین ها و تیرهای کج شده، و یا با موج ها و برآمدگی های کوچک خاک شناسایی می شوند.

در تصویر، دامنه ای دیده می شود که در آن یک زمین لغزش قدیمی و خزش های رخداده بر روی سطح دامنه به خوبی قابل تشخیص می باشند. این تصویر در دامنه های البرز مرکزی در محدوده ی الموت استان قزوین گرفته شده است. جایی که حجم فراوانی از خاک حاصل از هوازدگی و دگرسانی بر روی سنگ های سازند کرج انباشته شده و در دامنه هایی که شیب لایه بندی با شیب توپوگرافی همسو است، خزش و خاکسره های فراوانی رخ داده است.

کلمات کلیدی: الموت , حرکات دامنه ای , خاکسره , خزش , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , لغزش