ریگ بزرگ

ریگ بزرگ در محدوده ای در شرق استان کرمان، شمال غربی استان سیستان و بلوچستان و جنوب استان خراسان جنوبی قرار دارد. نقطه تلاقی ۳ استان ذکر شده در ناحیه ای در نزدیکی شمال ریگ یلان قرار دارد. ریگزار شکلی شبیه به مستطیل دارد و گستره ای شمالی – جنوبی دارد. فاصله شمال تا جنوب ریگزار در حدود ۱۵۰ کیلومتر و فاصله شرقی غربی آن در حدود ۷۰ کیلومتر است. خط الراس تپه ها جهتی جنوب غربی- شمال شرقی دارند که در نواحی شمالی تر، این شیب بیشتر به سمت شمال و در نواحی شرقی جهتی غربی شرقی به خود می گیرند. این ریگزار از غرب به چاله مرکزی لوت، از شمال به ده سلم از شرق به نصرت آباد، ارتفاعات اسپی و اوخوران و از جنوب و جنوب غربی به لوت زنگی احمد و کال شور لوت محدود می گردد و تا بلوچ آب ادامه می یابد. ارتفاع کف دشت از سطح آبهای آزاد در نواحی حاشیه غربی ریگ یلان، در حدود ۵۵۰ متر و در نواحی شرقی در حدود ۸۳۰ متر است. شیب نواحی غربی به سمت غرب تا مرکز چاله لوت کاهش می یابد. در نواحی حاشیه شرقی ریگ یلان، این شیب به سمت شرق افزایش می یابد. رطوبت هوای منطقه در زمستان در حدود ۳۰ درصد و در تابستان تا حدود ۱۰ درصد کاهش می یابد. ارتفاع تپه ها از شمال تا مرکز افزایش می یابد و از مرکز به سمت جنوب مجددا با کاهش همراه است. در قسمت جنوبی ریگ یلان، تپه ها با تغییر جهت به سمت جنوب غربی و نهایتاً غرب به کلوتهای غربی لوت پیوند می خورند. این منطقه در تقسیم بندی لوت، در حوزه لوت جنوبی یا لوت زنگی احمد قرار می گیرد.

کلمات کلیدی: lut desert , rig , sand , sand dune , zamingasht , استان کرمان , بزرگ ریگ , تپه ماسه ای , دشت لوت , زمین گشت , ماسه , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم

قله دماوند

قله دماوند

قله دماوند با ۵۶۷۰ متر ارتفاع بلندترین قله ی ایران و بلندترین قله ی آتشفشانی آسیاست. قله ی دماوند نقطه ی عطف رشته کوه البرز به حساب می آید. این رشته کوه در خاور دماوند راستای شمال خاور – جنوب باختر و در باختر آن راستای شمال باختر – جنوب خاور دارد.

آتشفشان دماوند که از نوع مطبق (چینه ای) می باشد هنوز خاموش نشده و به دلیل خروج گازهای گوگردی و وجود چشمه های آب گرم در اطراف آن جزء آتشفشان های نیمه فعال به حساب می آید. اما آخرین فعالیت آتشفشانی آن مربوط به ۳۸۵۰۰ سال قبل (بر اساس تعیین سن به روش کربن ۱۴) بوده است. قطر دهانه ی اصلی این آتشفشان ۴۰۰ متر است که یخ و برف دائمی آن را پوشانده است. آثاری از دهانه های فرعی نیز دامنه های آن از جمله دامنه ی جنوبی که محل خروج گازها و دودخان هاست و تپه دودی نامیده می شود، دیده می شود.

دامنه ی کوه بوسیله ی جریان های گدازه ای مکرر که بارها از قله و یا مخروط های فرعی سرازیر شده اند و همچنین مواد آذرآواری شامل پومیس، توف و لاهار پوشیده شده است. گدازه های دماوند گستره ای شامل ۴۰۰ کیلومتر را زیر پوشش دارد.

کهن ترین گدازه های کواترنری دماوند از نوع بازالت قلیایی است. به طور کلی سنگ های دماوند از سه نوع بازیک، حدواسط و اسیدی است.انواع بازیک فقط شامل گدازه های بازالتی و تراکی بازالتی است ولی در انواع حدواسط و اسیدی علاوه بر گدازه، سنگ های آذرآواری و اپی کلاستیک نیز وجود دارد. فراوان ترین گدازه های دماوند از نوع تراکیت است.

تصویر فوق از هواپیمای در حال پرواز در مسیر تهران – مشهد و از دامنه ی جنوبی قله ی دماوند توسط م.س.میرکاظمیان گرفته شده است.

کلمات کلیدی: Alborz Mountain , damavand , Iran Geotourism , peak٬volcano , آتشفشان , آذرآواری , البرز , ایران , بلندترین آتشفشان آسیا , بلندترین قله ایران , دماوند , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , فوران , گدازه

بند بهمن کوار

این بند بر روی رودخانه قره آغاج و در هفت کیلومتری غرب شهر کوار در استان فارس بنا شده است و به نظر می‌رسد از آثار دوره ساسانی باشد. این بند به بهمن پسراسفندیار منسوب است.

رودخانه قره آغاج از سمت باختر به دشت میان کوهستانی کوار وارد شده و با نهشت رسوبات خود در این محدوده، بادزنه آبرفتی زیبای کوار را بوجود آورده که امروزه محل باغ ها و زمین های کشاورزی مردم کوار است.

ZG-BandeBahmanKavar-04

این رودخانه از (ارتفاعات بن رود) دامنه کوه تاسک از روستای زنگنه بن رود (حدود ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهرستان کازرون) در دهستان دشت ارژن در بخش ارژن شیراز سرچشمه می‌گیرد و پس از عبور از میان دره‌ای در ناحیهٔ شمال غربی شیراز، از کنار روستای چهل چشمه می‌گذرد و پس از گذر از کنار شهر خان زنیان وارد دهستان کوهمره سرخی می‌شود و سپس از بخش ارژن شیراز خارح و وارد شهرستان کوار می‌شود. رودخانه قره آغاج در مسیر خود همراه چند رود و چشمه، پس از عبور از اراضی زراعی خفر، کوار، جهرم، قیر و کارزین از طریق استان بوشهر به نام رود مند وارد خلیج فارس می‌شود.

بند بهمن کوار برای بالا بردن سطح آب و انحراف جریان آن از طریق کانالی به دشت کوار برپا شده‌است. درازای بند به ۱۳۰ متر و ارتفاع آن در مرتفع‌ترین نقطه به ۹ متر می‌رسد. مصالح مورد استفاده در بنا، قطعات سنگ طبیعی کوهستان و ملات ساروج است. بند در محلی بنا شده که دو رشته کوه به هم نزدیک می‌شود؛ به صورتی که بخشی از بند بر بدنه سنگی کوه و بخش دیگر آن بر بستر سنگی رودخانه قرار گرفته و همین امر موجب استحکام و ماندگاری آن در طی دو هزار سال گذشته شده‌است. سیلاب‌های شدید رودخانه بعد از برخورد با دماغه‌ای که در مسیر سد وجود دارد، وارد مخزن پشت سد می‌شود و در این مسیر بخش قابل توجهی از سرعت و نیروی تخریبی خود را از دست می‌دهد.

ZG-BandeBahmanKavar-01(3)

مجرایی که آب سد را به دشت کوار منتقل می‌کند، در گوشه شرقی سد و در بدنه سنگی کوه احداث شده‌است. این آب بعد از تأمین آب کارخانه قند، وارد دشت کوار شده و مورد استفاده حدود ۲۰روستا قرار می‌گیرد.

رودخانه قره آغاج در باختر کوار در واقع در هسته ی یک ناودیس جریان دارد که سازند رزک با سنگ شناسی نرم فرسای مارن و فورش سنگ (سیلتستون) این هسته را تشکیل می دهد. در دو طرف دره دامنه های بلند را سازندهای آسماری  و جهرم (سنگ آهک و سنگ آهک مارنی) ساخته اند. در بستر دره اگرچه نهشته های عهد حاضر و کواترنری توسط رودخانه بر جای گذاشته شده و در جای جای آن با واریزه های دامنه ای آمیخته شده اند، اما تناوب مارن سبز رنگ و سیلتستون های قرمز رنگ سازند رزک در بسیاری از نقاط در بستر رودخانه برونزد یافته اند. سازند رزک یا رازک با سن میوسن (۱۰ تا ۱۵ میلیون سال قبل) جوان ترین واحد سنگی در این ناودیس است. سازند رزک معادل سازند گچساران است که در لرستان و بخش هایی از فارس جایگرین آن شده است.

ZG-BandeBahmanKavar-02

ZG-Kavar-AsRa-01

ZG-BandeBahmanKavar-01(2)

ZG-BandeBahmanKavar-05

گسل ها و شکستگی های فراوانی در منطقه قابل شناسایی هستند که همگی محصول عملکرد نیروهای تکتونیکی فشارشی می باشند. بخش های صورتی در نقشه زمین شناسی یکصد هزارم کوار (انتشارات سازمان زمین شناسی کشور) سازند رزک و بخش های نارنجی سازند های آسماری – جهرم می باشند. بخش های خاکستری نهشته های آبرفتی رودخانه قره آغاج و بخش سفید با توپ های سبز رنگ مخلوط واریزه های دامنه ای و نهشته های آبرفتی تراس های آبرفتی می باشند.

کلمات کلیدی: آسماری , استان فارس , بند بهمن , سازند جهرم , سازند رازک , سازند رزک , رودخانه , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قره آغاج , کوار , ناودیس

تنگه هایقر

در زاگرس چین خورده، بر روی طاقدیس ها تنگه ها و گود های فراوانی ایجاد شده است که ماحصل همکاری نیروهای زمین ساختی، هوازدگی فیزیکی و فرسایش آبی هستند. در مورد چگونگی تشکیل این تنگه ها و گودها در مقاله ای با عنوان “تنگ ها و گودهای زاگرس چگونه تشکیل شده اند؟” در بخش مقالات سایت مفصلاً توضیح داده شده است.

یکی از این تنگه های بسیار زیبای زاگرس که به “گرندکانیون ایران” مشهور است، تنگه هایقر فیروزآباد فارس است.
در استان فارس، با عبور از شهرستان فیروزآباد به سوی شهر قیر و در جهت جنوب غربی این شهرستان، ۳۵ کیلومتر به سمت جنوب حرکت می کنیم. به محلی می رسیم که عظمتش در همان نگاه اول دیدنی است؛ در دل سنگ و صخره های پر ابهت رشته کوه های زاگرس، تنگه ای قرار دارد که همچون سرسرایی طبیعی بین دو سوی کوه فاصله انداخته است تا بستری باشد برای رودخانه ی قره آغاج، که از میانش می گذرد.

haigher6

این تنگه شگفت، چنان با عظمت و با ابهت است که عمق دیواره هایش گاه به حدوداً ۴۵۰ متر می رسند. طول این دره ی شگرف، در منابع مختلف مابین ۸ تا ۱۴ کیلومتر تخمین زده شده، که با استناد به موثق ترین این منابع طول تنگه ی هایقر نزدیک به ۱۳ کیلومتر است.

ZG-HaygharGorge-02

هایقر در لغت به معنای مردن است، زمانی که جنگجویان قشقایی موفق به از پای در آوردن سربازان انگلیسی می شدند فریاد هایقر سر می دادند تا همزم هایشان از این واقعه مطلع شوند؛ محال است که بر فراز این دره بایستید و مبهوت عظمت این جاذبه ی زیبا نشوید. صدای جریان آب و آواز پرندگان در کنار یکدیگر سنفونی هیجان انگیزی را به وجود می آورند به طوری که ممکن در تمام مدت سفرتان به استان فارس بخواهید در تنگه هایقر بمانید.

ZG-HaygharGorge-01

این تنگه در عرض طاقدیس آغار ایجاد شده است و در حقیقت یکی از درزه های عرضی است که در طاقدیس ها ایجاد می شود. در راستای این نقطه ضعف که بعداً گسترش یافته و رودخانه قره آغاج در آن جریان یافته است، با فرسایش سازند گچساران، لایه های آهکی سازند آسماری برونزد یافته اند. این لایه های آهکی بخاطر استحکام و ضخامت لایه هایشان دیواره هایی بلند در دو طرف تنگه را ایجاد نموده اند که گاه ارتفاع آنها تا ۴۵۰ متر نیز می رسد.

haigher1

علاوه بر این تنگه، مه درزه ها و دره های عمیق دیگری نیز به صورت موازی با آن بر روی طاقدیس شکل گرفته اند. طاقدیس آغار یک چین خوردگی با میل دوطرفه است که طول آن تا ۷۰ کیلومتر می رسد. جوانترین لایه های برونزد یافته در این طاقدیس سازند گچساران مربوط به دوره میوسن (حدود ۱۵ میلیون سال قبل) و قدیمی ترین لایه های برونزد یافته مربوط به سازند گورپی به سن کرتاسه (حدود ۷۵ میلیون سال پیش) است. شیب لایه ها در دامنه شمالی حداکثر تا ۳۰ درجه می رسد اما در دامنه جنوبی شیب ها تند تر هستند و تا ۵۰ درجه نیز اندازه گیری شده است.

ZG-HaygharGorge-03

دسترسی به این تنگه از مسیر قدیمی فیروزآباد – هنگام – قیر که درست از ارتفاعات کنار این تنگه و بر روی طاقدیس آغار عبور می نماید برای مشاهده از روی ارتفاع امکان پذیر است، اما برای ورود به تنگه باید از دو طرف تنگه وارد آن شد. در حال حاضر سدی در دهانه دامنه شمالی تنگه در حال ساخت است.

برخی از تصاویر از سایت های گردشگری نظیر الی گشت برداشت شده است.

کلمات کلیدی: آسماری , استان فارس , ایران , تنگه , تنگه هایقر , دره , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , سازند , قره آغاج , قیر

آتشفشان قلعه حسنعلی

دهانه های آتشفشانی قلعه حسنعلی راین در استان کرمان واقع است. در ۳۰ کیلومتری جنوب شرق شهر راین، در اطراف دهکده‌های قلعه حسنعلی، قلعه حیدر و توتک تعداد ۱۴ دهانه انفجاری وجود دارد. محققان در ابتدا این دهانه ها را محل برخورد سنگ های آسمانی می دانستند اما پس از تحقیقات بیشتر، آنها را دهانه های آتشفشانی تشخیص دادند که بین ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال قبل فعال بوده اند.

ZG-Gha'eHasanaliRayenKerman-03

دهانه های آتشفشانى به شکل هاى گرد و بیضى دیده مى شوند که بزرگترین آنها قطرى به اندازه ۱۲۰۰متر و ژرفایى نزدیک به ۳۰۰متر دارد. در نزدیکى این دهانه‌ها روانه‌هایى به چشم مى خورند که نبود آثار فرسایشى چشمگیر، نشانه جوان بودن آن‌هاست. بزرگترین دهانه در این منطقه ریختى بسیار نزدیک به ریخت دهانه هاى برخوردى (impact craters) دارد. منطقه قلعه حسنعلی در محل تلاقی سه گسل مهم که شاخه هایی از گسل نایبند ، کوهبنان و کلمرد می باشند ، قرار گرفته است .گویوویچ ۱۹۷۳ برای اولین بار این کراترها (دهانه ها) را محل برخورد سنگهای آسمانی ذکر کرد، میلتون ۱۹۷۶ و سپس سبزه‌ای ۱۳۶۳ آنها را کراترهای آتشفشانی دانستند.

ZG-Gha'eHasanaliRayenKerman-02

این کراترها بطور عمده دایره ای و بندرت بیضی شکل هستند که در اکثر آنها سولفات سدیم و یا کلرور سدیم وجود دارد که متاسفانه با بهره برداری غیر اصولی بسیاری از دهانه ها تخریب شده است .کراترها در سنگ های آتشفشانی ائوسن، آلگلومرای اولیگومیوسن و آبرفتهای کواترنر تشکیل شده‌اند. از ۱۴ کراتر منطقه فقط کراتر شماره ۹ سنگهای ماگمایی جوان و الترابازیک بیرون ریخته‌است. بد نیست بدانید قطر این دهانه آتشفشانی ۱۱۵۰ متر ، ارتفاع لبه شرقی دهانه ۲۲۷۰ متر و ارتفاع لبه غربی دهانه ۲۳۳۵ متر می باشد. گفتنی است که نمک موجود در ته این کراتر از کیفیت و مرغوبیت بالایی برخوردار است.

تصویر دهانه آتشفشان که در آن دریاچه نمک درون آن مشخص است، توسط مهران خاجه زاده گرفته شده است.

کلمات کلیدی: ایران , تشفشان , دهانه , راین , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , قلعه حسنعلی , کراتر , کرمان

فرسایش پوست پیازی

فرسایش پوست پیازی (Onion skin weathering) فرآیندی است که بوسیله آن ، فلس ها ، صفحات یا پوسته های هم مرکز سنگ ، با ضخامت کمتر از ۱ سانتی متر تا چند متر ، بطور متوالی لایه لایه می شوند یا از سطح برهنه توده بزرگ سنگی کنده می شوند. این حالت توسط نیروهای فیزیکی و شیمیایی حاصل می شود که تنش های تفریقی درون سنگ را موجب می شود. مثلاً بوسیله انبساط کانی ها در نتیجه هوازدگی شیمیایی نزدیک سطحی یا بوسیله آزاد شدن فشار احاطه کننده سنگی که زمانی در اعماق دفن شده بوده (هنگامی که بوسیله فرسایش به سطح نزدیک می رسد) (درز و شکاف رهایی از فشار). این حالت معمولاً باعث حالت توده سنگی گرد شده یا تپه گنبدی شکل می شود.

فرسایش پوست پیازی نوعی خاص از فرسایش است که معمولاً در گرانیت ، گرانودیوریت ، مونزونیت ، تونالیت و … دیده می شود. بطورکلی این نوع فرسایش مختص خانواده گرانیت (آذرین درونی) است .

به طور عمده فرسایش پوست پیازی را می توان نشان دهنده شرایط درهم ریختگی محیط در نظر گرفت. این فرسایش به دو صورت فیزیکی و شیمیایی ایجاد می شود. این نوع هوازدگی غالباً در ارتباط با نیروهای کششی (هوازدگی در حجم متغییر ) دیده می شود و آنرا هوازدگی در حجم ثابت نیز می نامند ولی کاربرد صحیح اصطلاح فوق در مواقعی است که سنگ از تمامی جهات دچار هوازدگی گردد . نه فقط قسمتهای بالایی. ایجاد این وضعیت در سنگها به دو طریق زیر ممکن است :

۱- هوازدگی قلوه های کوچک که از تمامی جهات آزاد می باشد.

۲- قلوه هایی که در عمق بوده اند و اکنون در سطح ظاهر شده اند و قبلاً دچار هوازدگی شده که ناشی از تغییرات حجم آب است.

تصویر فوق که فرسایش پوست پیازی در سنگ های آذرین در نزدیکی نیکشهر استان سیستان و بلوچستان توسط “علی جلالی” به ثبت رسیده است.

کلمات کلیدی: ایران , پوست پیازی , دگرسانی , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سیستان , فرسایش , گدازه

فروچاله های ابرکوه

فروچاله ­ها (Sinkhole) حفره­ هایی هستند که در سطح زمین­ های آهکی و یا دیگر سنگ­ های انحلال­ پذیر بوجود می­ آیند، تقریباً استوانه ­ای و قیفی شکل ­اند و متوسط ابعاد آن­ها حدود سه متر است. عوامل طبیعی و انسانی مختلفی در ایجاد این پدیده نقش مؤثری دارند. فروچاله­ ها که به آهستگى و به تدریج گسترش مى­ یابند، شاید همانند سیل و زلزله، خطرهاى ناگهانى و فاجعه بار نداشته باشند، اما خسارت­هاى ناشى از وقوع فروچاله­ ها ترمیم ناپذیر، پرهزینه و مخرب­ اند.

شهرستان ابرکوه که در جنوب غرب استان یزد واقع شده، از جمله مناطقی است که با معضل فروچاله روبروست. در سال­های اخیر وقوع فروچاله در دو روستای فیض آباد و هوروک این شهرستان، خسارت­ های چشمگیری به زمین­ های کشاورزی و نیز تأسیسات منطقه وارد آورده است.

طی سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۵ حدود ۳۱ فروچاله ی پوششی و فرونشستی در دو روستای شهرستان ابرکوه واقع در جنوب غرب استان یزد بوقوع پیوسته است. فروچاله ها در دو منطقه ی فیض آباد و هوروک واقع در این شهرستان رخ داده اند که خسارتهایی به زمین های کشاورزی و نیز تأسیسات آبی در منطقه وارد کرده اند. در شمال این شهرستان، دشت ابرکوه قرار دارد که اراضی اطراف دو روستای واقع در این دشت (فیض آباد و هوروک) با پدیده ی فروچاله مواجه شده اند. اراضی اطراف روستای فیض آباد دارای ۲۸ فروچاله و اراضی اطراف روستای هوروا دارای ۳ فروچاله است.

با توجه به نقشه زمین شناسی منطقه، فروچاله ها در واحد کواترنر قرار گرفته اند. در پارهایی از گزارشات، سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ زمان ایجاد ای فروچاله ها ذکر شده است. عمیق ترین این فروچاله ها دارای ۱۳/۵ متر عمق و کم عمق ترین آنها دارای عمق ۰/۵ متر است. همچنین عریض ترین این فروچاله ها، فروچاله ای با طول ۶۵ متر و عرض ۲۰ متر می باشد. روستای هوروک در شمال غرب شهر ابرکوه قرار دارد. در این ناحیه تعداد ۲ فروچاله دیده می شود. این فروچاله ها سالهاست که توسعه عمقی و سطحی نیافته اند و به نظر می رسد علت ایجاد آنها از بین رفته است.

تصویر بالا توسط “سیامک محمودی سیوند” گرفته شده است و برای اطلاعات علمی بیشتر در مورد فروچاله های دشت ابرکوه می توانید به اینجا مراجعه نمایید.

کلمات کلیدی: ابرکوه , استان یزد , زمین شناسی , زمین گردشگری , ژئوتوریسم , سینک هول , فروچاله , کواترنری

فرسایش و درزه داری

ایجاد درزه و شکستگی در سنگ ها علل گوناگونی دارد که در “درزه داری” در بخش آموزش مفصل به آن پرداخته شده است. اما ایجاد درزه ها و شکستگی ها در یک سنگ، در واقع تماس سطوح توده سنگ را با هوا و سایر عوامل فرسایش بیشتر می کند. درزه های سیستماتیک که ناشی از تنش های زمین ساختی هستند، از یک سنگ بکر و مستحکم، بلوک های سنگی کوچک و قابل خرد شدن  ایجاد می کند. این بلوک های کوچک به راحتی جابجا و حمل می شوند و توسط نیروی ثقل و گرانش بر روی دامنه ها به سمت پایین حرکت می کنند. توسط آب های جاری از ارتفاعات به زمین های پست تر جابجا می گردند و در پایان چیزی جز رسوبات تخریبی ریزدانه از آنها باقی نمی ماند.

نیروهای زمین ساختی علاوه بر این که باعث ایجاد کوه ها و ارتفاعات، بالا آمدن زمین ها و شکل گیری فلات های مرتفع می گردند، با اعمال نیروهای خود باعث تخریب سنگ ها و کمک به فرسایش آنها نیز می شوند. زمین سیاره ای پویا و زنده است که شرایط طبیعی آن بر مبنای تعادل شکل گرفته است. نیروهای زمین ساختی و کوهزایی به همراه نیروی فرسایش این تعادل را در ارتفاعات و اعماق زمین برقرار می کنند و همزمان با افزایش ارتفاع کوهستان ها، نیروهای فرسایشی هم در حال تخریب و کاهش ارتفاع آنها هستند.

در تصویر، بلوک بلوک شدن لایه های سنگ آهکی سازند میشان، از محل دسته درزه های سیستماتیک ایجاد شده در آنها مشاهده می شود. به خوبی مشخص است که چگونه لایه های سنگ آهکی مستحکم از محل درزه ها خرد شده و  بلوک های  سنگی در شیب دامنه به سوی پایین دست آن حرکت می کنند. ابعاد واریزه های سنگی می تواند نشانه ای از استحکام سنگ مادر خود باشد. سنگ های نرم فرسا، واریز های ریزدانه و شن مانند تولید می کنند اما سنگ های مستحکم تر بلوک های سنگی درشت و تیزگوشه ایجاد می نمایند.

این تصویر در شمال فیروزآباد استان فارس و در کوه های قلعه دختر که از جنس سنگ آهک و متعلق به سازند میشان می باشند گرفته شده است. سن این سنگ ها به زمانه ای حدود ۲۰ تا ۵ میلیون سال قبل یعنی دوره میوسن باز می گردد.

کلمات کلیدی: تکتونیک , درزه داری , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سیستم درزه ها , فرسایش , واریزه

طاقدیس کوه منگشت

طاقدیس کوه منگشت در شمال خاور استان خوزستان و در مرز استان های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد، از شمال باختر شهر ایذه به سوی جنوب خاور با طول ۱۱۵ کیلومتر گسترده شده است. این چین خوردگی عظیم با میل دوگانه (پلانچ دوبل)، دو بار چین خورده و محوری خمیده دارد. قدیمی ترین سنگ های برونزد یافته در این طاقدیس سنگ آهک های کرتاسه (سازند خانه کت) و جوانترین لایه ها ماسه سنگ ها و مارن های میوسن – پلیوسن (سازند آغاجاری) هستند.

در این ساختار بزرگ، همچنین سازندهای نیریز (مارن، دولومیت و سنگ آهک – ژوراسیک)، سورمه (دولومیت و آهک دولومیتی – ژوراسیک)، سازندهای فهلیان – داریان (سنگ آهک – کرتاسه)، کژدمی (شیل و آهک رسی – کرتاسه)، سازندهای سروک – ایلام (سنگ آهک با میانلایه های مارنی – کرتاسه)، گورپی (مارن و سنگ آهک – کرتاسه)، پابده (مارن، سنگ آهک و شیل – ائوسن)، سازندهای آسماری – جهرم (دولومیت و سنگ آهک – ائوسن تا میوسن) و سازند گچساران (مارن و گچ – میوسن) نیز برونزد یافته اند.

ساختار چین خورده کوه منگشت که در مرز دو بخش از زاگرس چین خورده و زاگرس بلند (چین خورده – رانده شده) قرار گرفته است تاثیرات هر دو بخش را بر پیکره خود دارد. در این ساختار، در اثر فعالیت نیروهای تکتونیکی گسله ها و مه درزه های فراوانی بوجود آمده اند که مهمترین آنها گسله راندگی کوه منگشت است که بخشی از واحد های قدیمی تر را بر روی لایه های جوانتر رانده و بخشی از واحد های میانی را حذف نموده است. در این بخش از زاگرس، همه ی ساختارهای چین خورده و راندگی ها و گسله های بزرگ از روند اصلی زاگرس (شمال باختر – جنوب خاور) پیروی می کنند.

در تصویر (با دید به سوی جنوب) یال شمال خاوری طاقدیس کوه منگشت دیده می شود. ارتفاعات بلند پیشین دولومیت ها و سنگ آهک های صخره ساز سازندهای آسماری – جهرم هستند و پس از یک دره که در تصویر دیده نمی شود و سازندهای زودفرسای پابده و گورپی را میزبانی می کند، ارتفاعات بلند و برفگیری دیده می شوند که سنگ آهک های سازندهای ایلام – سروک را تشکیل داده اند. در جلوی تصویر و تپه های با ارتفاع کم سازند ماسه سنگی و مارنی آغاجاری دیده می شود. پهنه های صاف و هموار با شیب کم نیز تراس های کواترنر هستند که با دامنه های واریزه یی ممذوج شده اند. در تصویر دریاچه سد کارون ۴ که بر روی رودخانه کارون احداث شده است نیز قابل رویت است.

این تصویر در محل روستای سه بلوطک و با دید به سوی جنوب گرفته شده است. با ساختن سد و آبگیری آن راه ارتباطی تعدادی روستاها با ایذه و مرکز شهرستان قطع شده است و مردم برای جابجایی در محل دریاچه از شناورهای بزرگ که وزارت نیرو در اختیار گذاشته است استفاده می کنند. در حال حاضر با ساختن یک پل بزرگ بر روی دریاچه و چند تونل راه جدیدی در حال ایجاد است.

کلمات کلیدی: Iran Geotourism , Zamin gasht , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , ایران , کوه منگشت , طاقدیس , تاقدیس , دهدز , لرستان , خوزستان  , سازند آسماری , دریاچه سد کارون ۴ ,

چین خوردگی لایه های آهکی سازند گورپی

سازند گورپی یک سازند شیلی شناخته می شود که دارای تناوبی از مارن، شیلهای خاکستری مایل به آبی است که میانلایههایی از سنگآهکهای نازک رُسی می باشد. این سازند دارای دو عضو آهکی رسمی (امام حسن، سیمره) و یک عضو غیر رسمی (آهک منصوری) است (مطیعی، ۱۳۷۲).

« عضو آهکی امام حسن » ۱۱۴ متر سنگ‎آهک‎ رُسی، ستبرلایه، ریز دانه و خاکستری به همراه میان‎لایه‎های مارن است. به دلیل سختی بیشتر، در درون شیل‎های گورپی برجستگی دارد. این عضو بیشتر در لرستان و فروافتادگی دزفول دیده شده است، اما در ایلام نیز برونزد دارد.

عضو آهکی امام حسن در میانه ی سری رسوبی سازند گورپی قرار دارد و مرز زیرین گورپی با سازند ایلام (درزیر) تدریجی دانسته شده، ولی سطح هوازده در این مرز میتواند نشانگر دگرشیبی خفیف باشد. مرز بالایی این سازند با سازند پابده نیز ناپیوسته است. سن این سازند کرتاسه بالایی (۶۵ تا ۶۳ میلیون سال قبل) دانسته شده است.

در تصویر، لایه های آهکی چین خورده در محور یک تاقدیس در مسیر آزادراه خرم آباد – پل زال دیده می شود. این لایه های منظم با میانلایه هایی از مارن همراه اند. در پسزمینه تصویر، سازند های پابده و آسماری دیده می شوند.

کلمات کلیدی: folding , Geology , Geotourism , Iran , khorramabad , Limestone٬zagros , zamingasht , چین خوردگی , زاگرس , زمین شناسی , زمین گردشگری , زمین گشت , ژئوتوریسم , سازند گورپی , سنگ آهک , لایه های منظم