بِرِش و انواع آن

بِرِش (Breccia) سنگی است که از قطعات شکسته شده کانی ها و یا سنگ های دیگر که توسط یک سیمان (matrix) ریزدانه به یکدیگر چسبیده اند، ایجاد شده است. قطعات سنگی می توانند مشابه و یا متفاوت از یکدیگر باشند.

برش ممکن است خاستگاه های متفاوتی داشته باشد که نام های مختلفی را بر خود می گیرد. برش رسوبی، برش تکتونیکی، برش آذرین، برش برخوردی و برش گرمابی از انواع برش ها هستند که هر کدام منشاء و روش تشکیل متفاوتی دارند.

انواع برش ها:

  • برش رسوبی (Sedimentry):

برش رسوبی نوعی از سنگ های رسوبی آواری است که از قطعات سنگ های زاویه دار و تیزگوشه از انواع دیگر سنگ های رسوبی تشکیل شده است. در عوض، یک کنگلومرا سنگی رسوبی است که از قطعات سنگی گردشده قدیمی تر از خود تشکیل شده است. هم برش و هم کنگلومرا از قطعات سنگی با ابعاد بزرگتر از ۲ میلی متر تشکیل شده اند. شکل زاویه دار قطعات سنگی نشان می دهد که آنها از محل اولیه خود زیاد فاصله نگرفته اند. گردشدگی قطعات سنگی کنگلومرا نشان از این دارد که فاصله ی طولانی را حمل شده اند.

 

کنگلومرای سازند فجن در رودهن استان تهران

 

برش رسوبی از قطعات سنگی زاویه دار، با جورشدگی ضعیف و تکامل نیافته تشکیل شده اند که در یک زمینه ی ریزدانه قرار گرفته اند. مانند سنگ شدن واریزه های دامنه یی که مخلوطی از قطعات سنگی درشت زاویه دار در زمینه یی از خاک و رسوبات ریزدانه و یا انواع سیمان ثانویه می باشند.

برش واریزه یی در سازند گچساران. قطعات سنگی، گچسنگ هستند.

برش های رسوبی می توانند در نزدیکی پرتگاه های گسلی، پای دامنه های پرشیب، آبراهه های مدفون شده و هر جایی که نهشته های خرد شده سنگی امکان انباشت پیدا کنند، تشکیل شود. برش های رسوبی می توانند در اثر جریان های واریزه یی زیردریایی نیز ایجاد شوند.

در سرزمین های کارستی، سقوط و فروریزش سنگ ها به داخل یک فروچاله و یا غار می تواند سنگ های برشی جدیدی ایجاد نماید.

  • برش گسلی (Fault):

در اثر اصطکاک حاصل از حرکت دو بلوک طرفین صفحه ی گسلی، سنگ ها در محل گسله خرد شده و محلول های معدنی موجود در آب های جاری و زیرزمینی در ادامه این قطعات سنگی را به یکدیگر چسبانده و برش گسلی را ایجاد می نمایند.

برش گسلی در راستای گسله ی گچسر در جاده ی چالوس

  • برش آذرین (Igneous):

سنگ های آذرین آواری به دو شیوه ایجاد می شوند:

(۱) قطعات سنگی شکسته مرتبط با فوران های آتشفشانی از هر دو نوع گدازه و آذرآواری

(۲) قطعات سنگی شکسته تولید شده توسط فرایندهای درونی، معمولاً مرتبط با ساختارهای آذرین درونی مانند باتولیت ها و …

  • برش ولکانیکی (Volcanic):

سنگ های آذرآواری ولکانیکی بوسیله ی فوران های انفجاری آتشفشان ها ایجاد می شوند. هر نوع سنگی ممکن است در مجرای درون آتشفشان وجود داشته و در اثر این فعالیت آتشفشانی منفجر شود و قطعات تیزگوشه بِرِشی ایجاد نماید.

توف برش سازند کرج در شهرستان میانه استان آذربایجان شرقی

توف برش در سازند کرج در شهرستان میانهگدازه ها بخصوص جریان های ریولیتی و داسیتی می توانند در جریان فرایندی که به آن اتوبرشی شدن گفته می شود، سنگ های آذرین آواری تولید کنند. این حالت زمانی اتفاق می افتد که گدازه های ضخیم و تقریباً جامد به بلوک هایی شکسته شده و دوباره در درون گدازه با ماگمای مایع باقی مانده مخلوط شوند. برش حاصل از این فرایند از نظر نوع سنگ و ترکیبات شیمیایی یکنواخت است.

گدازه ها همچنین می توانند زمانی که بر روی قطعات سنگی مجزای انباشته شده بر روی دامنه های یک آتشفشان روان می شوند، آنها را برداشته و با خود به پایین حمل کنند و ولکانیک برشی با نام برش بالشی (Pillow breccia) ایجاد کنند.

در درون گردن آتشفشان های انفجاری، محیط برش های ولکانیکی با محیط برش های درونی ادغام می شود. در آنجا گدازه ی در حال بالا آمدن در طول زمان های خاموشی آتشفشان تبدیل به سنگ شده و تنها در زمان فوران ها خرد می شود.

برش ولکانیکی در حاشیه شهرستان مرند در آذربایجان شرقی

  • برش های درونی (Intrusive):

به دلایل مختلفی از جمله سقوط سنگ از سقف محفظه ماگما به درون ماگمای مذاب، نفوذ ماگمای تازه به درون ماگمای در حال سرد شدن، تجمع ادخال ها در ماگما و … می تواند در توده های آذرین درونی برش ها شکل بگیرند.

  • برش برخوردی (Impact):

این نوع برش ها که در نتیجه ی برخورد اجرام آسمانی با سطح زمین و یا سایر سیاره ها بوجود می آیند معمولا در سطح زیرین کف دهانه ی برخوردی و یا دامنه های آن ایجاد می شوند که در اثر ضربه ی شدید سنگ ها خرد شده و در اثر حرارت بالا به صورت سنگی یکپارچه در می آیند.

  • برش زمین گرمایی (Hydrothermal):

برش های زمین گرمایی در بخش های کم عمق پوسته (کمتر از ۱ کیلومتر) و در دمایی بین ۱۵۰ تا ۳۵۰ درجه سانتیگراد شکل می گیرند. در زمان فعالیت های لرزه یی و یا آتشفشانی، فضاهایی خالی در راستای گسله های زیرزمینی شکل می گیرند. آب گرم با فشار وارد این فضاهای خالی شده و به شدت می جوشد. به علاوه، باز شدن ناگهانی فضاهای خالی باعث می شود که سنگ های دو طرف صفحه گسلی سست  و منفجر شوند و سنگ های خرد شده در محلولی از بخار و آب جوش گرفتار شوند. این قطعات تولید شده با یکدیگر و با دیواره های فضای خالی برخورد کرده و زاویه های آنها کمی گردتر می شود. در ادامه گازهای فرّار به صورت بخار از فضا و شکستگی ها خارج شده و مواد معدنی باقی مانده به سرعت رسوب می کنند.

کلمات کلیدی:

زمین شناسی , زمین گردشگری  ,سنگ برش  ,قطعات سنگی  , واریزه , برش ولکانیکی  ,برش گسلی  ,برش برخوردی,  برش زمین گرمایی  ,برش رسوبی  ,زمین گشت

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید