سازند آغاجاری در سواحل خلیج فارس

در ردیف چینه نگاری زاگرس بخصوص در زاگرس چین خورده بر روی سنگ آهک و مارن های سازند میشان، لایه های قرمز رنگی قرار دارند که سن آن ها  به میوسن – پلیوسن (۴ تا ۲۰ میلیون سال قبل) بر می گردد. این سنگ ها که در محیطی قاره ای نهشته شده اند و ستبرای زیادی دارند هر چه به سمت ساحل خلیج فارس نزدیک می شویم در بیشتر چین خوردگی ها برونزد یافته اند.

نام سازند آغاجاری از شهرستان آغاجاری واقع در میانه یال جنوبی میدان نفتی آغاجاری در ۱۳۰ کیلومتری جنوب شرقی اهواز اقتباس شده است. این سازند شامل ۲۹۶۶ متر تناوب ماسه سنگ های آهکی قهوه ای تا خاکستری و مارن‌های قرمز رنگ با رگه های ژیپس و سیلتستون های قرمز رنگ می باشد. این سازند در گذشته به نام طبقات قرمز رنگ نیز خوانده می شده است. سازند آغاجاری بر روی سازند مارنی میشان قرار گرفته و سازند گنگلومرای بختیاری آن را می پوشاند.

این سازند دارای یک عضو (Member) به نام عضو آواری لَـهبَری است. این عضو در بخش‌هایی از خوزستان و جنوب باختری لرستان، در بالاترین بخش سازند آغاجاری، توالی همگنی از مارن‌های سیلتی و سیلت سنگ، به رنگ نخودی تا خاکی، وجود دارد که در گذشته به نام بختیاری پایینی و یا لایه‎های بدبوم نامیده می‌شد. ولی امروزه، به دلیل شباهت‌های سنگ‎شناختی، این نهشته‌ها عضوی از سازند آواری آغاجاری، به نام « لـَهبَری » دانسته می‌شوند که ردیف حدواسط از رسوبات رودخانه‌ای مآندری (سازند آغاجاری) به رسوبات رودخانه‌های بریده بریده و رسوبات مخروط افکنه‌ای (سازند بختیاری) است.
بُرش الگوی این عضو در تنگ تکاب واقع در حدود ۱۰ کیلومتری شمال خاوری شهر هفتگل اندازه‌گیری شده که شامل ۱۵۷۵متر سیلت سنگ، مارن‌های سیلتی – گچدار، ماسه‎سنگ کربناتی و ژیپس است و یکی از ویژگی‌های آن، درشت شدن دانه‌ها به سمت بالا است. این عضو رنگ نخودی تا خاکی دارد به همین رو گاهی تفکیک آن از واحدهای جوان حاصل از فرسایش سازند آغاجاری و کنگلومرای بختیاری دشوار است.
به سمت شمال خاوری و جنوب خاوری لهبری به صورت زمانی (قائم) و مکانی (جانبی) و به حالت بین انگشتی به سازند آغاجاری تبدیل می‌شود. به همین دلیل، گاهی تفکیک این دو دشوار است. ولی رنگ نخودی و فرسودگی بیشتر، کمک زیادی برای تفکیک لهبری از آغاجاری است. در عضو لهبری، سنگواره‌های محیط‌های لب شور تا شیرین کم عمق پیدا می‌شود. آثار هیپاریون متعلق به پلیوسن، از جمله آثار یافت شده در عضو لهبری است.

مرز بالایی آغاجاری، با و یا بدون بخش لهبری، با سازند کنگلومرایی بختیاری گاه تدریجی و هم‌شیب و گاه ناگهانی و دگرشیب است. مرز پائینی سازند آغاجاری باسازند میشان توسط مارن های دریائی خاکستری شناخته می شود.

سازند آ‌غاجارى که در گذشته به نام‌هاى گروه‎ آبى، طبقه آبى، طبقات داراى پکتن واسلى، طبقات سُرخ‎رنگ و فارس بالایى نامیده مى‌شد، توالى ستبرى که از نهشته‌هاى آوارى سرخ‌رنگ و همزمان با کوهزایى است،گستره‌هاى وسیعى از لرستان، خوزستان و فارس و حتى عراق، سوریه و ترکیه را زیر پوشش دارد. ولى در خوزستان و لرستان این سازند بیشتر از انواع رسوبات دریاچه‌اى، خلیج دهانه‌اى و رودخانه‌اى است، در حالى که در فارس ساحلى و جزیره قشم ویژگى‌هاى دریایى دارد. در یک نگاه منطقه‌اى، سازند آغاجارى به دو رخساره متفاوت دیده مى‌شود. در فارس داخلى، بندر عباس، شمال فروافتادگى دزفول و مرز ایران – عراق، سازند آغاجارى رخساره ماسه‎سنگى دارد. در حالى که، در فارس ساحلى و بخش میانى و جنوبى فروافتادگى دزفول، رخساره این سازند مارنى است.

تصویر فوق برونزد سنگ های آواری قرمز رنگ (ماسه سنگ ها و سیلتستون ها) در حاشیه ساحلی خلیج فارس و در جنوب شهر پارسیان (گاوبندی) را نشان می دهد. لایه های ماسه سنگی ستبرلایه قرمز رنگ همراه با حفرات انحلالی با شیبی به سمت جنوب (۳۰ تا ۵۰ درجه) در تصویر مشخص اند. این لایه ها بخشی از یال جنوبی طاقدیس خلفانی را می سازند که با راستای شمال باختر – جنوب خاور همراستا با طاقدیس گاوبندی و در جنوب آن کشیده شده اند و سازند میشان قدیمی ترین واحد برونزد یافته در آن می باشد.

 

کلمات کلیدی: سازند آغاجاری , ساحل خلیج فارس , ماسه سنگ , مارن , تاقدیس خلفانی , بندر بستانو , پارسیان , هرمزگان , لهبری , زاگرس , ژئوتوریسم

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

دیدگاهتان را بنویسید