ژئوپارک ارس

ژئوپارک ارس (ارسباران) در شمال باختر ایران و در استان آذربایجان شرقی واقع شده است. این ژئوپارک شامل پنج ژئوسایت کوه علی‌باشى، کوه کیامکى، کوه گئچى قالاسى، آبشار ماهاران و آبشار آسیاب خرابه است که هر کدام نمونه‌هاى زمین‌شناسى کم‌نظیرى دارند. ژئوپارک ملی جلفا و ژئوپارک جهانی ارس در شمال استان آذربایجان شرقی درمنطقه جلفا، دومین محدوده پیشنهادی رسمی کشور به سازمان یونسکو است که شناسایی و پیشنهاد اولیه آنها توسط بهرام نکوئی صدری در سال ۱۳۸۷ انجام شده‌است.

مناطق دیدنی این ژئوپارک شامل ژئوسایت های زمین شناسی، مناطق فسیلی، چشمه های معدنی، آبشارهای مختلف و مقاطع متفاوت زمین شناسی در مناطق پارک کوهستان، چشمه تراورتن ساز کوه گچی قالاسی، آبشار آسیاب خرابه، آبشار ماهاران و کوه کیامکی است.

۱- آبشار آسیاب خرابه

این آبشار در ۲۷ کیلومتری هادی شهر در شهرستان جلفا قرار دارد. آب آن بعد از آنکه به شکل آبشار سرازیر شد، به صورت یک رشته جویبار به هم پیوسته به سمت دره جریان پیدا می کند. در محل ریزش آب در تمام سطوح دیواره آبشار ، گیاهان آبزی و کنارآبزی نظیر خزه ، پرسیاوش و بولاغ اوتی روییده است که بر زیبایی آن افزوده است. تمام سنگ های بالای آسیاب خرابه آهکی است و بوسیله رسوب گذاری آب شکل گرفته اند. و رسوبات اطراف این منطقه شامل رسوبات فلیش کرتاسه به ضخامت (۳۰ متر) در غرب روستاى سیه رود ، مرکب از کنگلومرا، ماسه‌سنگ، سیلت‌سنگ و گل‌سنگ یا مارن است.

۲- کوه کیامکی

بلندترین کوه منطقه‌ جلفا به ارتفاع ۳۳۴۷ متر به نام کیامکی در شمال غرب استان قرار گرفته که منطقه حفاظت شده و پناهگاه حیات وحش است. از مهمترین زیستگاه‌های پناهگاه حیات وحش کیامکی می‌توان به مناطق ییلاقی جنوب آن اشاره کرد که در برگیرنده ارتفاعات مهمی بوده و زیستگاه حیوانات وحشی می باشد این ارتفاعات در اثرفعالیت تکتونیکی شدید ترشیاری که اواسط ائوسن آغاز می شود و همراه با نفوذ ولکانیکهای داسیتی الیگوسن بوده،  بوجود آمده است.

۳– کوه علی باشی

این ارتفاعات در باختر شهرستان جلفا واقع شده و شامل مناظری طبیعی هستند، در مسیر کلیسای تاریخی سنت استپانوس( جاده مرزی جلفا- سد ارس) بطور عمده سنگهای پرمین و تریاس رخنمون داشته و فعالیت های تکتونیکی حادث شده در این واحدها منشا شکل گیری کوه ها و دره ها و بصورت کلی شکل گیری سیمای امروزی این مسیر شده است. بطورکلی شامل سنگ آهک به رنگ خاکستری تیره و سنگ آهک مارنی برنگ قرمز و همچنین شیل در بخش بالایی و دارای فسیلهای به سن پرمو-تریاس می باشد و یکی از کامل‎ترین بُرش‎های پرمین ایران در منطقه مرزی جلفا مطالعه شده است. کوه علی باشی در حال حاضر تنها نقطه ای از ایران است که توالی رسوبات پرمین و تریاس به صورت پیوسته به یکدیگر می رسند. این منطقه همواره به دلیل پیوستگی چینه شناسی مرز پرمین و تریاس مورد توجه زمین شناسان بوده است. همچنین ضخامت زیاد نهشته های پرمین و تریاس در این منطقه مطالعه این نهشته ها را برای زمین شناسان جذاب نموده است.

۴- آبشار ماهاران

ماهاران‌ یکی‌ از زیباترین‌ مناطق‌ دیدنی‌ این‌ منطقه‌ می‌باشد،که‌ در کنار روستای‌ قشلاق‌ و در ۱۷کیلومتری‌ هادیشهر قرار گرفته‌ است. چشمه‌ آبی‌ زلال‌ از آن‌ محل‌ جاری ‌است‌ که‌ در حول‌ و حوش‌ آن‌ منظره‌هــای‌ سرسبزی‌ وجود دارد، آب‌ چشمه‌ های این‌ منطقه‌ بدون‌ املاح‌ و آهک بوده‌ و از بهترین‌ آبهای منطقه‌ می‌باشد. منطقه در اثر فعالیت تکتونیکی شدید ترشیاری که اواسط ائوسن آغاز می شود تحت تاًثیر قرار گرفته ‌ و در اواخر الیگوسن گدازه های ولکانیکهای داسیتی فوران یافته و کوه قشلاق بوجود آمده است. نفوذ این گنبدهای نفوذی و جریان گدازه های ولکانیکی مربوط به آن باعث خرد شدن و پوشیده شدن سنگهای قدیمی تر شده است.

۵- کوه گئچی قالاسی

تنها کوه‌ منفرد شهرستان‌ جلفا می‌باشد که‌ به‌ ارتفاع‌ ۲۰۵۰ متری‌ در ۵۰۰ متری‌ جنوب‌ شرقی‌شهر جلفا واقع‌ شده‌ است‌ در بعضی از  قسمتهای این منطقه سنگهای دگرگونی دیده می شود که در اثر نوعی از دگرگونی بنام دگرگونی همبری در حدود ۳۸ میلیون سال قبل بوجود آمده است. جنس این کوه شامل مارن قرمز، ماسه سنگ و توف به سن ائوسن و همچنین ماسه سنگ، سنگ آهک ماسه ای با میانلایه هایی از آهک ماسه ای دارای فسیل نومولیت به سن پالئوسن می باشد.

کوه آتشفشانی گئچی قالاسی در اواخر الیگوسن (۳۸ میلیون سال پیش) فوران کرده است. در دامنه ی این کوه رگه های زیبایی از سنگ معدن مرمر سبز بوجود آمده است. فوران گدازه های این آتشفشان سنگهای آهکی اطراف این کوه را پخته و در طی زمان بلورهای درشتی از کلسیت (CaCo3) را بنام اونیکس (Onyx) ایجاد کرده است. در اصطلاح زمین شناسی به چنین حالتی دگرگونی مجاورتی (Contact Metamorphism) می گویند. در محل این معدن آب ترش و سرد و گازداری از اعماق زمین خارج می شود که در مسیر جاری شدن خود لایه های زیبایی از رسوبات آهندار قرمز و لیموئی را ایجاد نموده است. چشمه های تراورتن ساز در این منطقه باعث ایجاد ذخایر مناسبی از سنگ تراورتن شده اند.

منبع: دفتر ژئوپارک ارس

0 پاسخ

ثبت دیدگاه

مایل به ملحق شدن به بحث هستید ؟
به ما بپیوندید !

پاسخ دهید